جوان امروز را صفحه خانگی کنید نوار ابزار نوار ابزار جوان امروز ورود به سایت عضویت تبلیغات تماس با ما درباره ما صفحه اصلی
 
فروشگاه جوان امروز
جوان امروز

مسیر جاری: صفحه اصلي / اخبار ایران و جهان / معارف اسلامی

تبلیغات 
كتاب ملودي عاشقانه زيستن
ترانه های شاد کودکانه
کوچک کننده ی بینی
ساعت لمسی آکوا
چاپ طرح اختصاصی شما بر روی تی شرت
کلید حل مشکلات شما دست ماست!
ساعت دیواری مدل پرواز
یک پیشنهاد استثنایی برای علاقمندان به موسیقی
شرکت امید آیندگان توسعه پارس

چگونگی به درک واصل شدن عمر

   ( تعداد نمایش: 3647 )
چگونگی به درک واصل شدن عمر
پنج شنبه 13 بهمن 1390   -  1:29 ب.ظ
چگونگی به درک واصل شدن عمر
بر پایه‌ برخی نقل‌ها به ویژه آنچه طبری روایت كرده،‌كسانی مدعی شده‌اند كه عمر با توطئه‌ كعب الاحبار به قتل رسیده است. خبر مزبور در شكل‌های مختلفی مطرح شده و به نظر می‌رسد كه هر كسی به شكلی آن را تغییر داده است
مورخان و محدثان اهل سنت برای قرن‌ها این خبر را در كتب خویش روایت می‌كردند اما چندان به پیشگویی‌ها و اخبار كعب و امثال او باور داشتند كه هیچ گمانی درباره‌ی نقش كعب در قتل خلیفه نمی‌بردند. جاحظ كه نقادی عقلگرا است درباره‌ی آنچه كعب از توات نقل كرده (به رغم آنكه در تورات چنین اخباری وجود ندارد) تنها می‌گوید: گمان من بر این است كه بسیاری از این مطالب كه با عبارت «نجد فی الكتب» یا «مكتوب فی التورات» نقل شده در اصل از «كتب الانبیاء» و آثاری از كتاب‌های سلیمان و اَشْعیای پیغمبر است. اگر مطالب نقل شده از او درباره‌ی صفات عمر، ‌از خود وی باشد (چون خود وی اهل جعل خبر نیست) جز با توجیه ما نمی‌توان مشكل را حل كرد.[1] بنابراین جاحظ خردگرا هم نتوانسته است تردیدی درباره‌ی كعب الاحبار داشته باشد. به هر روی، خبر دادن از قتل عمر پیش از وقوع حادثه و اظهار این كه كعب این خبر را در كتاب‌های پیشین دیده، هیچ توجه اصحاب رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ و سایر مسلمانان را به خود جلب نكرده و این تنها در سال‌های اخیر است كه در این باره مطالبی گفته شده است.
به باور ما، در این كه به راستی كعب چنین مطلبی را گفته باشد تردید وجود دارد. آنچه سبب جعل این خبر از قول كعب شده، چیزی جز علاقه‌ی برخی از ساده‌لوحان به این امر نبوده كه از شهادت خلیفه در تورات یا دیگر كتب یاد شده، به ویژه كه درباره‌ی لقب شهید تأكید خاصی شده است. افزون بر آن، اخبار زیادی درباره‌ی خبردادن دیگران از قتل عمر در مصادر نقل شده كه شماری از آنها را ابن سعد گردآوری كرده و عمده آن به نقل از «هاتف غیبی» یا «جن» است كه مثلاً در شعری كه صدای خواننده شنیده می‌شده اما كسی دیده نمی‌شده، چنین خبری ابراز شده است.[2] آنچه در برخی از متون آمده آن است كه كعب پیش از ماجرای قتل خلیفه به او گفته بود كه وی را در تورات امامی عادل و شهید یافته است. عمر گفته بود: چگونه او در مدینه شهید خواهد شد؟[3] پس از آن كه عمر در مسجد ضربت خورد، كعب نزد او آمد و گفت: آیا به تو خبر ندادم كه تو شهید هستی؟[4]
