نوار ابزار نوار ابزار جوان امروز ورود به سایت عضویت تبلیغات تماس با ما درباره ما صفحه اصلی
تبلیغات
 
فروشگاه جوان امروز
جوان امروز

مسیر جاری: صفحه اصلي / اجتماعی / جامعه و اجتماع / حقوق و جزا

تبلیغات 
تغدیه و رژیم
گوشواره حروف فارسی
  گزارش تصویری   
جشنواره پذیرایی از میمون ها در تایلند
خشکسالی سد خاکی حاجی آباد استان خراسان جنوبی
طبیعت پاییزی کرمانشاه و آمل
زعفران اصیل ایرانی
تجمع بسیجیان ادارات و وزارتخانه‌ها
آیین سنتی علم بندان در ماسوله
 دسترسی آسان به بهترین ها   

قیمت تمام سکه در بازار , قیمت تمام سکه , تمام سکه قیمت , قیمت طلا تمام سکه , قیمت طلا , نرخ تمام سکه , ارز و سکه , تمام سکه قیمت , تمام سکه و طلا , مظنه , مثقال , قیمت لحظه ای سکه ی جوان امروز قیمت آنلاین و لحظه ای سکه طلا و ارز دربازار ایرانقیمت روز سکه و طلا , قیمت تمام سکه , قیمت طلا , مظنه , مثقال , نرخ تمام سکه , طلا
نرخ , نرخ ارز , قیمت ارز , بازار ارز , سکه ارز , طلا ارز , دلار , ارز آزاد , ارز دلار , قیمت دلار دربازار آزاد , قیمت ازاد دلار در بازار , نرخ دلار در بازار آزاد , نرخ دلار دربازار آزاد , نرخ ارز , قیمت دلار , قیمت ارز , صرافی تهران , نرخ دلار , ارز آزاد , دلار آزاد , قیمت لحظه به لحظه ارز مرجع و غیر مرجع
ایران خودرو , قیمت خودرو , فروش خودرو , ايران , سایپا , سایپا خودرو , پارس خودرو , ایران خودرو فروش , ثبت نام خودرو , قیمت روز خودرو , مدیران خودرو , قیمت خودرو , خرید خودرو , محصولات ایران خودرو , قیمت خودرو , قیمت ماشین , قیمت روز خودرو , محصولات ایران خودرو , محصولات سایپا , قیمت روز خودروهای داخلی و خارجی در بازار و نمایندگی ها
دانلود , دانلود موبایل , نرم افزار , نرم افزار موبایل , گوشی موبایل , گوشی , بازی موبایل , بازی , برنامه موبایل , نوکیا , نرم افزار موبایل , کلیپ موبایل , قیمت روز موبایل , قیمت روز موبایل در بازار , آخرین قیمت گوشی موبایل , مشخصات گوشی موبایل , قیمت mobile , بازار موبای ل
لپ تاپ قیمت , لپ تاپ سونی , سونی , لپ تاپ دل , dell , لپ تاپ hp , hp , لپ تاپ asus , لپ تاپ dell , فروش لپ تاپ , asus , قیمت روز لپ تاپ , آخرین قیمت لپ تاپ , آخرین قیمت لپ تاپ laptop , قیمت قطعات کامپیوتر computer , لب تاب , قیمت روز لپ تاپ
بورس تهران , شاخص بورس تهران , شاخص های بورس , بورس اوراق بهادار , بازار بورس , شاخص های بورس , آخرین اخبار معاملات بازار بورس , شاخص بورس , bourse , بورس تهران , بورس اوراق , آمار آخرین روز معاملاتی بازار بورس
ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک پارسیان , بانک سپه , بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد , همراه بانک , استخدام بانک , بانک ملت , همراه بانک ملت , استخدام بانک ملت , حج عمره
خرید شارژ , خرید شارژ کارت , خرید کارت , کارت شارژ ایرانسل , شارژ ایرانسل , کارت شارژ همراه , همراه اول شارژ , همراه اول , خرید شارژ ایرانسل , خرید شارژ اینترنتی , شارژ اینترنتی , خرید راحت و اسان کارت شارژ همراه اول , خرید راحت و اسان انواع کارت شارژ
ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک پارسیان , بانک سپه , بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد , همراه بانک , استخدام بانک , بانک ملت , همراه بانک ملت , استخدام بانک ملت , حج عمره
بانک صادرات , همراه بانک صادرات , اینترنت بانک صادرات , سپهر بانک صادرات
بانک سپه , همراه بانک سپه , سپه بانک , اینترنت بانک
بانک تجارت , همراه بانک تجارت , سایت بانک تجارت , ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک سپه , بانک مسکن , همراه بانک مسکن , استخدام بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد
بانک قوامین , همراه بانک قوامین , استخدام بانک قوامین
سایت بانک انصار , موسسه انصار , وام بانک انصار
استخدام بانک پاسارگاد , سایت پاسارگاد , بانک پاسارگاد
بانک پارسیان سایت , سایت پارسیان , استخدام بانک پارسیان
بانک مهر اقتصاد , سایت بانک مهر اقتصاد , اینترنت بانک
سایت بانک شهر , استخدام بانک شهر , اینترنت بانک شهر
بانک اقتصاد نوین , سایت اقتصاد نوین , سایت بانک اقتصاد
سازمان هواشناسی , سایت هواشناسی , هواشناسی تهران , هواشناسی کشور , اداره هواشناسی , سازمان هواشناسی کشور , پیش بینی هواشناسی , اخبار هواشناسی , سایت سازمان هواشناسی , هواشناسی مازندران , پیش بینی وضع آب و هوا شهر های ایران
اذان , اوقات شرعی تهران و شهرها و استان های ایران , اوقات الصلاة , owghat , اوقات شرعی تهران , دانلود اوقات شرعی , اوقات شرعی رمضان , اذان , اوقات شرعی مشهد , ماه رمضان , اوقات شرعی 92 , اوقات شرعی 1392 , سایت اوقات شرعی , اوقات شرعی اصفهان , راهنمای اوقات شرعی شهرهای ایران
سیستم رهگیری مرسولات پستی , اداره پست , پست بانک , پست ایران , شرکت پست , سایت پست , پست پیشتاز , رهگیری پست , کد رهگیری پست , پست جمهوری اسلامی , پست تهران , سوخت
Calendar , تقویم سال , تقویم شمسی , دانلود تقویم 92 , تقویم 92 , تقویم میلادی , تقویم تاریخی , تقویم مذهبی , تقویم ورزشی , وقایع مهم سال 92 , تقویم 92 , تقویم سال 1392 , دانلود تقویم سال 1392 , روی داد های مهم سال 1392
نقشه ماهواره ای و آنلاین شهر تهران , دانلود نقشه تهران , tehran map , نقشه , تهران نقشه , نقشه ایران , دانلود نقشه , نقشه برداری , دانلود نقشه تهران , نقشه موبایل
نقشه ی آنلاین تمامی شهر های ایران , تهران نقشه , نقشه ایران , دانلود نقشه , نقشه برداری , دانلود نقشه تهران , نقشه موبایل , نقشه جهان , دانلود نقشه ایران , دانلود نقشه تهران , نقشه راههای ایران , نقشه اصفهان
نقشه مترو تهران , سایت متروی تهران , نقشه ایستگاههای مترو , tehran metro , مترو تهران نقشه , نقشه مترو , خط مترو تهران , ایستگاه مترو , خطوط مترو تهران
رزرو بلیط اتوبوس , رزرو بلیط اینترنتی , خرید بلیط اتوبوس , رزرو اینترنتی و خرید بلیط اتوبوس , قیمت بلیط اتوبوس رویال سفر , سیروسفر
سایت بلیط قطار , خرید بلیط قطار , قیمت بلیط قطار , فروش بلیط قطار , رزرو بلیط قطار , رزرو بلیط مشهد , بلیط قطار مشهد , بلیط قطار رجا
بلیط هواپیما کیش , ایران ایر , خرید بلیط هواپیما , هواپیمایی , رزرو بلیط هواپیما , بلیط هواپیما ماهان , بلیط هواپیما مشهد , قیمت بلیط هواپیما
رزرو اینترنتی ,خرید بلیط سینما ,قیمت بلیط سینما , بلیط cinema , کافه سینما , رزرو اینترنتی بلیط سینما
تئاتر شهر , رزرو اینترنتی و خرید بلیط تئاتر , برنامه نمایش تئاتر , قیمت بلیط theater , رزرو بلیط تئاتر , سامانه فروش اینترنتی بلیط تئاتر , خرید بلیط تئاتر
هتل در مشهد , رزرو هتل کیش , رزرو هتل تهران , هتل تهران , رزرو هتل آپارتمان , هتل اصفهان , رزرو هتل اصفهان , هتل اصفهان , رزرو هتل , رزرو هتل مشهد , هتل مشهد , هتل کیش
فیلتر شکن , دانلود فیلتر , دانلود فیلتر شکن , فیلتر جدید , سایت فیلتر , فیلتر شکن جدید , فیلتر قوی , فیلتر شکن قوی , فیلتر شکن قوی , سایت فیلتر شکن , فیلتر شکن رایگان , بدون فیلتر , fltyrbreaker , دانلود فیلتر شکن قوی , filter shekan , vpn , فیلتر شکن رایگان , proxy
نمونه سوالات ارشد , نمونه سوال , نمونه سوالات امتحانی , سایت پیام نور , گلستان پیام نور , فراگیر پیام نور , نمونه سوالات ارشد پیام نور , دانلود نمونه سوالات پیام نور , نمونه سوالات پیام نور , نمونه سوالات دانشگاه , دانلود نمونه سوالات ,
انتشارات پیام نور , کتابهای پیام نور , دانلود رایگان کتاب های پیام نور , دانلود کتاب های پیام نور , کتاب های پیام نور , دانشگاه پیام نور , پیام نور
کارشناسی ارشد آزاد , کنکور دانشگاه آزاد , نتایج کارشناسی ارشد , نتایج کنکور , منابع کنکور , سوالات کنکور ارشد , ارشد بدون کنکور , سوالات کنکور ارشد , منابع ارشد , منابع کارشناسی ارشد , کارشناسی ارشد آزاد , نمونه سوالات کنکور کارشناسی ارشد , منابع کارشناسی ارشد , سوالات کنکور , سوالات کارشناسی ارشد
سازمان سنجش سایت , سایت سازمان , سایت آزمون , سایت آزمون سنجش , کارشناسی ارشد , سایت سنجش کشور , سازمان سنجش کشور , سایت سازمان سنجش , ثبت نام کنکور سراسری , , sanjesh.org , ثبت نام سنجش , نتایج کنکور سراسری , ثبت نام کنکور
گلستان پیام نور , سیستم جامع گلستان , دانشگاه پیام نور , reg.pnu.ac.ir , سایت گلستان پیام نور , سایت گلستان , انتخاب رشته ی پیام نور , مشاهده ی نمرات پیام نور
دانشگاه آزاد اسلامی , سایت دانشگاه آزاد , آزمون دانشگاه آزاد , نتایج دانشگاه آزاد , دانشگاه آزاد نور , دانشگاه آزاد اهواز , دانشگاه آزاد تبریز , دانشگاه آزاد شیراز , دانشگاه آزاد کرج , دفترچه دانشگاه آزاد
الویت های حج عمره , سازمان حج , سازمان حج زیارت , حج عمره , عمره , سایت حج , سازمان حج عمره , ثبت نام حج , سایت سازمان حج , قرعه کشی حج , ثبت نام حج , سازمان حج زیارت , عتبات , ثبت نام حج , حج عمره , سازمان حج زیارت , الویت های حج عمره , الویت های حج واجب , سایت سازمان حج و زیارت, سایت سازمان حج و زیارت اصفهان, سایت سازمان حج و زیارت مشهد
جدول پخش شبکه های تلویزیون , جدول پخش فیلم , زمان پخش برنامه تلویزیون , پخش آنلاین شبکه 1 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 2 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 3 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 4 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 5 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه قرآن صداو سیما , پخش آنلاین شبکه آموزش صداو سیما , پخش آنلاین شبکه ورزش صداو سیما , پخش آنلاین شبکه , نمایش صداو سیما پخش آنلاین شبکه شما صداو سیما , پخش آنلاین شبکه مستند صداو سیما , پخش آنلاین شبکه بازار صداو سیما , پخش آنلاین شبکه آی فیلم صداو سیما , پخش آنلاین شبکه پویا صداو سیما , قیمت تلویزیون , پخش تلویزیون , تلویزیون ایران , شبکه تلویزیون , برنامه تلویزیون , led , تلویزیون زنده
بیوگرافی بازیگران زن ایرانی , بیوگرافی بازیگران مرد ایرانی , بیوگرافی بازیگران ایرانی , زندگی نامه ی بازیگران ایرانی , بازیگران زن ایرانی , عکس بازیگران ایرانی
سينماي ايران , ايراني , فيلم سينمايي , سينما , ايران , فارسی , فيلم فارسي , بازيگر , هنر , هنرپيشه , فيلم , عكس , عكس فيلم , گالري , گالري تصاوير , گالري عكس , آلبوم , آلبوم تصاوير , آلبوم عكس , آلبوم سينما , حامد بهداد , پوپك گلدره , مهناز افشار , عکس بازیگران زن ایرانی
اخبار سینما ایران , اخبار بازیگران سینما , اخبار جدید سینما , اخبار روز سینما
دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید , پخش موسیقی آنلاین , موسیقی آنلاین ایرانی , موسیقی ایرانی , موزیک آنلاین , موزیک آنلاین , پخش موسیقی آنلاین , موزیک آنلاین , موسیقی آنلاین ایرانی , موسیقی آنلاین سنتی
دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید , آموزشگاه موسیقی , کتاب آموزش موسیقی , آموزش نت , سایت موسیقی , آموزش گیتار , آموزش تئوری موسیقی , آموزش تار , دانلود آموزش موسیقی
عکس خوانندگان ایرانی , عکس خوانندگان , عکس ایرانی , آلبوم خوانندگان ایرانی , خوانندگان زن ایرانی , خوانندگان جدید ایرانی , دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید
پخش آنلاین فوتبال , پخش زنده فوتبال , پخش آنلاین تمامی مسابقات ورزشی , پخش آنلاین لیگ برتر فوتبال , ورزش 3 , ورزشی , شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , پخش آنلاین فوتبال , پخش زنده فوتبال , پخش آنلاین تمامی مسابقات ورزشی , پخش آنلاین لیگ برتر فوتبال
فوتبال برتر , لیگ برتر فوتبال , لیگ برتر , جدول فوتبال ایران , لیگ فوتبال ایران , برنامه , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , جدول لیگ برتر فوتبال , جدول لیگ , جدول فوتبال برتر , جدول لیگ فوتبال , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش , نتایج مسابقات فوتبال , نتایج زنده مسابقات فوتبال , نتایج زنده ی مسابقات ورزشی
برنامه بازی های فوتبال لیگ برتر , برنامه بازی های فوتبال لیگ برتر ایران , برنامه , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , جدول لیگ برتر فوتبال , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
باشگاه استقلال , سایت باشگاه پرسپولیس , سایت باشگاه سپاهان , سایت باشگاه تراکتور سازی , سایت باشگاه های ایران , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
سایت رسمی لیگ اسپانیا , سایت رسمی لیگ برتر اسپانیا , سایت رسمی لیگ برتر فوتبال اسپانیا , سایت رسمی لالیگا , laliga , سایت رسمی لیگ آلمان , سایت رسمی لیگ ایتالیا , سایت رسمی لیگ انگلیس , سایت رسمی لیگ قهرمانان اروپا , سایت رسمی لیگ قهرمانان آسیا
قران کریم آنلاین , فال و استخاره با قرآن , تلاوت قران , quran , القران الكريم , دانلود قرآن , استخاره , استخاره قرآن , استخاره با قرآن , فال قرآن , تفسیر قرآن , آموزش قرآن , نرم افزار قرآن ,
فال با قرآن , فال قرآن , استخاره آنلاین , استخاره با قران , فال انبیا , استخاره آوینی , استخاره ازدواج , استخاره آنلاین به قرآن , استخاره قران , استخاره به قرآن , استخاره از قرآن
طرح حفظ قرآن , حفظ قرآن کریم , آموزش حفظ قرآن , روش حفظ قرآن , سایت حفظ قرآن , نهضت حفظ قرآن , آزمون حفظ قرآن , حفظ مجازی قرآن کریم , حفظ مجازی قرآن کریم
پخش زنده حرم , حرم امام حسین , حرم امام رضا , پخش آنلاین حرم امام حسین (ع), پخش آنلاین حرم امام رضا (ع) , پخش آنلاین حرم حضرت معصومه(س) , پخش آنلاین مسجد الحرام , پخش آنلاین کاظمین , پخش آنلاین حرم های مطهر ائمه , پخش زنده حرم حضرت عباس علیه السلام , پخش زنده حرم امام علی علیه السلام
تقویم , ساعت , تقویم شمسی , ساعت و تقویم رسمی ایران , رویداد های روز , ساعت و تقویم مناسبت های سالیانه , تبدیل تاریخ میلادی به شمسی , تقویم ایرانی , تنظیم ساعت , time , date , Calendar
دانلود رایگان نرم افزار , دانلود فیلم , دانلود اهنگ ,دانلود بازی , کلیپ , عکس , download , دانلود آهنگ , دانلود فیلم , آهنگ , دانلود نرم افزار , دانلود رایگان , دانلود بازی , دانلود اهنگ جدید , دانلود سریال , دانلود کلیپ , دانلود کتاب
مرورگر اینترنت , مرورگر اپرا , دانلود مرورگر موبایل , دانلود اپرا , مرورگر موبایل , دانلود مرورگر جدید , مرورگر کروم , دانلود مرورگر گوگل , مرورگر جاوا , دانلود مرورگر اینترنت , دانلود مرورگرها , دانلود مرورگر اپرا , دانلود مرورگر کروم , دانلود فایر فاکس
فیلم , کلیپ , ویدیو , دانلود فیلم , دانلود کلیپ , کلیپ خنده دار , طنز , دانلود کلیپ خنده دار
آخرین اخبار انتخابات , انتخابات ریاست جمهوری 92 ایران , خبر انتخابات , انتخابات ریاست جمهوری , اخبار انتخابات , اخبار انتخابات 92 , انتخابات ایران , سایت ریاست جمهوری , انتخابات 92 , سایت انتخابات , سایت انتخابات 92 , سایت انتخابات ریاست جمهوری , نتایج انتخابات 92 , نتایج انتخابات 92 اعلام شد , اعلام نتایج انتخابات 92 , نتایج انتخابات 92 ریاست جمهوری , اسامی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , اسامی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری 92 , رزومه ی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , تصاویر کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , اخبار جامع و لحظه ای از انتخابات 1392 ریاست جمهوری
وضعیت راه ها , نقشه راه ها , اطلاعات راه ها , اطلاعات راه , راه های ایران , وزارت راه , وضعیت راه های ایران , وضعیت راه های کشور , وضعیت راه های کشور ایران , سایت سازمان راه
یارانه ها , ثبت یارانه , ثبت نام یارانه , سایت یارانه , حساب یارانه , شماره حساب یارانه , واریز یارانه , سایت یارانه ها , یارانه خانوار , حساب یارانه , حساب یارانه ها , واریز یارانه , آخرین اخبار یارانه ها , زمان واریز یارانه این ماه خانوار , هدفمندی یارانه
چت روم کاربران یاهو گوگل مایکروسافت , چت فارسی , chat rooms , اتاق چت , چت روم , میهن چت , ناز چت , چت کردن , یاهو چت , سایت چت , چت ایرانی , دنیا چت , چت عسل , چت به چت
پیامک عید , پیامک تولد , پیامک زیبا , پیامک رایگان , اس ام جدید , اس ام اس جدید عاشقانه , sms , جوک , تبریک تولد , س ام اس , پیامک جدید , پیامک روز
عشق ممنوع , عکس عشق , عشق دختر , عشق پسر و دختر , عشق مادرانه , عشق پدر , عشق فرزند , عشق و ازدواج , عشق , عکس عشق , عشق من , عشق و جزا , عاشقانه , روابط دختر و پسر , عشق به دختر , عکس دختر , دختر ایرانی , زن , داستان دختر , دوست دختر , عکس دختر ایرانی , شماره دختر , اسم دختر , داستان دختر , دختر خوشگل , دختر و پسر
استخدام بانک , استخدام نفت , آگهی استخدام , سایت استخدام , استخدام 91 , استخدام 92 , استخدام شرکت نفت , استخدامی , استخدام شهرداری , استخدام آموزش پرورش , بازار کار , بازار کار استخدام , استخدام اصفهان , استخدام خوزستان , استخدام آبادان , استخدام اهواز , استخدام تهران , استخدام شیراز , استخدام کرمان , استخدام دیپلم , استخدام کارگر , استخدام مهندس , استخدام دکتر , استخدام دبیر , استخدام حسابدار , استخدام لیسانس , استخدام بدون سابقه , استخدام راحت
آلبوم های موسیقی بختیاری
موسیقی بختیاری
 
