نوار ابزار نوار ابزار جوان امروز ورود به سایت عضویت تبلیغات تماس با ما درباره ما صفحه اصلی
تبلیغات
 
فروشگاه جوان امروز
جوان امروز

مسیر جاری: صفحه اصلي / اجتماعی / جامعه و اجتماع / شهرنشینی

تبلیغات 
گوشواره حروف فارسی
  گزارش تصویری   
تجلیل از پنج بازیگر پیشکسوت سینما
مریلا زارعی چادری شد+ تصاویر
آتش سوزی مرگبار درسعادت آباد+تصاویر
مراسم اختتامیه المپیک زمستانی سوچی(+تصاویر)
دلایل کوتاه‌تر شدن طول عمر مردان+تصاویر
اولین تصاویر از
 دسترسی آسان به بهترین ها   
• گلشیفته باز هم خبر ساز شد ! + عکس
• چطور سبزه هفت سین را آماده کنیم؟
• همسر رئیس جمهور بازیگر میشود + عکس
• تولید سوسیس خوش طعم تر از باکتری مدفوع نوزاد!
• دو بازیگر زن سرشناس ایرانی خواهر هستند! + عکس
•  دعایی جهت رفع غم و اندوه به نقل از امام رضا (ع)
• نخستین گوشی دو طرفه‌ دنیا + تصاویر
• دختری بامزه شبیه به دلقک سیرک ها!+عکس
•  کودکی که در مغزش دندان درآورد!+عکس
• پخش کامل آلبوم نوبانگ کهن
•  بهترین رنگها برای منزل شما در فصل بهار و تابستان

قیمت تمام سکه در بازار , قیمت تمام سکه , تمام سکه قیمت , قیمت طلا تمام سکه , قیمت طلا , نرخ تمام سکه , ارز و سکه , تمام سکه قیمت , تمام سکه و طلا , مظنه , مثقال , قیمت لحظه ای سکه ی جوان امروز قیمت آنلاین و لحظه ای سکه طلا و ارز دربازار ایرانقیمت روز سکه و طلا , قیمت تمام سکه , قیمت طلا , مظنه , مثقال , نرخ تمام سکه , طلا
نرخ , نرخ ارز , قیمت ارز , بازار ارز , سکه ارز , طلا ارز , دلار , ارز آزاد , ارز دلار , قیمت دلار دربازار آزاد , قیمت ازاد دلار در بازار , نرخ دلار در بازار آزاد , نرخ دلار دربازار آزاد , نرخ ارز , قیمت دلار , قیمت ارز , صرافی تهران , نرخ دلار , ارز آزاد , دلار آزاد , قیمت لحظه به لحظه ارز مرجع و غیر مرجع
ایران خودرو , قیمت خودرو , فروش خودرو , ايران , سایپا , سایپا خودرو , پارس خودرو , ایران خودرو فروش , ثبت نام خودرو , قیمت روز خودرو , مدیران خودرو , قیمت خودرو , خرید خودرو , محصولات ایران خودرو , قیمت خودرو , قیمت ماشین , قیمت روز خودرو , محصولات ایران خودرو , محصولات سایپا , قیمت روز خودروهای داخلی و خارجی در بازار و نمایندگی ها
دانلود , دانلود موبایل , نرم افزار , نرم افزار موبایل , گوشی موبایل , گوشی , بازی موبایل , بازی , برنامه موبایل , نوکیا , نرم افزار موبایل , کلیپ موبایل , قیمت روز موبایل , قیمت روز موبایل در بازار , آخرین قیمت گوشی موبایل , مشخصات گوشی موبایل , قیمت mobile , بازار موبای ل
لپ تاپ قیمت , لپ تاپ سونی , سونی , لپ تاپ دل , dell , لپ تاپ hp , hp , لپ تاپ asus , لپ تاپ dell , فروش لپ تاپ , asus , قیمت روز لپ تاپ , آخرین قیمت لپ تاپ , آخرین قیمت لپ تاپ laptop , قیمت قطعات کامپیوتر computer , لب تاب , قیمت روز لپ تاپ
بورس تهران , شاخص بورس تهران , شاخص های بورس , بورس اوراق بهادار , بازار بورس , شاخص های بورس , آخرین اخبار معاملات بازار بورس , شاخص بورس , bourse , بورس تهران , بورس اوراق , آمار آخرین روز معاملاتی بازار بورس
ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک پارسیان , بانک سپه , بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد , همراه بانک , استخدام بانک , بانک ملت , همراه بانک ملت , استخدام بانک ملت , حج عمره