اگر اخبار به همین جا خاتمه می‌یافت مشكلی نبود، اما ابن سعد نقل دیگری از سعد الجاری غلام آزاده شده عمر نقل كرده است: ام‌كلثوم به عمر گفت: كعب یهودی می‌گوید: عمر بر بابی از ابواب جهنم ایستاده است. عمر در پی كعب فرستاد. كعب نزد وی آمد و به عمر گفت: به خدا سوگند ذی حجه نخواهد گذشت جز آن كه تو در بهشت خواهی بود. عمر گفت: چگونه است كه یك بار لبِ درِ جهنم ایستاده‌ام و یك بار در بهشت هستم؟ كعب گفت: ما در كتاب الله چنین یافته‌ایم كه تو بر در جهنم ایستاده‌ای و نمی‌گذاری كسی داخل جهنم شود، وقتی تو مردی، مردم همچنان به جهنم خواهند رفت![5]
به نظر ما آنچه ماهیت ماجرا را آشكار می‌كند روایتی از ابن سعد است، ‌او از قول كعب آورده است كه به عمر گفت: در بنی‌اسرائیل پادشاهی بود كه وقتی از او یاد می‌كنیم، به یاد تو می‌افتیم. پیامبری در كنار این پادشاه بود، زمانی به شاه گفت: وصیت خود را بنویس، تو تا سه روز خواهی مرد. آن شاه گفت: خدایا اگر می‌دانی كه من در حكمرانی خود به عدالت رفتار می‌كنم و در امور از تو پیروی می‌كنم آن اندازه بر عمر من بیفزا تا فرزندم بزرگ شده امتم رشد یابد. خدا این سخن را به پیامبرش رساند و گفت كه پانزده سال بر عمر او افزودم. پس از آنكه عمر مجروح شد، كعب به او گفت: اگر عمر از خدا بخواهد، خداوند او را حفظ می‌كند. خبر را به عمر رساندند اما عمر گفت: خدایا جان مرا بگیر در حالی كه مورد سرزنش نبوده و عاجز نباشم.[6]
به باور ما خبر مزبور مورد تغییر و تحریف قرار گرفته و گویی چنین شده كه كعب سه روز قبل از واقعه قتل عمر (كه در اصل سه روز قبل از مردن عمر و بعد از زمان مجروح شدن بوده) به او گفت تا سه روز خواهی مرد، ‌از خدا بخواه كه نمیری. جالب است كه گفته‌اند: كعب روز دوم آمد و اظهار داشت كه یك روز مانده و... با نظر ما این خبر صحیح است.
اكنون به گزارش طبری كه صورت تحریف یافته‌ی اصل خبر است و از مِسْور بن مَخْرمه روایت شده، توجه كنید: او می‌گوید: پس از مذاكره ابولؤلؤ با عمر بر سر خراج او، و در خواست عمر از وی در ساختن یك آسیاب، ابولؤلؤ به كنایت او را تهدید كرد. فردای آن روز كعب الاحبار نزد خلیفه آمده، به وی گفت: وصیت كن! تو تا سه روز دیگر خواهی مرد. عمر پرسید: تو نام مرا در تورات دیده‌ای. كعب گفت: نه، اما وصف تو را دیده‌ام و این را كه عمر تو به پایان رسیده است ـ در این هنگام، عمر هیچ احساس بیماری نمی‌كرد ـ فردای آن روز كعب آمد و گفت: از آن سه روز یك روز رفته و دو روز مانده است. كعب باز، روز سوم آمد و گفت: دو روز رفته و تنها یك روز و یك شب مانده است. صبح روز بعد ابولؤلؤ عمر را در مسجد مورد حمله قرار داد و شش ضربت بر او زد.[7]
این خبر، صراحت در آن دارد كه كعب الاحبار از پیش از قتل عمر آگاه بوده است. اما وقتی این خبر با روایت ابن سعد مقایسه شود، می‌توان دریافت كه اصل ماجرا از این قرار بوده است: كعب با آگاهی از حكایتی اسرائیلی درباره‌ی سلطان بنی اسرائیل و پیامبری كه در كنارش بوده و مسائلی كه میان آن دو جریان یافته است، ‌پس از مجروح شدن عمر نزد وی آمده و آن حكایت تورات و مسأله سه روز را نقل كرده است. از اتفاق، عمر سه روز بعد از جراحتی كه بر وی وارد آمده، درگذشت. بدین ترتیب، بعدها در خبر یاد شده در ابن سعد، تغییراتی رخ داد و ماجرا به صورت غیر طبیعی، آنچنان كه گویی كعب از قتل عمر آگاهی داشته، ارائه شد. این كار می‌توانست از روی تعمد صورت گرفته باشد. بدین معنا كه با توجه به شیفتگی مسلمانان