     بازیگران امروز 
مهدی هاشمی
متولد 1325 لنگرود همسر گلاب آدینه ...
مهدی هاشمی
هنگامه حمیدزاده
وی متولد اسفند ماه سال 1367 است و تا کنون در 2...
هنگامه حمیدزاده
لیلا اوتادی
مدرک تحصیلی كارداني معماري داخلي از دانشكده غيرانتفاعي...
لیلا اوتادی
پوریا پورسرخ
نام و نام خانوادگی...
پوریا پورسرخ
جواد رضویان
جواد رضویان از سال ۷۳ در عرصه بازیگری...
جواد رضویان
نیما شاهرخ شاهی
مدرک تحصیلی دانشجوی رشته عمران با بازی در نقش...
نیما شاهرخ شاهی
پارسا پیروزفر
فارغ التحصیل نقاشی از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه...
پارسا پیروزفر
زنده یاد رسول ملاقلی پور
ملاقلی پور در سال 1334 در منطقه عباسی تهران متولد...
زنده یاد رسول ملاقلی پور
بيتا بادران
با آژانس شيشه اي فعاليت سينمايي اش...
بيتا بادران
شهرام حقیقت دوست
مدرک تحصیلی کارشناس رشته تئاتر از دانشگاه آزاد...
شهرام حقیقت دوست
 
 
مشاهده:12759
پنج شنبه 9 مهر 1388   

   بررسی خودکشی از دیدگاه فقه جزایی و حقوق کیفری

پدیده <خودکشی>( Suicide) از دیدگاه علوم مختلفی چون روان شناسی، جامعه شناسی، پزشکی، جرم شناسی و حقوق جزا (کیفری) قابل تحلیل...
پدیده <خودکشی>( Suicide) از دیدگاه علوم مختلفی چون روان شناسی، جامعه شناسی، پزشکی، جرم شناسی و حقوق جزا (کیفری) قابل تحلیل و بررسی است. از لحاظ حقوق کیفری، بحث راجع به خودکشی در حاشیه بررسی ها قتل ها به میان می آید.

از این حیث خودکشی یا انتحار عبارت است از قتلی که فاعل جرم (قاتل)، مفعول جرم (مقتول) نیز می باشد. به عبارت دیگر، هرگاه مجنی علیه (بزه دیده) قتل، خودش قاتل باشد عمل خودکشی تحقق می یابد. در واقع خودکشی نوعی از قتل همراه با وحدت قاتل و مقتول است. براین اساس باید گفت خودکشی و به تبع آن <خودزنی>، از جمله بارزترین مواردی هستند که در آنها بزهکار و بزه دیده یک فرد واحد می باشد. بنابراین خودکشی مهمترین نوع خشونت تغییر شکل داده شده است. در این نوع خشونت، فرد مرتکب به جای اینکه دیگران را مورد حمله و تعرض قرار دهد، به زندگی و حیات خود حمله کرده و به آن خاتمه می دهد.