خرید شارژ , خرید شارژ کارت , خرید کارت , کارت شارژ ایرانسل , شارژ ایرانسل , کارت شارژ همراه , همراه اول شارژ , همراه اول , خرید شارژ ایرانسل , خرید شارژ اینترنتی , شارژ اینترنتی , خرید راحت و اسان کارت شارژ همراه اول , خرید راحت و اسان انواع کارت شارژ
ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک پارسیان , بانک سپه , بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد , همراه بانک , استخدام بانک , بانک ملت , همراه بانک ملت , استخدام بانک ملت , حج عمره
بانک صادرات , همراه بانک صادرات , اینترنت بانک صادرات , سپهر بانک صادرات
بانک سپه , همراه بانک سپه , سپه بانک , اینترنت بانک
بانک تجارت , همراه بانک تجارت , سایت بانک تجارت , ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک سپه , بانک مسکن , همراه بانک مسکن , استخدام بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد
بانک قوامین , همراه بانک قوامین , استخدام بانک قوامین
سایت بانک انصار , موسسه انصار , وام بانک انصار
استخدام بانک پاسارگاد , سایت پاسارگاد , بانک پاسارگاد
بانک پارسیان سایت , سایت پارسیان , استخدام بانک پارسیان
بانک مهر اقتصاد , سایت بانک مهر اقتصاد , اینترنت بانک
سایت بانک شهر , استخدام بانک شهر , اینترنت بانک شهر
بانک اقتصاد نوین , سایت اقتصاد نوین , سایت بانک اقتصاد
سازمان هواشناسی , سایت هواشناسی , هواشناسی تهران , هواشناسی کشور , اداره هواشناسی , سازمان هواشناسی کشور , پیش بینی هواشناسی , اخبار هواشناسی , سایت سازمان هواشناسی , هواشناسی مازندران , پیش بینی وضع آب و هوا شهر های ایران
اذان , اوقات شرعی تهران و شهرها و استان های ایران , اوقات الصلاة , owghat , اوقات شرعی تهران , دانلود اوقات شرعی , اوقات شرعی رمضان , اذان , اوقات شرعی مشهد , ماه رمضان , اوقات شرعی 92 , اوقات شرعی 1392 , سایت اوقات شرعی , اوقات شرعی اصفهان , راهنمای اوقات شرعی شهرهای ایران
سیستم رهگیری مرسولات پستی , اداره پست , پست بانک , پست ایران , شرکت پست , سایت پست , پست پیشتاز , رهگیری پست , کد رهگیری پست , پست جمهوری اسلامی , پست تهران , سوخت
Calendar , تقویم سال , تقویم شمسی , دانلود تقویم 92 , تقویم 92 , تقویم میلادی , تقویم تاریخی , تقویم مذهبی , تقویم ورزشی , وقایع مهم سال 92 , تقویم 92 , تقویم سال 1392 , دانلود تقویم سال 1392 , روی داد های مهم سال 1392
نقشه ماهواره ای و آنلاین شهر تهران , دانلود نقشه تهران , tehran map , نقشه , تهران نقشه , نقشه ایران , دانلود نقشه , نقشه برداری , دانلود نقشه تهران , نقشه موبایل
نقشه ی آنلاین تمامی شهر های ایران , تهران نقشه , نقشه ایران , دانلود نقشه , نقشه برداری , دانلود نقشه تهران , نقشه موبایل , نقشه جهان , دانلود نقشه ایران , دانلود نقشه تهران , نقشه راههای ایران , نقشه اصفهان
نقشه مترو تهران , سایت متروی تهران , نقشه ایستگاههای مترو , tehran metro , مترو تهران نقشه , نقشه مترو , خط مترو تهران , ایستگاه مترو , خطوط مترو تهران
رزرو بلیط اتوبوس , رزرو بلیط اینترنتی , خرید بلیط اتوبوس , رزرو اینترنتی و خرید بلیط اتوبوس , قیمت بلیط اتوبوس رویال سفر , سیروسفر
سایت بلیط قطار , خرید بلیط قطار , قیمت بلیط قطار , فروش بلیط قطار , رزرو بلیط قطار , رزرو بلیط مشهد , بلیط قطار مشهد , بلیط قطار رجا