به اخبار غیبی اهل كتاب،‌ اعتباری برای خلیفه دوم درست شود؛ گویی نام و مشخصات و كیفیت درگذشت وی هم در كتاب‌های آسمانی آمده است. این نقل كه كعب پس از مجروح شدن عمر اظهار می‌كرد، اگر او از خدا بخواهد تا اجل وی را تأخیر اندازد، خداوند اجلش را تأخیر خواهد انداخت،[8] شاهدی بر همان مقایسه كعب بین عمر و شاه بنی اسرائیل است. كعب از روی علاقه به خلیفه، به او توصیه كرد تا از خدا بخواهد اجلش را تأخیر اندازد تا بتواند پانزده سال دیگر زندگی كند.
گذشت كه مورخان، به رغم آن كه خبر طبری را دیده و باور كرده‌اند كه كعب الاحبار از پیش، خبر قتل عمر را داشته است، گمان بد به وی نبرده‌اند. سخن در این است كه اساساً قضیه به گونه‌ای دیگر بوده است، آنچه سبب حسن ظن مورخان به كعب الاحبار شده، ‌شدت اعتمادشان به گفته‌های این شخص و باورشان به كرامات خلیفه بوده است. در عین حال برخی از محققان جدید اهل سنت، خبر مذكور را دلیل بر توطئه‌ی یهود و مشاركت آنان در قتل عمر دانسته‌اند.[9] یكی از این نویسندگان كعب الاحبار را طراح اصلی توطئه‌ی قتل عمر دانسته و گفته است كه او ابولؤلؤ را بر این كار تحریك كرده است. استناد او خبر طبری و نقلی است كه ابن اثیر از طبری آورده است.[10]
درباره‌ی قتل خلیفه آنچه به صراحت در تاریخ گزارش شده حكایت از آن دارد كه این مسأله تنها به عمر و ابولؤلؤ مربوط بوده و انگیزه‌ی آن دست كم در ظاهر، این احساس قاتل بوده است كه درباره‌ی او سختگیری شده و مالیات زیادی از وی دریافت می‌شده است. او در این باره به عمر شكایت كرد؛ اما خلیفه به شكایت او توجهی نكرد و گفت: ‌در قیاس با توان و مهارت او و طبعاً درآمد او، ‌مقدار پولی كه از او گرفته می‌شود، زیاد نیست. چندی بعد از آن، حادثه‌ی ترور رخ داد و طبیعی بود كه كاملاً در ارتباط با جر و بحثی باشد كه میان قاتل و خلیفه رخ داده است.
مسعودی كیفیت واقعه را چنین گزارش می‌كند: عمر اجازه ورود عجمان را به مدینه نمی‌داد.[11] مغیره به او نوشت: من غلامی دارم كه نقاش، آهنگر و نجار بوده و بكار مردم مدینه می‌آید، اگر اجازه می‌دهی او را نزد تو بفرستم. عمر به وی اجازه داد و ابولؤلؤ به مدینه آمد. مغیره برای هر روز دو درهم از او می‌گرفت. زمانی، ابولؤلؤ نزد عمر آمده و از زیادی خراج خود شكایت كرد. عمر گفت: چه كاری انجام می‌دهی؟ ابولؤلؤ كارهای نقاشی و نجاری و آهنگری خود را شرح داد. عمر گفت: با توجه به كارهایی كه انجام می‌دهی، خراج تو زیاد نیست. پس از چندی، عمر از وی خواست تا یك آسیاب بادی بسازد. او گفت: برای وی آسیابی خواهد ساخت كه تمام مردم از آن سخن بگویند! عمر از این سخن بوی تهدید شنید اما به چیزی نگرفت. پس از آن بود كه عمر را صبحگاهان در یكی از زوایای مسجد به قتل رساند. او دوازده نفر دیگر را نیز مجروح كرد كه شش تن آنان مردند. بعد از آن خود را با خنجر به قتل رساند.[12] مسعودی ابولؤلؤ را «مجوسی» دانسته، اما در برخی مصادر، بر مسیحی بودن وی تأكید شده است.[13] این ماجرا، نشان می‌دهد كه قضیه جنبه‌ی شخصی داشته است.[14] از ابولؤلؤ نقل كرده‌اند كه گویا پس از آن كه عمر به اعتراض او جواب نداد، گفت: چگونه عدالت خلیفه شامل حال همه می‌شود به جز من؟[15]