عمل خودکشی مختص زمان حاضر نبوده و از دوران های بسیار قدیم تا به حال وجود داشته است؛ اما آنچه که تازگی دارد گسترش و افزایش تعداد خودکشی ها می باشد. آمارهای انتشار یافته در مورد خودکشی ها کامل نبوده و آن طور که باید تعداد واقعی خودکشی ها را نشان نمی دهد. البته علت این امر آن است که بیمارستان ها، بسیاری از خودکشی ها را تحت عناوین دیگری قلمداد می کنند و به همین دلیل، بسیاری از انتحارها در آمارهای رسمی منعکس نمی شوند. نباید فراموش کرد که در زمان های گذشته معمولا خودکشی در نیمه دوم دوران عمر انجام می گرفت، ولی در حال حاضر بیشتر مرتکبان آن جوانان هستند. مقامات ذی صلاح معتقدند بعد از مرگ ناشی از تصادفات رانندگی، خودکشی دومین عامل مرگ و میر جوانان است.1

بررسی و مطالعه در مورد خودکشی از دیدگاه فقهی و حقوقی حایز کمال اهمیت است، زیرا این پدیده از دیدگاه شرع اسلام و قوانین جزایی دارای احکام خاصی می باشد. در بررسی فقهی خودکشی، باید آن را از منظر کتاب، سنت و اجماع مورد توجه قرار داد و ضمانت اجرای ممنوعیت این عمل را در نظام حقوقی اسلام مشخص نمود. برای بررسی خودکشی از دیدگاه حقوق کیفری نیز ابتدا باید این عمل را از منظر تاریخ حقوق کیفری و سپس حقوق جزای تطبیقی مورد مطالعه قرار داد و نهایتا به تحلیل آن در حقوق جزای داخلی (ایران) پرداخت.

● بررسی خودکشی از دیدگاه فقه جزایی

هرکس باید ایمان پیدا کند که حیات ودیعه و امانت الهی بوده و نقطه عزیمت اعتلاء و کمال آدمی است. خیانت در این امانت از نظر عقل و مذهب و البته اخلاق، جنایتی غیرقابل بخشش می باشد. خودکشی اهانت به خداوند متعال است و اسلام نیز به این دلیل، چنین اهانتی را نسبت به خالق تحمل نکرده و آن را گناهی نابخشودنی اعلام نموده است.2 شریعت الهی حقوق افراد را عطیه ای از جانب خداوند متعال درباره بندگان می شمارد و هرگونه تصرف و استفاده از این حقوق را که منافی و مناقص شریعت و مقاصد شارع انجام گیرد، باطل به حساب می آورد.

به همین دلیل دین اسلام خودکشی را در عداد گناهان بزرگ قرار داده و مرتکب آن را مستوجب عقاب و کیفر اخروی می داند؛ زیرا حیات از جمله عطایایی است که خداوند در وجود افراد به ودیعه نهاده است و افراد بشر نمی توانند این حق را از خود سلب کنند.3 <ودیعه> جانشین کردن در حفظ و نگهداری می باشد (الودیعه هی استنابه فی الحفظ).4 درباره احترام و حمایت از حق حیات و حرمت دماء، آیات متعددی در قرآن کریم وارد شده است و در تعالیم و ارشادهای پیامبر اکرم(ص) و ایمه معصوم(ع) نیز این موضوع مورد عنایت قرار گرفته است.

▪ خودکشی از دیدگاه قرآن کریم(کتاب)

در قرآن کریم که در علم <اصول فقه> از آن به <کتاب> تعبیر می شود، آیاتی وجود دارند که حرمت خودکشی از آنها قابل استنباط هستند. صریح ترین و متقن ترین آیه ای که در زمینه خودکشی می تواند مورد استناد قرار گیرد، ذیل آیه 29 سوره نساء می باشد که خداوند متعال می فرماید: <ولا تقتلوا انفسکم ان الله کان بکم رحیما> یعنی: خودتان را نکشید، به درستی که خداوند نسبت به شما مهربان است.

در کتاب <المیزان فی تفسیر القرآن> در مورد این آیه چنین آمده است: <ظاهر این جمله نهی از این است که کسی خود را بکشد، لیکن وقتی در نظر بگیریم که در کنار جمله <لاتاکلوا اموالکم بینکم> (که قسمت اول آیه فوق است) قرار گرفته که ظاهر آن این است که همه مومنین را یک واحد فرض کرده است که آن واحد دارای مالی می باشد که باید آن را از غیر طریق باطل بخورد،(بنابراین) چه بسا (از جمله <لاتقتلو انفسکم>) این معنا استفاده شود و حتی دلالت کند بر اینکه مراد از کلمه <انفس> تمامی افراد جامعه دینی می باشد و مانند جمله قبل همه مومنین فرد واحدی شده اند به طوریکه جان هر فردی جان سایر افراد است. در نتیجه در صورت چنین اجتماعی، نفس و جان یک فرد، هم جان خود اوست و هم جان سایر افراد.

پس چه خودش را بکشد و چه غیر را، خودش را کشته است و به این ترتیب جمله <ولاتقتلوا انفسکم> جمله ای است مطلق که هم شامل انتحار می شود و هم شامل قتل نفس و کشتن غیر. چه بسا بتوان از ذیل آیه که می فرماید: ان الله کان بکم رحیما> استفاده کرد که منظور از این قتل نفسی که از آن نهی شده است، معنایی عمومی تر باشد به طوری که هم شامل کشتن غیر شود و هم شامل انتحار و هم شامل به خطر انداختن خویش گردد و خلاصه کاری کند که منجر به کشته شدن او شود، زیرا در ذیل آیه، نهی نام برده را به رحمت خدا تعلیل کرده و فرموده : این کار را مکنید زیرا خدا به شما مهربان است، و بر کسی پوشیده نیست که چنین تعلیلی با مطلق بودن معنا سازگارتر است. بنابراین تعلیل، آیه شریفه (29 سوره نساء) معنایی وسیع پیدا می کند و همین سازگاری موید آن است که بگوییم جمله <ان الله کان بکم رحیما> تعلیل است برای جمله <ولاتقتلوا انفسکم> به تنهایی.5

در <تفسیر نمونه> در مورد ذیل آیه 29 سوره نساء آمده است: <ذیل آیه، مردم را از قتل نفس بازمی دارد و ظاهر آن به قرینه جمله <ان الله کام بکم رحیما> یعنی: خداوند نسبت به شما مهربان است، نهی از خودکشی و انتحار می باشد، یعنی خداوند مهربان نه تنها راضی نمی شود دیگری شما را به قتل برساند، بلکه به خود شما هم اجازه نمی دهد که با رضایت خود، خویشتن را به دست نابودی بسپارید، در روایات اهل بیت (ع) نیز آیه فوق به همین معنی <انتحار> تفسیر شده است.>6 روایات مذکور در تفاسیری همچون <مجمع البیان لعلوم القرآن> تالیف <مرحوم امین الاسلام طبرسی> (متوفی 548 ه-.ق) و <تفسیر نورالثقلین> قابل مشاهده است.

در <تفسیر راهنما> در مورد جمله <لاتقتلوا انفسکم> چندین نوع تفسیر بیان شده است که در واقع، هر یک احکام خاصی را به وجود آورده اند. این موارد عبارتند از: کشتن مسلمان حرام است، حرمت انتحار و خودکشی، وضو و غسل در هوای سرد با وجود خطر جانی، در حکم خودکشی است زیرا پیامبر(ص) در پاسخ سیوال از وضو و غسل در هوای سرد با وجود خطر جانی فرمود: <ولاتقتلوا انفسکم ان الله کان بکم رحیما، یورش مسلمانان به تنهایی بر اجتماع دشمن مشرک و خود را در معرض کشته شدن قرار دادن در حکم خودکشی است به دلیل روایتی که از امام صادق(ع) وجود دارد؛ جنگیدن بدون توان و آمادگی برای پایداری، در حکم خودکشی است به دلیل روایتی که از امام صادق(ع) در این مورد وجود دارد.7

به هر حال همانطور که مشاهده شد، یکی از تفاسیر قطعی آیه 34 سوره نساء حرمت خودکشی می باشد. البته غیر از آیه فوق، آیه 33 سوره اسراء نیز به نوعی دلالت بر حرمت خودکشی دارد. در این آیه خداوند متعال می فرماید: <ولاتقتلوا النفس التی حرم الله الا بالحق> یعنی: هرگز نفس محترمی را که خداوند آن را محترم داشته و قتلش را حرام کرده نکشید مگر آنکه به حق (مستحق کشتن باشد.)

نکته مهم در مورد آیه فوق این است که عبارت <حرم الله> را هم می توان از ریشه <حرمت> و به معنای <حرام> معنی کرد و هم می شود از ریشه <حرمت> و به معنای <احترام> دانست. به این ترتیب آیه فوق را می توان به دو صورت معنی نمود: اول - نفسی را که خداوند ریختن خون او را حرام کرده نکشید، دوم - نفسی را که خداوند او را محترم قرار داده نکشید.8

نکته مهم دیگری که در آیه 33 سوره اسراء قابل ذکر است کلمه <الا بالحق> می باشد. <الا> از ادات استثناء بوده و به معنی <مگر اینکه> یا <مگر> می باشد. <بالحق> نیز ناظر به موارد قصاص یا حد است. یعنی مواردی که فرد، به حق مستحق کشتن است مثل زنای محصنه یا قتل عمد.9

برطبق عموم آیه فوق کسی مجاز نیست نفسی را که خداوند خون ریختنش را حرام کرده یا آن را محترم شمرده است، بکشد. نفس انسان نسبت به خودش نیز محترم بوده و از نظر خداوند دارای احترام شمرده می شود. بنابراین باید گفت، علاوه براینکه کشتن انسان های دیگر به ناحق حرام می باشد، خودکشی نیز حرام است، زیرا خودکشی یک عمل ناحق است. البته شبیه مضمون آیه 33 سوره اسراء در آیه 68 سوره فرقان هم آمده است که خداوند می فرماید: <ولایقتلون النفس التی حرم الله الا بالحق> یعنی: نفس محترمی را که خداوند حرام کرده به قتل نمی رسانند مگر به حق.

در مجموع، براساس آیات قرآن کریم، خودکشی و انتحار حرام است.

▪ خودکشی از دیدگاه احادیث، اخبار و روایات (سنت)

<سنت> از نظر شیعه، عبارت از <قول> (گفتار) یا <فعل> (کردار) یا <تقریر> (سکوت و رفتار تاییدآمیز) معصوم(ع) در امور دینی است. نقل و حکایت سنت را <روایت>، <حدیث> و <خبر> گویند.10

در مورد خودکشی روایات و احادیث متعددی وجود دارد که برخی از آنها عبارتنداز:

- حضرت علی(ع) فرمود: <مومن ممکن است به هر نوع مرگی بمیرد، اما خودکشی نمی کند. پس کسی که بتواند خون خود را حفظ کند و با این وجود از قاتل خود جلوگیری نکند تا کشته شود، قاتل خود خواهد بود.>11

- امام باقر(ع) فرمود: <به درستی که مومن به هر بلایی مبتلا می شود و به هر قسم مردنی می میرد، جز اینکه او خود را نخواهد کشت.>12

- امام صادق(ع) فرمود: <کسی که عمدا خود را بکشد، برای همیشه در آتش جهنم خواهد بود؛ چون خدای تعالی فرموده است: <ولاتقتلوا انفسکم ان الله کان بکم رحیما و من یفعل ذلک عدوانا و ظلما فسوف نصلیه نارا و کان ذلک علی الله یسیرا> یعنی: خودتان را نکشید، همانا خداوند نسبت به شما مهربان است و هرکس از روی دشمنی و ستمگری چنین کاری کند [یعنی خود را آلوده خوردن اموال دیگران به ناحق سازد و یا دست به انتحار و خودکشی بزند] پس او را به زودی در آتش دوزخ درآوریم و این کار برای خدا آسان است.>13

- در <تفسیر عیاشی> تالیف <محمدبن مسعود سمرقندی> آمده است: حسن بن زید از پدرش از علی بن ابی طالب(ع) روایت کرد که فرمود: <من از رسول خدا(ص) از مساله جبیره14 پرسیدم سیوالم این بود که صاحب این جبیره چگونه وضو بگیرد و اگر جنب شد چگونه غسل کند؟ حضرت فرمود: همین مقدار کافی است که دست خود را که به آب وضو و غسل تر شده است برروی جبیره بکشد، هم در وضو و هم در جنابت. عرضه داشتم: حال اگر این ماجرا در هوای سرد و یخبندان اتفاق بیفتد و صاحب جبیره از ریختن آب بربدن خود بترسد، چه باید کرد؟ پیامبر(ص) در پاسخ من این آیه را قرایت کردند: ولاتقتلوا انفسکم ان الله کان بکم رحیما؛ یعنی خودتان را نکشید همانا خداوند نسبت به شما مهربان است.>15

همانطور که مشهود است، براساس روایات و اخبار معصومین(ع) خودکشی جایز نیست.