بلیط هواپیما کیش , ایران ایر , خرید بلیط هواپیما , هواپیمایی , رزرو بلیط هواپیما , بلیط هواپیما ماهان , بلیط هواپیما مشهد , قیمت بلیط هواپیما
رزرو اینترنتی ,خرید بلیط سینما ,قیمت بلیط سینما , بلیط cinema , کافه سینما , رزرو اینترنتی بلیط سینما
تئاتر شهر , رزرو اینترنتی و خرید بلیط تئاتر , برنامه نمایش تئاتر , قیمت بلیط theater , رزرو بلیط تئاتر , سامانه فروش اینترنتی بلیط تئاتر , خرید بلیط تئاتر
هتل در مشهد , رزرو هتل کیش , رزرو هتل تهران , هتل تهران , رزرو هتل آپارتمان , هتل اصفهان , رزرو هتل اصفهان , هتل اصفهان , رزرو هتل , رزرو هتل مشهد , هتل مشهد , هتل کیش
فیلتر شکن , دانلود فیلتر , دانلود فیلتر شکن , فیلتر جدید , سایت فیلتر , فیلتر شکن جدید , فیلتر قوی , فیلتر شکن قوی , فیلتر شکن قوی , سایت فیلتر شکن , فیلتر شکن رایگان , بدون فیلتر , fltyrbreaker , دانلود فیلتر شکن قوی , filter shekan , vpn , فیلتر شکن رایگان , proxy
نمونه سوالات ارشد , نمونه سوال , نمونه سوالات امتحانی , سایت پیام نور , گلستان پیام نور , فراگیر پیام نور , نمونه سوالات ارشد پیام نور , دانلود نمونه سوالات پیام نور , نمونه سوالات پیام نور , نمونه سوالات دانشگاه , دانلود نمونه سوالات ,
انتشارات پیام نور , کتابهای پیام نور , دانلود رایگان کتاب های پیام نور , دانلود کتاب های پیام نور , کتاب های پیام نور , دانشگاه پیام نور , پیام نور
کارشناسی ارشد آزاد , کنکور دانشگاه آزاد , نتایج کارشناسی ارشد , نتایج کنکور , منابع کنکور , سوالات کنکور ارشد , ارشد بدون کنکور , سوالات کنکور ارشد , منابع ارشد , منابع کارشناسی ارشد , کارشناسی ارشد آزاد , نمونه سوالات کنکور کارشناسی ارشد , منابع کارشناسی ارشد , سوالات کنکور , سوالات کارشناسی ارشد
سازمان سنجش سایت , سایت سازمان , سایت آزمون , سایت آزمون سنجش , کارشناسی ارشد , سایت سنجش کشور , سازمان سنجش کشور , سایت سازمان سنجش , ثبت نام کنکور سراسری , , sanjesh.org , ثبت نام سنجش , نتایج کنکور سراسری , ثبت نام کنکور
گلستان پیام نور , سیستم جامع گلستان , دانشگاه پیام نور , reg.pnu.ac.ir , سایت گلستان پیام نور , سایت گلستان , انتخاب رشته ی پیام نور , مشاهده ی نمرات پیام نور
دانشگاه آزاد اسلامی , سایت دانشگاه آزاد , آزمون دانشگاه آزاد , نتایج دانشگاه آزاد , دانشگاه آزاد نور , دانشگاه آزاد اهواز , دانشگاه آزاد تبریز , دانشگاه آزاد شیراز , دانشگاه آزاد کرج , دفترچه دانشگاه آزاد
الویت های حج عمره , سازمان حج , سازمان حج زیارت , حج عمره , عمره , سایت حج , سازمان حج عمره , ثبت نام حج , سایت سازمان حج , قرعه کشی حج , ثبت نام حج , سازمان حج زیارت , عتبات , ثبت نام حج , حج عمره , سازمان حج زیارت , الویت های حج عمره , الویت های حج واجب , سایت سازمان حج و زیارت, سایت سازمان حج و زیارت اصفهان, سایت سازمان حج و زیارت مشهد
جدول پخش شبکه های تلویزیون , جدول پخش فیلم , زمان پخش برنامه تلویزیون , پخش آنلاین شبکه 1 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 2 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 3 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 4 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 5 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه قرآن صداو سیما , پخش آنلاین شبکه آموزش صداو سیما , پخش آنلاین شبکه ورزش صداو سیما , پخش آنلاین شبکه , نمایش صداو سیما پخش آنلاین شبکه شما صداو سیما , پخش آنلاین شبکه مستند صداو سیما , پخش آنلاین شبکه بازار صداو سیما , پخش آنلاین شبکه آی فیلم صداو سیما , پخش آنلاین شبکه پویا صداو سیما , قیمت تلویزیون , پخش تلویزیون , تلویزیون ایران , شبکه تلویزیون , برنامه تلویزیون , led , تلویزیون زنده