در میان انگیزه‌های او می‌توان به این نكته نیز توجه داشت كه ابو لؤلؤ بر آن بوده تا در برابر احساس شكستی كه ایرانیان در برخورد با مسلمانان داشته‌اند این گونه انتقام بگیرد. در اثبات این جهت، شاهدی وجود ندارد.
در این میان، شیعیان كه دل خوشی از رفتار خلیفه نداشتند، بعدها موضع مثبتی درباره‌ی ابولؤلؤ اتخاذ كردند. مقدسی می‌گوید: یك رافضی، بر ابولؤلؤ ترحم می‌كرد. به او گفتند: او مجوسی بود، آیا بر مجوسی رحمت می‌فرستی؟ گفت: كانت طَعْنَته اسلامُه.[16] همین كه او را ضربه زده، دلیل بر مسلمانی اوست. در ادبیات عامیانه‌ی شیعی هم شواهدی وجود دارد كه نشان می‌دهد وی محبوبیتی میان توده‌های شیعه داشته است. برخی از این شعار را در تاریخ تشیع در ایران آورده‌ایم. به علاوه محلی هم به عنوان مزار وی در كاشان وجود دارد كه بر اساس برخی از قصه‌های عامیانه طرح شده و فاقد مستند تاریخی است.[17]
در این باره كه چه كسی ابولؤلؤ را تحریك كرده چند احتمال مطرح بود. یك سخن، رأی عبیدالله فرزند عمر بود. او به ادعای این كه هرمزان، در این ماجرا با وی شریك جرم بوده و روز قل آنان را با یكدیگر دیده، هرمزان، همسر و دختر ابولؤلؤ را كشت. عبیدالله هیچ دلیلی برای این اقدام خود نداشت و طبعاً به دلیل قتل سه نفر، كه كسی جز حكومت نمی‌توانست حامی خون آنان باشد، باید قصاص می‌شد. یعقوبی می‌گوید: عمر در همان حالت جراحت، توصیه كرده بود كه عبیدالله باید قصاص شود،[18] اما عثمان از این كار خودداری ورزید و گفت: اگر چنین كنیم، مردم خواهند گفت: دیروز پدر را كشتند و امروز پسر را.[19]
حدس دوم كه از خود خلیفه بود این بود كه، شاید برخی از مهاجرین در این واقعه دستی داشته‌اند. به همین دلیل وی ابن عباس را نزد آنان فرستاد تا از آنان بپرسد: أعَنْ ملاءٍ مِنْكم؟ آیا قتل من شما فرمودید؟ و آنان گفتند: ‌معاذ الله! ما عَلِمْنا و مَا اطَّلَعْنا،[20] تاریخ درگذشت خلیفه، بیست و ششم یا بیست و هفتم ماه ذی حجه سال بیست و سوم هجرت گزارش شده است، ‌این در حالی است كه او تنها پنجاه و پنج سال از عمرش گذشته بود،[21] گرچه در قولی از معاویه! آمده است كه او شصت و سه سال داشته است.[22] شاید این جعل برای آن بوده تا او را هم سن و سال رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ معرفی كنند.
عمر در روزهای پایانی عمر كه مجروح افتاده بود گویا از زندگی دنیای خود چندان رضایتی نداشت. او مرتب می‌گفت: «یا لیتنی لم أكُ شیئاً، لیْتَ لم تَلِدْنی أُمّی، لیتَ كنْتُ نَسیاً منسیّا، یا لیتنی كُنْت حائكاً أعیش من عمل یدی»،[23] ای كاش من هیچ بودم، ای كاش مادرم مرا نزاییده بود، ای كاش من به فراموشی سپرده شده بودم، ای كاش بافنده بودم و از دست رنج خود زندگی می‌كردم.
بیشتر بدانید :   • عمر     • عثمان     • ابولولو    
سایر خبرگزاری ها بصورت لحظه به لحظه :   • عمر     • عثمان     • ابولولو    
Share
نظرات کاربران پیرامون این مقاله  
ثبت نظر شما  
 
 
 
 




 
  فروشگاه جوان امروز  
مستند تخت گازمستند تخت گاز
قیمت: 32400- 22800 تومان
ماه صیامماه صیام
قیمت: 8400- 7200 تومان
کلید بهشتکلید بهشت
قیمت: 13200- 12240 تومان
نرم افزار شادونهنرم افزار شادونه
قیمت: 9000- 7800 تومان
  سبک زندگی فرهنگ و اندیشه اجتماعی دین و مذهب علم و دانش پزشکی و سلامت    
   
برچسب ها و کلمات کلیدی