در کتب روایی، احادیث متعددی وجود دارند که براساس آنها یک فرد مومن، استوار و محکم و در عین حال انعطاف پذیر است. در واقع، انسان مومن به هیچ وجه در مقابل مشکلات کمر خم نمی کند و هرگز در برابر حوادث ناگوار روزگار تن به خودکشی نمی دهد. امام صادق(ع) فرمود: <المومن کالجبل الراسخ لا تحرکه العواصف> یعنی: مومن مثل کوه استوار است، هیچ مصیبتی او را تکان نمی دهد. در حقیقت، هرچه باران و برف ببارد و هرچه طوفان شدید باشد، کوه از جای خود تکان نمی خورد. مومن نیز همچون کوه پابرجاست و هیچ حادثه و مصیبتی او را دگرگون نمی کند.

همچنین امام صادق(ع) در روایت دیگری فرمودند: <المومن کالسنبله> یعنی: مومن مثل شاخه گندم می باشد. بدیهی است که شاخه گندم قابل انعطاف بوده و هر قدر که باد تند و شدید باشد، نمی تواند آن را از ریشه درآورد.17

جمع بین دو حدیث فوق چنین می شود که مومن درحالی که مثل شاخه گندم انعطاف پذیر است، همچون کوه نیز پابرجاست. بنابراین انسان مومن هرگز خودکشی نمی کند، زیرا همیشه به رحمت و کمک خداوند متعال امیدوار بوده و همواره در کارها <متوکل> می باشد و همانطور که خداوند فرموده است: <ان الله یحب المتوکلین> یعنی: به درستی که خداوند توکل کنندگان را دوست دارد. (آیه 159 سوره آل عمران)

▪ خودکشی از دیدگاه فقها (اجماع)

<اجماع> بنابر تعریف اصولیین شیعه عبارت است از اتفاق جماعتی (که منظور مجتهدین مذهب اسلام است)، که اتفاق آنها کاشف از رای معصوم باشد برامری از امور دینی. اجماع را دلیل مستقلی در عداد سایر ادله استنباط احکام مانند کتاب و سنت دانسته اند. البته باید توجه داشت که گاهی از کتاب یا سنت دلیلی برای اثبات حکم مساله ای وجود دارد (همچون خودکشی و انتحار) و در نتیجه، همه فقها برآن حکم اتفاق نظر پیدا می کنند و به اصطلاح <اجماع> تحقق می یابد. ولی گاهی چنین نیست و دلیلی برای اثبات حکم مساله وجود ندارد و با این حال <اجماع> به وجود آمده است.

اجماع نوع دوم ارزش اثباتی بیشتری دارد و در این صورت به درستی می توان آن را در شمار ادله دیگر استنباط احکام ذکر کرد. اما اجماع نوع اول را که <اجماع مدرکی> می نامند، نمی توان دلیلی مستقل از ادله دیگر استنباط احکام دانست، زیرا فرض این است که مستند حکم مساله، کتاب یا سنت است.18 اجماعی که بین فقها در مورد حرمت خودکشی وجود دارد نیز از نوع <اجماع مدرکی> می باشد، زیر اصل حکم حرمت انتحار در کتاب و سنت اثبات شده است. با این حال، ذکر بعضی از اقوال علمای شیعه در مورد خودکشی لازم به نظر می رسد.

ملامحمدباقر مجلسی (متوفی 1111 ق) پس از نقل حدیثی از امام علی(ع) که فرموده اند: <مسلمان به هر بلایی گرفتار می گردد و با هر مرگی از دنیا می رود غیر از خودکشی. پس کسی هم که قدرت داشته باشد جان خود را حفظ کند و این کار را نکند، خودکشی کرده است.> می نویسد: <کسی که با حربه یا سم یا اعتصاب غذا یا نخوردن دارویی - که می داند برای او مفید است - جان بدهد، خودکشی کرده است.> 19

شیخ محمدحسن نجفی اصفهانی ملقب به <صاحب جواهر> (متوفی 1266 .ق) در کتاب ارزشمند <جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام > می نویسد: <خودکشی برای رهایی از رنج و فشار شدید ناشی از تشنگی و گرسنگی که ممکن است به مرگ انجامد، جایز نیست.>20

شاید از نظر عده ای، خودکشی در فرض فوق نوعی از <اضطرار> باشد؛ لیکن چنین بحثی منتفی است، زیرا عمل ارتکابی متناسب با خطر موجود نبوده و برای دفع آن نیز ضرورت ندارد.21

نکته مهم این است که برخی از محققان، با توجه به قاعده فقهی <الناس مسلطون علی اموالهم و انفسهم> یعنی: مردم براموال خود و جان خویش مسلط هستند، در حرمت خودکشی تشکیک کرده اند. در پاسخ این مطلب باید گفت که قاعده مذکور بدون کلمه <انفسهم> صحیح می باشد و در غالب کتب معتبر <قواعد فقه> شیعه نیز قاعده فوق که به <قاعده تسلیط> معروف است به صورت <الناس مسلطون علی اموالهم> آمده است. بنابراین در قاعده تسلیط، کلمه <انفسهم> وجود ندارد.22

از طرف دیگر، باید توجه داشت که حتی اگر کلمه <انفسهم> را در قاعده تسلیط داخل بدانیم و ذکر آن را لازم فرض کنیم، باز هم توجیه اباحه خودکشی براساس آن امکان پذیر نیست؛ چرا که می دانیم قاعده تسلیط تا جایی اجرا می شود که ضرری متوجه کسی یا حقی نباشد. در واقع <قاعده لاضرر> که براساس حدیث نبوی <لاضرر و لاضرار فی الاسلام>23 (ضرر و زیان رساندن در اسلام وجود ندارد) به وجود آمده است، همواره در امور مدنی برقاعده تسلیط حکومت دارد.24 از دیدگاه فقهی <ضرر> هم شامل <مال> می شود و هم شامل <نفس> می گردد. به این ترتیب، از آنجایی که خودکشی نوعی ضرر است، اسلام نیز انجام آن را هرگز مجاز نمی شمارد. مضافا اینکه براساس قاعده فقهی <کلما اضر بالبدن فهو حرام>، هر چیزی که به بدن ضرر برساند حرام است.25 خودکشی نیز کامل ترین نوع ضرر رساندن به بدن بوده و از این نظر، قطعا حرام می باشد.

▪ ضمانت اجرای ممنوعیت خودکشی در نظام حقوقی اسلام

ضمانت اجرای ممنوعیت خودکشی در نظام حقوقی اسلام، برپایه های اصول و مبانی عقیدتی و اخلاقی استوار است، زیرا مومنین و کسانی که اعتقادات مذهبی کاملی دارند، می دانند که حاکمیت مطلق برجهان و انسان در ید خداوند بوده و اوست که انسان را به سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است و انسان نمی تواند این حق خدادادی را ازخود سلب کند. براساس مبانی فکری و عقیدتی اسلام، فرد مومن در زندگی اجتماعی و در برخورد با مسایل و مشکلات روزمره، هیچ گاه از لطف و مرحمت پروردگار نا امید نمی شود و همواره به تلاش و کوشش خود برای غلبه برمشکلات ادامه می دهد.26 فرد مومن همیشه به خداوند متعال توکل می کند و بنابر آیه 3 سوره طلاق: <و من یتوکل علی الله فهو حسبه> یعنی: هرکس بر خدا توکل کند، پس خداوند او را کفایت می کند.

براساس آیات و روایات، اگر افرادی پیدا شوند که آگاهانه دست به خودکشی بزنند، از آنجایی که برخلاف اوامر الهی، حیات خود را سلب کرده اند، بی ایمان از دنیا خواهند رفت. به این ترتیب می توان نتیجه گرفت که ضمانت اجرای خودکشی در شریعت اسلام امری اخلاقی، درونی و دینی است و همین امر باعث گردیده که در طول تاریخ، آمار خودکشی در بین مسلمانان نادر بوده و قابل مقایسه با آمار خودکشی سایر ملل نباشد.27 اما به هرحال همواره عده ای از مسلمانان نیز یافت شده اند که عمل خودکشی را انجام داده اند. بنابراین دانستن حکم فقهی این قبیل خودکشی ها بسیار مهم است.

به طور کلی از دیدگاه فقهی <جنایت برخود> به دو نوع تقسیم می شود:

ـ جنایت برخود به صورت عمد،

ـ جنایت برخود به صورت غیرعمد.

1) جنایت برخود به صورت عمد

هرگاه کسی عمدا مرتکب قتل خود شود و به اصطلاح خودکشی و انتحار کند، نه دیه بروی تعلق می گیرد و نه کفاره و این مسیله مورد اتفاق همه فقهای شیعه است. اما از اهل سنت، <محمدبن ادریس شافعی> (متوفی 204 .ق) معتقد است که کفاره تعلق می گیرد و آن را از میراث (ترکه) فردی که خودکشی کرده می دهند. دلیل شیعه در این مورد، اصل برایت ذمه است، زیرا اشتغال ذمه به دلیل نیاز دارد. (شیخ طوسی: خلاف، ج 3، ص 148) اگر گفته شود دلیل اشتغال، آیه شریفه <و من قتل مومنا خطا فتحریر رقبه...>

[یعنی: و هرکس مومنی را به صورت خطایی به قتل رساند پس باید برده ای را آزاد کند (آیه 92 سوره نساء) ] است چرا که اطلاق این آیه، قتل نفس خود را هم شامل می شود؛ در پاسخ گفته می شود: این اطلاق منصرف است به کشتن فرد دیگری و شامل خودکشی نمی گردد. پس انصراف28 مانع تمسک به اطلاق آیه است.29

2) جنایت برخود به صورت غیرعمد

چنانچه جنایت برخود به صورت خطا انجام پذیرد، مثلا کسی از فراز درخت یا کوهی فرو افتد یا مواد منفجره دردستش منفجر شود و به سبب این قبیل حوادث، مقتول یا مجروح گردد، خونش به هدر رفته و <عاقله>30 (بستگان ذکور نسبی پدری یا پدری و مادری) مسیول دیه او نمی باشند. <ابوحنیفه نعمان بن ثابت> (متوفی 150.ق) و یارانش و همچنین <شافعی>، <ربیعه>، <مالک بن انس> (متوفی 179.ق) و <ثوری> همه برهمین عقیده اند. اما کسانی هم گفته اند که در این مورد، دیه برعهده عاقله است و اگر کسی به خطا دست خود را قطع کند، عاقله دیه دست او را به وی می دهند. همچنین هرگاه به سبب سانحه ای، فردی خود را به هلاکت افکند، عاقله او دیه وی را به وارثانش می دهند و <اوزاعی>، و <احمدبن حنبل> (متوفی 241 .ق) و <اسحاق> براین عقیده اند.

البته دلیل شیعه در این مورد برعدم ضمان عاقله، اصل برایت ذمه است، زیرا برای مسیولیت عاقله در این مورد، دلیل معتبری وجود ندارد. مضافا اینکه روایت شده است: عوف بن مالک اشجعی در یکی از جنگ ها، شمشیری را به سوی یک مشرک پرتاب کرد که به خطا، خود عوف را به قتل رساند. یاران پیامبر(ص) از نماز خواندن برجنازه وی امتناع ورزیدند و گفتند که جهاد عوف باطل است. چون پیغمبر از این ماجرا آگاهی یافت، فرمود: <عوف، مجاهد و شهید مرده است.> در این مورد، اگر دیه برعهده عاقله بود قطعا پیامبر در موضع حاجت به بیان، سکوت نمی فرمود و حکم را صریحا ذکر می کرد. (شیخ طوسی: خلاف، ج 3، ص 143، مسیله 107)31

البته علت امتناع یاران پیامبر(ص) از خواندن نماز برجنازه عوف بن مالک این بود که از نظر فقهی، شرکت در مراسم عزاداری کسی که خودکشی کرده است، اگر به منزله تایید و تصدیق یا ترویج عمل او باشد جایز نیست، اما چنانچه تایید و تصدیق یا ترویج خودکشی نباشد بدون اشکال می باشد.

▪ اکراه برخودکشی

اگر کسی به دیگری فرمان دهد که خود را بکشد و او خودکشی نماید، چنانچه مامور، کودک غیرممیز باشد، آمر را قصاص می کنند، زیرا او قاتل عمد به حساب می آید؛ لیکن اگر مامور، صغیر ممیز و یا کبیر باشد، آمر قصاص نمی شود، زیرا در این حالت نمی توان قتل را به آمر مستند دانست، بلکه به خود مقتول مستند است. البته حکم مذکور در صورتی است که قاتل، مختار باشد و یا اگر مورد تهدید قرار گرفته، تهدید به کمتر از قتل یا به خود قتل باشد. اما اگر تهدید به چیزی بیشتر از قتل باشد، مثل اینکه آمر بگوید: خود را بکش و الا تو را قطعه قطعه خواهم کرد، در این صورت خودکشی جایز خواهد بود؛ زیرا در این حالت مانعی از شمول ادله اکراه نخواهد بود. از این رو به موجب ادله اکراه، حرمت قتل نفس از بین خواهد رفت.32

اینک باید دید که آیا در فرض اخیر، می توان به ثبوت قصاص براکراه کننده حکم کرد؟ به نظر <صاحب مبانی تکمله المنهاج> پاسخ منفی است، زیرا اکراه فرد برکشتن خود و تهدیدا و به نوعی از قتل که سخت تر از کشتن خویش به دست خود است، موجب خروج مکره (فرد اکراه شده) از اختیار نمی شود و وی با انتخاب خود، به جهت احتراز از مرگی شدیدتر و دشوارتر، خود را کشته است. بنابراین، قتل طبعا به خود او مستند است نه به آمر و مکره (اکراه کننده)؛ از این رو وجهی برای ثبوت قصاص براکراه کننده نیست؛ مانند حالتی که فردی بداند که اگر خود، خویشتن را نکشد به دست فردی دیگر به شکلی سخت تر کشته می شود، آن گاه ناگزیر دست به خودکشی بزند که در اینجا بی تردید نمی توان قتلش را به دیگری مستند کرد، بلکه خود، عامل قتل خویش محسوب می شود. البته این ادعا که در این فرض، سبب اقوی از مباشر است، مردود می باشد زیرا دلیلی برتقدم سبب اقوی از مباشر وجود ندارد، چرا که ملاک در باب قصاص این است که قتل عرفا به چه کسی مستند می باشد و بدیهی است که در محل سخن، به هیچ وجه نمی توان آن را به مکره (اکراه کننده) و تهدیدکننده مستند دانست.33

● بررسی خودکشی از دیدگاه حقوق کیفری (جزا)

برای بررسی خودکشی ازدیدگاه حقوق کیفری، ابتدا باید این عمل را از منظر تاریخ حقوق کیفری و سپس حقوق جزای تطبیقی مورد توجه قرار داد و نهایتا به تحلیل آن در حقوق جزای داخلی (ایران) پرداخت.

1) خودکشی از دیدگاه تاریخ حقوق کیفری

خودکشی، پدیده ای است که همواره در طول تاریخ و در کشورها و ملل مختلف وجود داشته است. البته در قدیم الایام اکثر ملت ها نه تنها خودکشی را جرم نمی دانستند، بلکه در پاره ای از موارد نیز از آن به عنوان یک عمل افتخارآمیز یاد می کردند. خودکشی های معروفی همچون خودکشی <کلیوپاترا> ملکه زیبای مصر که سزار را شیفته خود کرده بود و به طرز جالبی ماری را به گزیدن خود واداشت34 و همچنین خودکشی های ژاپنی های عصر سامورایی ها که <هاراگیری> نامیده می شد، از نوع خودکشی های افتخارآمیز می باشند. در مورد <هاراگیری> باید گفت که وقتی شرافت و مردانگی یک سامورایی خدشه دار می شد، او باید <هاراگیری> می کرد و در غیر این صورت مایه ننگ خود و خانواده اش محسوب می گشت.35

خودکشی های معروف به <اینویت> (Inuit) و <ساتی> (Suttee) نیز جزء خودکشی های تهورگرایانه و افتخارآمیز محسوب می شدند. در مراسم <اینویت> پیرمردان اسکیمو هنگامی که نمی توانستند در تامین معاش خانواده شرکت کنند، از گروه جدا شده و به گوشه ای می رفتند تا بمیرند.36 در مراسم <ساتی> هم که یک سنت دیرین در هندوستان بود، زنان بیوه خود را روی جسد شوهرانشان درمیان تلی از هیزم می انداختند و زنده زنده می سوختند. <سزارلمبروزو> (1909 - 1835 م) - موسس علم جرم شناسی و از جمله بنیانگذاران مکتب <تحققی حقوق جزا> (مکتب اثباتی یا تحصلی) - در کتاب معروف خود به نام < انسان جنایتکار> موارد متعددی از این نوع خودکشی های موسوم به ساتی را بیان داشته است.37 نمونه های دیگری از خودکشی های افتخارآمیز را نیز می توان در روم و یونان باستان جستجو کرد. به طور مثال، هنگامی که همسر <بروتوس> (که جزء عاملان قتل جولیوس سزار بود و سرانجام توسط یکی از دوستانش و با درخواست خودش با نوعی از اتانازی کشته شد) را که در صدد خودکشی بود از این عمل بازداشتند، او به منظور پیوستن به شوهر خود، چند قطعه آتش را بلعید و به این صورت خود را کشت.38 همسر <هکتور> - پسر فرمانروای شهر <تروا> - هم پس از مرگ شوهرش توسط <آشیل>، در کنار جسد شوهرش که برطبق مراسم مذهبی در حال سوزانده شدن بود، با خنجر پهلوی خود را درید و خودکشی کرد.

در یونان قدیم امکان داشت که مرتکبین جرایم مهم، حتی پس از مرگ نیز تحت تعقیب و محاکمه قرار گیرند، مثلا مقرر بود که هرگاه کسی خودکشی نماید، دست وی قطع شده و در جای دیگری دفن شود. <افلاطون> (347 - 428 قبل از میلاد) - فیلسوف بزرگ یونانی که شاگرد <سقراط> و استاد <ارسطو> بود - معتقد بود: <کسی که انتحار می نماید باید در زمین دورافتاده، خشک و سخت و بدون هیچ گونه تشریفات به خاک سپرده شود.>39

گفته می شود در برهه ای از تاریخ یونان، خودکشی در بین زنان بسیار رایج شده بود و تمام تلاش های حکومت وقت نیز برای جلوگیری از این نوع خودکشی ها به نتیجه ای نرسیده بود. سرانجام حکومت وقت چاره را در آن دید که مقرر دارد: جسد زنانی که خودکشی کرده اند به صورت عریان در معرض دید عموم قرار گیرد و این کیفر، مجازات خودکشی زنان تلقی می گشت. همین مجازات نیز سبب شد که تعداد خودکشی زنان یونانی به شدت کاهش یابد.

در روم قدیم، در قرون اول و دوم میلادی از محاکمه یا مجازات مردگان خودداری می کردند. ولی بعدها موضوعی پیش آمد که موجب گردید معافیت تعقیب مردگان از بین برود. موضوع از این قرار بود که در آن ایام مرسوم بود که هرگاه کسی محکوم به مرگ می شد، اموالش نیز به نفع دولت ضبط می گردید.

بنابراین بعضی از محکومان به مرگ، برای جلوگیری از ضبط اموالشان به وسیله دولت، در مواقعی که احساس خطر می کردند، درصدد انتحار برمی آمدند تا بدین وسیله دولت را از ضبط اموالشان پس از مرگ بازدارند. دولت روم نیز برای جلوگیری از این امر، در اواخر قرن دوم و اوایل قرن سوم میلادی مقرر داشت: وصیت نامه کسانی که از ترس مجازات، خودکشی می نمایند محکوم به بطلان است و به علاوه، اموال این درگذشتگان هم باید به نفع دولت ضبط گردد.40 سرانجام در قرن ششم میلادی <ژوستینین> - امپراطور روم - مقرر داشت کسی که خودکشی می نماید باید مجازات شود و ازدواج با بیوه چنین فردی موجب ننگ و سرافکندگی می باشد. نحوه مجازات انتحارکننده هم به این صورت بود که جسد او را روی چهارچرخه به پشت خوابانیده و در شهر به معرض نمایش می گذاشتند و سپس جسد را به زباله دانی می انداختند.41

2) مقایسه نظرات دورکیم و فروید در مورد خودکشی

ظاهرا به این علت که <امیل دورکیم> علل خودکشی را در جامعه دانسته و <زیگموند فروید> آن را در <ضمیر ناخودآگاه> جستجو کرده است، تضادی آشکار می شود. البته وجه مشترکی نیز در بیان این دو دانشمند اروپایی می توان یافت به این صورت که <وجدان مشترک> یا <وجدان جمعی> که دورکیم آن را مافوق فرد تصور می کرد و معتقد بود که برفرد استیلا و حکومت دارد، در روانکاوی فروید به عنوان <فراخود> یا <من برتر> (Super Ego)تجلی دارد. <من برتر> قشری از شخصیت آدمی است که توسط جامعه شکل می گیرد و مظهر قدرت جامعه در تعدیل انگیزه ها و خواسته های نهاد آدمی می باشد. به این ترتیب باید گفت که نظر مشترک دورکیم و فروید، هر دو به طور قطع و جزمی براین است که رفتار انسان تابع نیروهای پرتوانی می باشد که شخص از آنها کاملا آگاه نیست.56

به هرحال، روان شناسان خودکشی را کنش عمدی هدایت پرخاش به درون دانسته و در مطالعه آن برویژگی های فرد خودکشی کرده تاکید می کنند تا به انگیزه های او دست یابند؛ اما جامعه شناسان خودکشی را در چهارچوب ساختار روابط فرد با دیگران بررسی می کنند.57

3) نظریه جرم شناختی لمبروزو درباره خودکشی

<سزار لمبروزو58> (1909-1835م) در کتاب معروف خود <انسان جنایتکار> (1876) برای خودکشی علل گوناگونی را به این شرح برمی شمارد: فقدان حساسیت، از دست دادن غریزه صیانت نفس، بی احتیاطی، بی صبری، هوس ساده، شور و هیجان، شهوات، ارتکاب جرم یا خطا، حاملگی قبل از ازدواج، ترس از کیفر، ندامت و سرزنش وجدان، شکست در عشق، از دست دادن محبوب، اعاده حیثیت، انتقام جویی، میگساری، قمار، علیلی و ناتوانی، بدبختی، آفت مالی، ورشکستگی، مشقات خانوادگی، بیزاری از زندگی، احساس پوچی، جنون متناوب، اختلال مشاعر و بیماری های دماغی، تنبلی، سودپرستی، خست، حب جاه، بیکاری یا برکناری از کار، غرور، حسادت و خیانت همسر یا معشوقه، نقیصه هایی در ساختمان جمجمه، بیماری ها و ضایعات قلبی و کبدی، وراثت و صرع.59 <سزار لمبروزو> درباره هریک از علل فوق به طور مفصل بحث کرده است که ذکر برخی از این مطالب ضروری به نظر می رسد. لمبروزو می نوسید: <خودکشی در بین بزهکاران بیش از افراد عادی است. مسلما کثرت خودکشی در بین بزهکاران محکوم به زندان که مجرد هستند (حتی قبل از محکومیت یا پس از محکومیت سبک) مربوط به علل خاصی می باشد. نخستین علت در این موارد فقدان حساسیت و از دست دادن غریزه صیانت نفس است که به صور بی رحمانه ای در بین جنایتکاران پدیدار می شود. براین دو علت باید بی احتیاطی و بی صبری تبهکاران را افزود. در مورد بزهکاران رنجی حتمی اما بسیار خفیف که طولانی باشد، قابل تحمل نیست و رنجی شدید که ناگهان برآنان عارض شود، بر رنج خفیف طولانی برتری دارد؛ زیرا برای جنایتکاران، مرگ از بی تابی عمیقی که برای ارضای شهوات آنی دارند، آسانتر است. به طور مثال، یکی از مجرمان پیش از آنکه خودکشی کند، مرتکب قتل گردید و در نامه ای نوشت: من با جهان وداع می کنم، زیرا زیستن با شکنجه هزار مرتبه از مرگ بدتر است.> 60

لمبروزو معتقد بود: <بسیاری از بزهکاران به ویژه الکلی ها، به دلیل یک هوس ساده خودکشی می کنند. مثلا یک محکوم به اعدام در <نوول کالدونی> خود را دارزد، زیرا گیوتین مورد علاقه اش را عوض کرده بودند.61> اما <مجرمانی که براثر شهوت دست به ارتکاب جرم زده اند، مشتاقانه تر از مجرمان دیگر خود را می کشند. در واقع، پشیمانی یا سرزنش وجدان و شاید هم تاحدودی فقدان محبوب، آنان را به این کار وا می دارد. البته باید دانست که برای تمام جنایتکاران، خودکشی گاهی یک دریچه اطمینان و زمانی نیز یک بحران و یک مکمل گرایش به جنایت است. همچنین خودکشی برای برخی از مجرمان یک نوع وسیله اعاده حیثیت پس از ارتکاب جنایت می باشد.62>

از دیدگاه لمبروزو <یک واقعیت مسلم آن است که زنان بیشتر در راه عشق خودکشی می کنند، اما مردان بیشتر در اثر بینوایی و آفت مالی اقدام به انتحار می کنند.63> البته <خودکشی با شغل افراد نیز رابطه دارد. در قرن نوزدهم میلادی نسبت خودکشی در میان صاحبان مشاغل صنعتی خیلی بالا بود و بعد از این گروه نیز دانشجویان و مستخدمین قرار داشتند. نرخ خودکشی در بین نظامیان، به خصوص در بین مردان 20 تا 26 ساله هم خیلی بالا است. در فرانسه قرن نوزدهم میل به خودکشی با بالا رفتن درجه به تدریج فزونی می یافت، به طوری که افسران ارشد بیش از افسران جزء خودکشی می کردند. تمایلات شریف و به ویژه عشق، افتخار و عصمت به نسبت رشد فرهنگی و روشن فکری نظامیان، درخودکشی آنان موثر است. خودکشی های مضاعف نیز در میان نظامیان بسیار رایج می باشد.64>

لمبروزو معتقد است: <گاهی علت خودکشی احساس پوچی و بیهودگی است. به طور مثال، شخصی که انتخار کرده بود، زندگی خود را بیهوده دانسته و وجود خود راعامل و سرباری برروی زمین احساس کرده بود65>؛ او می نویسد: <در برخی از موارد علت خودکشی عذاب وجدان است، چنانکه مردی که انتحار کرده بود در نامه ای نوشته بود: من از ناامیدی و ندامت می میرم تا از عذاب خطایی که تنها خودم می دانم، رهایی یابم. همچنین گاهی منتحر برای اینکه گناه خودش را مجازات کند و کفاره گناهش را بپردازد، اقدام به خودکشی می کند. برخی از افراد خودکشی کننده هم اعلام کرده اند که مانند مردان شرافتمند می میرند و در این باره هیچ توضیحی نداده اند.66>

از نظر لمبروزو <علت برخی خودکشی ها بدبختی است. صورت جلسه های تنظیمی، انعکاسی از بینوایی گروهی از افراد انتحارکننده است به طوری که حتی حصیر زیرپای خود را هم برای گرم شدن سوزانده اند. همچنین باید توجه داشت که ورشکستگی راه خودکشی را می گشاید. بسیاری از این افراد برای اینکه راه آرامش خاطری برای بستکانکاران خود فراهم سازند و خشم آنان را فرو نشانند، خودکشی می کنند. عدم توانایی پرداخت بدهی نیز ممکن است سبب خودکشی شود.67>

لمبروزو معتقد است: <گاهی باخت در قمار علت خودکشی است. گاهی نیز عشق به پول آدمی را به خودکشی سوق می دهد. به طور مثال، پیرمرد خسیسی از تهیه ضروریات زندگی خود دریغ می ورزید. این فرد به این دلیل که مقداری از پول او گم شد، از غم آن خودکشی نمود. همچنین ترس از فقر هم گاهی سبب خودکشی می گردد. مثلا در عصر لویی، فردی که انتحار کرده بود، نوشت: از بینوایی سخت بیمناکم. پانزده سال است که با بیماری مبارزه می کنم. برای من کارکردن محال است. می ترسم درآمدم کفاف نیازمندی های مرا ندهد و همین اندیشه مرا از پا درآورد.68>

4) نظرات سایر دانشمندان درباره خودکشی

نظرات دانشمندان علوم مختلف درباره علل خودکشی متفاوت است. محققی به نام <کریپلین> تاکید کرده است که اختلالات و بیماری های روانی عواملی هستند که لااقل در یک سوم از خودکشی های موفقیت آمیز سهم اساسی دارند. مطالعات اولیه اشخاص دیگری نیز مدارک مشابهی را در مورد تاثیر بیماری های روانی در خودکشی نشان داده اند. خودکشی بین افرادی که مبتلا به اختلالات روانی <پسیکوتیک> و <اسکیزوفرنی> بوده اند، بیشتر وجود دارد. انتحار بدون طرح و نقشه قبلی بیشتر در بیمارانی وجود دارد که دارای حالت بهتی، گیجی و هیجانی می باشند. خودکشی بین مبتلایان به <مانیا - دپرسیو> (شور - افسردگی) و همچنین <اختلالات رجعتی> زیاد دیده می شود. محققی به نام <زیلبورک> اعتقاد داشت اغلب خودکشی هایی که موفقیت آمیز بوده اند، توسط افرادی انجام شده اند که ظاهرا آنان را قبل از عمل انتحار طبیعی تشخیص می دادند. <لوییز> عقیده داشت تمام اشخاصی که خودکشی می کنند باید به عنوان <پسیکوتیک> شناخته شوند. محقق دیگری به نام <اشنگل> بعد از اینکه بررسی های کاملی از نوشته های مربوط به خودکشی نمود، به این نتیجه رسید که اقدام به انتحار را باید با نوعی اختلال بالینی روان پزشکی همراه دانست.69

باید گفت جدی ترین تحقیق در مورد رابطه خودکشی و بیماری های روانی توسط گروه <رابینز> در <سنت لوییز> آمریکا به عمل آمد. این محققین 134 مورد خودکشی موفقیت آمیز را همراه با مصاحبه های سیستماتیک (که از خانواده، دوستان، همکاران شغلی و پزشکان در زمان کوتاهی بعد از اقدام به خودکشی این افراد انجام داده بودند) مورد مطالعه قرار دادند. نتیجه این بود که 94 درصد آنهایی که خودکشی موفقیت آمیز انجام داده اند، قبلا مبتلا به بیماری های روانی بوده اند و 68 درصدکل این گروه، از یکی از اختلالات <مانیا - دپرسیو> یا <الکلیسم مزمن> رنج می برده اند. رابینز و همکارانش دریافتند که اکثر اشخاص انتحار کننده تحت درمان پزشکی یا روان پزشکی یا هر دو نوع بوده اند و این درمان ها غالبا یک سال قبل از اقدام به خودکشی بوده است و حتی تا یک ماه قبل از آن نیز درمان ادامه داشته بود.70

مطالعات نشان می دهد اغلب اشخاصی که خودکشی می نمایند، قبلا راجع به این عمل صحبت هایی کرده اند و این تمایل را به خانواده یا دوستان یا همکاران خود ابراز نموده اند. <اشنایدرمن> و <فاربروباین> در تحقیقات خود به این نتیجه رسیدند که گرایش به خودکشی در انسان ها، تقریبا 3 ماه بعد از آنکه انسان مورد تهدید حالات هیجانی بسیار شدید و بحرانی قرار می گیرد، احتمال بیشتری دارد. بنابراین افزایش در فعالیت های روانی - حرکتی، صرفا دلیل بهبودی در یک دوره زمانی طولانی نیست. باید توجه داشت که شنیدن جمله <دلم می خواهد خلاص شوم> از یک بیمار روانی، خصوصا افراد <نوروز71> (روان نژند) و احساس فرد مبنی بر سر بار بودن نسبت به خانواده یا دوستان، نشانه بارزی از خطر اقدام به خودکشی می باشد.72

5) گفتار پنجم: آمارهای مربوط به خودکشی و میزان شیوع آن

هر سال حدود پنج میلیون نفر در جهان اقدام به خودکشی می کنند که از این عده، پانصد هزار نفر جان خود را از دست می دهند.73 سازمان بهداشت جهانی در سال 1999 نرخ خودکشی در برخی کشورهای جهان را اعلام کرد که بعضی از آنها عبارتند از: استرالیا - 1/13، ژاپن - 3/25، سوییس - 2/18، فرانسه - 7/17، آمریکا - 8/10، هلند - 6/9، اسپانیا - 2/8، انگلستان - 5/7 و ایتالیا - 2/74 .7 البته باید توجه داشت که رقم سیاه در آمار فوق به دلایل گوناگونی وجود دارد. اغلب تشخیص خودکشی از حادثه یا توطیه بسیار دشوار بوده و یک امر ذهنی و مربوط به معیارهای شخص تشخیص دهنده می باشد. در کشورهای کاتولیک و مسلمان، خودکشی یک فرد برای خانواده اش موجب ننگ و رسوایی است و به همین دلیل سعی می شود که از اعلام آن پرهیز کنند.75

واقعیت این است که امروزه تراکم جمعیت، رشد صنعتی، شیوع اضطراب و... تاثیر فراوانی در خودکشی و ازدیاد آن دارند. ازدیاد خودکشی در قسمت های مختلف یک کشور متفاوت است. به طور مثال، خودکشی در ایالات متحده آمریکا در محل های شهرنشین بیشتر از قسمت های روستایی می باشد، اما از آنجایی که در آمریکا این تمایل وجود دارد که فاصله شهر و روستا را از بین ببرند، لذا تفاوت آماری نیز به شدت کاهش می یابد. در آمریکا آمار خودکشی بین مراکز مختلف شهری تفاوت بسیاری دارد. مثلا در <سان فرانسیسکو> تعداد خودکشی ها بسیار بالا است، در حالی که درمراکز بزرگ همچون <شیکاگو> و <نیویورک> تعداد خودکشی ها نسبتا متوسط و حتی پایین می باشد.76 به طور کلی باید گفت در گذشته و به خصوص در طول قرن نوزدهم و بخشی از قرن بیستم، آمارها نشان می داد که سکنه شهرها بیش از روستاییان اقدام به خودکشی می کنند. علت این امر هم ویژگی های زندگی شهری بود. اما در سال های اخیر که تفاوت های زندگی شهری و روستایی از بین رفته و وسایل ارتباط جمعی و سایر نهادها، فرهنگ شهری را به مناطق روستایی انتقال داده اند، نرخ خودکشی در برخی مناطق روستایی بالاتر از مناطق شهری شده است.77

محققان معتقدند خودکشی نسبت مستقیمی با آب و هوا ندارد، در حالی که در غالب کشورها تعداد خودکشی ها تابع یک ریتم مخصوص است که با تغییر فصول همراه می باشد و میزان آن در فصل بهار و اولین ماههای تابستان بیشتر است.78 شاید بتوان گفت <قانون حرارتی بزهکاری> که توسط <آدولف کتله> (1874 - 1796م) - دانشمند بلژیکی و نویسنده کتاب <فیزیک اجتماعی - مطرح شد، در مورد خودکشی هم مصداق داشته باشد. براساس این قانون، فصول و مناطق از نظر حرارتی و دما در ارتکاب بزه موثرند. به عنوان مثال، جرایم علیه اشخاص در مناطق جنوبی و در فصول گرم غالب بر دیگر جرایمند و جرایم علیه اموال در مناطق شمالی و فصول سرد بیشتر دیده می شوند.79

با وجود اینکه نسبت علی (رابطه علیت) بین عوامل اقتصادی و خودکشی به طور واضح وجود ندارد، اما باید گفت تعداد خودکشی در دوران رفاه و توانگری کاهش می یابد و در زمان بحران اقتصادی افزایش پیدا می کند. همچنین رابطه بین انتحار و موقعیت های اجتماعی شخصی چندان روشن نیست و در این زمینه آمارهای متناقض و مبهمی وجود دارند. مع الوصف این واقعیت است که در طبقات پایین اقتصادی و اجتماعی تعداد خودکشی نسبتا کم می باشد، ولی در طبقات بالای اجتماعی بیشتر دیده می شود. البته بعد از سن 65 سالگی، تعداد خودکشی طبقات پایین اجتماع از طبقات بالا بیشتر می گردد. نکته مهم این است که تعداد خودکشی ها در زمان جنگ کاهش می یابند و این امر به طور واضح یک پدیده جهانی می باشد. تمام کشورهایی که در جنگ (به نحوی از انحاء) شرکت داشته اند، این مطلب را مورد تایید قرار داده اند. حتی در بعضی کشورهای بی طرف هم این امر ثابت شده است.80 افزایش خودکشی همواره بین مردان بیش از زنان وجود دارد. همچنین آمار خودکشی سفیدپوستان در برخی کشورها مثل آمریکا بیشتر از سیاه پوستان می باشد. علت این تفاوت، برخورداری بیشتر سفیدپوستان از آزادی های فردی و فشار کمتر قوانین و مقررات اجتماعی برآنها است که هر دو با افزایش نرخ خودکشی ارتباط دارند.81

به نظر می رسد دین و معنویات نیز در آمار ازدیاد یا کاهش خودکشی موثر باشند. در کشورهای کاتولیک و مسلمان، میزان خودکشی کم است، اما میزان خودکشی در کشورهایی که مذهب آنان پروتستان می باشد، کمی بیشتر است. در آمریکا تعداد خودکشی اقلیت های یهودی نسبتا متغیر بوده و از دهه 1950 میلادی از تعداد انتحار این افراد کاسته شده است.82

در سال 1985 در ژاپن 23599 نفر خودکشی کردند. پلیس ملی ژاپن عمده ترین انگیزه خودکشی در این کشور را اعتیاد به مصرف مشروبات الکلی، مشکلات روحی و مسایل اقتصادی اعلام کرد. تعداد مردان خودکشی کننده هم دو برابر زنان بود و غالبا در سن 65 سال قرار داشتند. براساس تحقیق موسسه علمی آمار فرانسه نیز این کشور با 11280 مورد خودکشی و 150 هزار تلاش و سعی به خودکشی در سال 1975 در میان کشورهایی قرار گرفته است که میزان مرگ و میر از طریق توسل به خودکشی در آنها بالا می باشد. سالانه حدود 3000 سالمند در فرانسه از طریق خودکشی به حیات خود خاتمه می دهند. در آمریکا هم گفته می شود در هر 15 دقیقه یک نفر خودکشی می کند؛ یعنی سالانه 31 هزار نفر براثر خودکشی جان خود را از دست می دهند. خودکشی به هشتمین عامل مرگ و میر در آمریکا تبدیل شده است. بنابه گزارش سازمان بهداشت جهانی، در کشورهای غربی سالانه حدود 1 میلیون نفر در اثر ابتلاء به بیماری های روانی، خودکشی می کنند.83

6) گفتار ششم: پیشگیری از خودکشی و چاره اندیشی برای آن

در مورد پیشگیری از خودکشی و چاره اندیشی برای آن باید از دو حوزه <جرم شناسی کاربردی> استمداد جست. این دو حوزه عبارتند از <جرم شناسی بالینی> و <جرم شناسی پیشگیرانه.> وظیفه <جرم شناسی بالینی> در سه بخش خلاصه می شود که عبارتند از: شناخت انگیزه های حالت خطرناک، درمان بالینی حالت خطرناک و درمان انگیزه حالت خطرناک. بنابه تعریف <رافایل گاروفالو> (1934-1852م) - قاضی ایتالیایی و نویسنده کتاب <جرم شناسی> (1885) که جزء موسسان مکتب تحققی یا اثباتی حقوق جزا محسوب می شود و حتی عده ای او را موسس جرم شناسی بالینی قلمداد می کنند - حالت خطرناک دو جزء دارد: اول - ظرفیت جنایی که عبارت است از درجه فساد و تباهی پذیری در فرد، دوم - عدم قابلیت جامعه پذیری که عبارت است از عدم قدرت فرد در تطبیق با اجتماع.84 به طور خلاصه باید گفت وظیفه جرم شناسی بالینی در مورد انتحار عبارت است از اصلاح، تربیت، درمان و بازسازی فردی که تلاش برای خودکشی نموده است.

حوزه دیگری از جرم شناسی کاربردی که برای جلوگیری از خودکشی باید مورد توجه قرار گیرد <جرم شناسی پیشگیرانه> است. به طور کلی، پیشگیری از جرایم و انحراف ها به دو نوع <پیشگیری کیفری> و <پیشگیری غیرکیفری> تقسیم می شود. پیشگیری کیفری شامل <پیشگیری عام> و <پیشگیری خاص> است که بیشتر بر تهدید کیفری و اقدامات قهرآمیز (مجازات ها و کیفرها) استوار می باشد. اما پیشگیری غیرکیفری را در یک دسته بندی کلاسیک و رایج به <پیشگیری اجتماعی> که بیشتر با تامین حقوق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مردم در سطح جامعه محقق می شود و <پیشگیری وضعی> که باید با رعایت حقوق و آزادی های مدنی و سیاسی مردم به اجرا گذاشته شود تا جنبه عادلانه - منصفانه به خود بگیرد، تقسیم کرده اند.85 در کنار <جرم شناسی کاربردی> برای جلوگیری و چاره سازی درباره خودکشی باید از یافته های <جرم شناسی نظری> و به ویژه <جرم شناسی اختصاصی> و شعب آن (یعنی <جامعه شناسی جنایی>، <روان شناسی جنایی> و <زیست شناسی جنایی>) بهره برد.


امیر شریفی خضارتی کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی پی نوشتها 1 پرفیت آلن پاسخ هایی به خشونت مترجم مرتضی محسنی تهران انتشارات گنج دانش چاپ اول 1378 ص 73 72 2 کی نیا مهدی مبانی جرم شناسی ج 1 تهران انتشارات دانشگاه تهران چاپ هفتم 1384 ص 454 3 اردبیلی محمدعلی حقوق جزای عمومی ج 1 تهران نشر میزان چاپ اول 1379 ص 72 4 شهید ثانی زین الدین بن علی تحریرالروضه فی شرح اللمعه گردآوری علیرضا امینی و محمدرضا آیتی ج 2 قم انتشارات طه چاپ ششم 1383 ص 259 5 طباطبایی محمدحسین المیزان فی تفسیرالقرآن مترجم محمدباقر موسوی ج 4 قم دفتر تبلیغات اسلامی 1363 ص 506 505 6 مکارم شیرازی ناصر و جمعی از محققان تفسیر نمونه ج 3 قم دارالکتب الاسلامیه چاپ بیست و چهارم 1375 ص 356 7 هاشمی رفسنجانی اکبر و جمعی از محققان تفسیر راهنما ج 3 قم دفتر تبلیغات اسلامی چاپ اول 1373 ص 353 351 8 آقایی محمدعلی آیات الاحکام حقوقی lt مدنی کیفری gt تهران انتشارات خط سوم چاپ دوم 1381 ص 135 9 همان منبع همان صفحه 10 محمدی ابوالحسن مبانی استنباط حقوق اسلامی یا اصول فقه تهران انتشارات دانشگاه تهران چاپ شانزدهم 1382 ص 167 برخی از محققان خبر را اعم از حدیث دانسته و معتقدند خبر نقل سنت از پیامبر و غیر اوست اما حدیث صرفا مربوط به نقل سنت از پیامبر می باشد روایت را نیز عمدتا به معنای حدیث می دانند ر ک اولیایی مصطفی تحول علم حدیث قم دفتر انتشارات اسلامی چاپ دوم 1378 ص 8 7 11 شیخ حرعاملی وسایل الشیعه الی تحصیل المسایل الشرعیه کتاب القصاص باب 5 به نقل از عبدالحسین دستغیب گناهان کبیره ج 1 تهران انتشارات یاسر بی تا ص 118 12 کلینی محمدبن یعقوب اصول کافی به نقل از عبدالحسین دستغیب ماخذ پیشین ص 119 13 طباطبایی محمدحسین ماخذ پیشین ص 509 14 جبیره باندی است که روی دست و پای شکسته یا آسیب دیده می بندند 15 طباطبایی محمدحسین ماخذ پیشین ص 509 508 16 مظاهری حسین اخلاق در خانه lt فضایل و رذایل اخلاقی gt قم نشر اخلاق چاپ نهم 1382 ص 103 102 17 همان ص 103 18 محمدی ابوالحسن ماخذ پیشین ص 191 19 حاج شیخ عباس قمی محدث قمی سفینه البحار ج 2 ص 407 به نقل از مصطفی زمانی پیمان زناشویی قم انتشارات مهدی یار چاپ اول 1384 ص 30 29 20 نجفی اصفهانی محمدحسن جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام ج 1 ص 51 21 برای مطالعه در مورد حالت اضطرار ر ک شریفی خضارتی امیر مقاله lt ضرورت یا اضطرار در حقوق کیفری gt روزنامه اطلاعات 27 10 86 4 11 86 11 11 86 شماره های 24108 24113 24119 22 ر ک شریفی خضارتی امیر مقاله lt قتل از روی ترحم gt روزنامه اطلاعات 20 4 87 27 4 87 شماره های 24238 24243 23 قاعده lt لاضرر gt دارای تواتر معنوی است lt متواتر معنوی gt خبری است که با الفاظ مختلف به طور متواتر نقل شده است ولی همه آنها مفید یک معنا باشند اخباری که درباره lt لاضرر gt رسیده اند احادیث متواتری از حیث معنا هستند ولی الفاظ آنها مختلف است چنانکه در خبری داریم lt لاضرر ولاضرار علی مومن gt و در روایت دیگری آمده است lt لاضرر و لاضرار فی الاسلام gt البته احادیثی در مورد lt لاضرر gt به مضامین دیگر نیز وارد شده اند به هرحال شان نزول این قاعده مربوط به سخن پیامبر ص در مورد اذیت و آزارهای سمره بن جندب gt است lt سمره بن جندب gt در جوار خانه یک مرد انصاری درخت خرمایی داشت که راه رسیدن به آن درخت از داخل ملک مرد انصاری بود او برای سرکشی به درخت مجبور بود از خانه مرد انصاری عبور کند و این کار باعث مزاحمت مکرر بود سرانجام عرصه به صاحب خانه تنگ شد و به سمره بن جندب گفت تو بدون اذن و اطلاع وارد منزل من می شوی در حالی که ممکن است اعضاء خانواده من وضعیت مناسبی نداشته باشند پس از این به بعد برای عبور اجازه بگیر اما سمره بن جندب گفت چون راه درخت من از خانه توست پس نیازی به اجازه ندارم مرد انصاری ناچارا به پیامبر ص شکایت کرد پیامبر ص به سمره فرمود از این درخت دست بردار و من به ازای آن درخت دیگری با همین اوصاف به تو می دهم سمره قبول نکرد پیامبر ص فرمود به جای این درخت درختی در بهشت به تو می دهم باز هم سمره قبول نکرد پیامبر هم فرمود lt انک رجل مضار و لاضرر و لاضرار علی مومن gt تو مرد ضرر زننده ای هستی و به مومن کسی نباید ضرر بزند و سپس دستور داد که آن درخت را بکندند و نزد سمره بن جندب بیاندازند طوبایی محمدحسن جزوه درس lt قواعد فقه1 gt دوره کارشناسی حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی دانشکده حقوق سال تحصیلی 84 1383 ص 36 35 24 محمدی ابوالحسن ماخذ پیشین ص350 25 علی احمدی حسین جزوه درس lt قواعد فقه2 gt دوره کارشناسی حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی دانشکده حقوق سال تحصیلی 85 1384 ص 18 26 ولیدی محمدصالح حقوق جزای اختصاصی lt جرایم علیه اشخاص gt تهران انتشارات امیرکبیر چاپ ششم 1380 ص 141 27 همان منبع همان صفحه 28 منظور از lt انصراف gt در علم lt اصول فقه gt این است که ذهن از معنایی روی برگرداند یا بدان متوجه شود انصراف بر چند قسم بوده و برخی از محققان اقسام آن را تا ده مورد گفته اند اما مهمترین آنها عبارتند از انصراف بدوی یا ابتدایی و انصراف ناشی از کثرت استعمال لفظ در بعضی از مصادیق ر ک محمدی ابوالحسن ماخذ پیشین ص 136 29 گرجی ابوالقاسم و دیگران دیات تهران انتشارات دانشگاه تهران چاپ دوم 1382 ص79 78 30 برای مطالعه در مورد عاقله ر ک شامبیاتی هوشنگ حقوق جزای عمومی ج 2 تهران انتشارات مجد ژوبین چاپ یازدهم 1382 ص 155 147 31 گرجی ابوالقاسم و دیگران ماخذ پیشین ص 79 32 موسوی خویی سیدابوالقاسم مبانی تکمله المنهاج ج2 ص 17 به نقل از ابوالقاسم گرجی و دیگران حدود تعزیرات و قصاص تهران انتشارات دانشگاه تهران چاپ اول 1381 ص 136 33 همان منابع همان صفحات 34 ولیدی محمدصالح ماخذ پیشین ص 139 35 lt هاراگیری gt گاهی به صورت فردی و گاهی نیز در حضور سایر اشخاص بود در هاراگیری فردی lt سامورایی gt شکم خود را با خنجر می درید هاراگیری در حضور سایر اشخاص نیز دارای آداب خاصی بود از جمله اینکه پارچه سفیدی به دور شکم هاراگیری کننده بسته می شد و شخص دیگری هم با شمشیر در بالای سر او قرار می گرفت در سال 1965 کارگردان نامدار ژاپن lt ماساکی کوبایاشی gt فیلمی تحت عنوان lt هاراگیری gt ساخت این فیلم با بازی lt توشیرو میفونه gt جزء آثار ماندگار سینمای ژاپن و جهان است 36 صدیق سروستانی رحمت الله آسیب شناسی اجتماعی جامعه شناسی انحرافات اجتماعی تهران انتشارات سمت چاپ اول 1386 ص 150 37 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 43 38 همان ص 436 39 محسنی مرتضی دوره حقوق جزای عمومی lt مسیولیت کیفری gt تهران انتشارات گنج دانش چاپ اول 1376 ص 8 40 همان ص 9 8 41 همان ص 9 42 پاد ابراهیم حقوق کیفری اختصاصی ج 1 تهران انتشارات دانشگاه تهران چاپ دوم 1348 ص 31 43 همان منبع همان صفحه 44 محسنی مرتضی ماخذ پیشین ص 10 45 پاد ابراهیم ماخذ پیشین ص 32 46 همان منبع همان صفحه 47 ولیدی محمدصالح ماخذ پیشین ص 140 48 التاویلا انریکو روان شناسی قضایی مترجم مهدی کی نیا ج1 تهران انتشارات مجد چاپ دوم 1384 ص 207 49 گلدوزیان ایرج حقوق جزای اختصاصی lt جرایم علیه تمامیت جسمانی و gt تهران انتشارات دانشگاه تهران چاپ یازدهم 1384 ص 56 50 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 437 51 گلدوزیان ایرج ماخذ پیشین ص 55 52 التاویلا انریکو ماخذ پیشین پاورقی ص 207 53 همان منبع همان صفحه 54 همان منبع همان صفحه 55 همان ص 228 56 پاد ابراهیم ماخذ پیشین ص 32 57 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 452 58 براندون استیو مروری بر حقوق جزای انگلستان ترجمه و توضیحات حسین میرمحمد صادقی تهران نشر حقوقدان چاپ اول 1375 ص 84 59 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 451 60 براندون استیو ماخذ پیشین ص 85 61 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 452 62 گلدوزیان ایرج ماخذ پیشین ص 60 63 همان ص 61 60 64 کلارکسن سی ام وی تحلیل مبانی حقوق جزا مترجم حسین میرمحمد صادقی تهران انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه شهید بهشتی چاپ اول 1374 ص 186 65 براندون استیو ماخذ پیشین ص 85 84 66 همان ص 85 67 ولیدی محمدصالح ماخذ پیشین ص 141 68 اردبیلی محمدعلی ماخذ پیشین ص 143 69 همان منبع همان صفحه 70 ولیدی محمدصالح ماخذ پیشین ص 141 71 گلدوزیان ایرج ماخذ پیشین ص 56 و 54 72 همان ص 57 56 73 ولیدی محمدصالح ماخذ پیشین ص 142 74 گلدوزیان ایرج ماخذ پیشین ص 57 75 همان ص 60 59 76 ولیدی محمدصالح ماخذ پیشین ص142 141 77 شامبیاتی هوشنگ ماخذ پیشین ص 235 78 همان ص 236 79 برخی از فقهای بزرگ شیعه همچون lt مولی احمد مقدس اردبیلی gt صاحب lt مجمع الفایده و البرهان gt lt فاضل هندی gt صاحب lt کشف اللثام gt و lt سیدعلی طباطبایی gt صاحب lt ریاض المسایل gt در قایده مذکور تردید کرده اند 80 برای مطالعه در مورد اعانت براثم ر ک شریفی خضارتی امیر مقاله lt اعانت براثم در حقوق جزای اسلام gt روزنامه اطلاعات 21 9 87 25 9 87 2 10 87 شماره های 24360 24363 24367 81 ر ک شریفی خضارتی امیر مقاله lt قتل از روی ترحم gt روزنامه اطلاعات 20 4 87 27 4 87 82 اردبیلی محمدعلی ماخذ پیشین ص 189 56 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 451 57 صدیق سروستانی رحمت الله ماخذ پیشین ص 150 58 lt سزار لمبروزو gt یک پزشک بود که در روان پزشکی تخصص گرفت و حرفه اصلی وی استادی پزشکی قانونی در دانشگاه lt تورین gt بود نام وی با انتشار کتاب معروفش lt انسان جنایتکار gt در سال 1876 بر سر زبان ها افتاد برای مطالعه بیشتر ر ک جرج ولد توماس برنارد جفری اسینپس جرم شناسی نظری مترجم علی شجاعی تهران انتشارات سمت چاپ اول 1380 ص 58 54 59 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 450 60 همان ص 430 61 همان منبع همان صفحه 62 همان منبع همان صفحه 63 همان ص 435 64 همان ص 440 439 65 همان ص 441 66 همان ص 442 67 همان ص 443 68 همان منبع همان صفحه 69 نوربخش جواد معنوی عزالدین ماخذ پیشین ص 67 70 همان ص 68 67 71 lt نوروز gt Neurosis که به lt روان نژندی gt یا lt روان رنجوری gt ترجمه شده است گروه وسیعی از انواع بیماری های روانیهمچون اضطراب وسواس هیستری ضعف عصبی ضعف روانی و خودبینی را شامل می گردد روان رنجوری در مقابل روان پریشی قرار دارد برای مطالعه بیشتر ر ک امیر شریفی خضارتی انحرافات جنسی مطالعه تطبیقی جرم شناسی و فقهی ص 292 290 72 نوربخش جواد معنوی عزالدین ماخذ پشین ص 68 همچنین ر ک معصومه غضنفری مقدم مقاله lt این گناه نابخشودنی gt روزنامه اطلاعات بخش ضمیمه مورخ 31 4 87 شماره 24246 73 صدیق سروستانی رحمت الله ماخذ پیشین ص 159 و 152 74 همان ص 163 162 75 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 453 452 76 نوربخش جواد معنوی عزالدین ماخذ پیشین ص 86 77 صدیق سروستانی رحمت الله ماخذ پیشین ص 164 163 78 نوربخش جواد معنوی عزالدین ماخذ پیشین ص 86 79 نوربها رضا ماخذ پیشین ص 51 80 نوربخش جواد معنوی عزالدین ماخذ پیشین ص 87 86 81 صدیق سروستانی رحمت الله ماخذ پیشین ص 164 82 نوربخش جواد معنوی عزالدین ماخذ پیشین ص 87 83 محمدی نیا اسدالله بهشت جوانان قم انتشارات سبط اکبر چاپ بیست و یکم 1384 ص 181 180 84 برای مطالعه بیشتر ر ک اردبیلی محمدعلی حقوق جزای عمومی ج1 تهران نشر میزان چاپ اول 1379 ص 99 97 85 نجفی ابرندآبادی علی حسین مقاله lt پیشگیری عادلانه از جرم gt مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری تهران انتشارات سمت چاپ اول 1384 ص 569 86 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 454 453 87 نوربخش جواد معنوی عزالدین ماخذ پیشین ص 70 69 88 کی نیا مهدی ماخذ پیشین ص 454 89 دیانی عبدالرسول حقوق مدنی خانواده ازدواج و انحلال آن تهران انتشارات امید دانش چاپ اول 1379 ص 9 90 صدیق سروستانی رحمت الله ماخذ پیشین ص 166
روزنامه اطلاعات www ettelaat com 2 1
Bookmark and Share
نظرات کاربران پیرامون این مقاله  
سه شنبه 1 شهریور 1390   روح اله عسکری
خوب
ثبت نظر شما  


 
  فروشگاه جوان امروز  
مستند تخت گازمستند تخت گاز
قیمت: 32400- 22800 تومان
ماه صیامماه صیام
قیمت: 8400- 7200 تومان
کلید بهشتکلید بهشت
قیمت: 13200- 12240 تومان
نرم افزار شادونهنرم افزار شادونه
قیمت: 9000- 7800 تومان
   تازه های ایران و جهان   
اجتماعی
پزشکی و سلامت
سیاسی
سینما و تلویزیون
موسيقي
سرگرمی
معارف اسلامی
حوادث
علم و فناوری
ورزش
استخدامی ها
دلیل کاهش تمایل جوانان ایرانی به ازدواج...
یک جمعیت شناس با بیان اینکه تأخیر در ازدواج یکی از عوامل مرتبط با کاهش...
احکام بانوان
اگر با وجود استفاده از قرص، در زمان عادت ماهانه لکه‌هایی دیده ‌شود چه حکمی...
 
   
برچسب ها و کلمات کلیدی