بیوگرافی بازیگران زن ایرانی , بیوگرافی بازیگران مرد ایرانی , بیوگرافی بازیگران ایرانی , زندگی نامه ی بازیگران ایرانی , بازیگران زن ایرانی , عکس بازیگران ایرانی
سينماي ايران , ايراني , فيلم سينمايي , سينما , ايران , فارسی , فيلم فارسي , بازيگر , هنر , هنرپيشه , فيلم , عكس , عكس فيلم , گالري , گالري تصاوير , گالري عكس , آلبوم , آلبوم تصاوير , آلبوم عكس , آلبوم سينما , حامد بهداد , پوپك گلدره , مهناز افشار , عکس بازیگران زن ایرانی
اخبار سینما ایران , اخبار بازیگران سینما , اخبار جدید سینما , اخبار روز سینما
دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید , پخش موسیقی آنلاین , موسیقی آنلاین ایرانی , موسیقی ایرانی , موزیک آنلاین , موزیک آنلاین , پخش موسیقی آنلاین , موزیک آنلاین , موسیقی آنلاین ایرانی , موسیقی آنلاین سنتی
دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید , آموزشگاه موسیقی , کتاب آموزش موسیقی , آموزش نت , سایت موسیقی , آموزش گیتار , آموزش تئوری موسیقی , آموزش تار , دانلود آموزش موسیقی
عکس خوانندگان ایرانی , عکس خوانندگان , عکس ایرانی , آلبوم خوانندگان ایرانی , خوانندگان زن ایرانی , خوانندگان جدید ایرانی , دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید
پخش آنلاین فوتبال , پخش زنده فوتبال , پخش آنلاین تمامی مسابقات ورزشی , پخش آنلاین لیگ برتر فوتبال , ورزش 3 , ورزشی , شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , پخش آنلاین فوتبال , پخش زنده فوتبال , پخش آنلاین تمامی مسابقات ورزشی , پخش آنلاین لیگ برتر فوتبال
فوتبال برتر , لیگ برتر فوتبال , لیگ برتر , جدول فوتبال ایران , لیگ فوتبال ایران , برنامه , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , جدول لیگ برتر فوتبال , جدول لیگ , جدول فوتبال برتر , جدول لیگ فوتبال , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش , نتایج مسابقات فوتبال , نتایج زنده مسابقات فوتبال , نتایج زنده ی مسابقات ورزشی
برنامه بازی های فوتبال لیگ برتر , برنامه بازی های فوتبال لیگ برتر ایران , برنامه , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , جدول لیگ برتر فوتبال , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
باشگاه استقلال , سایت باشگاه پرسپولیس , سایت باشگاه سپاهان , سایت باشگاه تراکتور سازی , سایت باشگاه های ایران , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
سایت رسمی لیگ اسپانیا , سایت رسمی لیگ برتر اسپانیا , سایت رسمی لیگ برتر فوتبال اسپانیا , سایت رسمی لالیگا , laliga , سایت رسمی لیگ آلمان , سایت رسمی لیگ ایتالیا , سایت رسمی لیگ انگلیس , سایت رسمی لیگ قهرمانان اروپا , سایت رسمی لیگ قهرمانان آسیا
قران کریم آنلاین , فال و استخاره با قرآن , تلاوت قران , quran , القران الكريم , دانلود قرآن , استخاره , استخاره قرآن , استخاره با قرآن , فال قرآن , تفسیر قرآن , آموزش قرآن , نرم افزار قرآن ,
فال با قرآن , فال قرآن , استخاره آنلاین , استخاره با قران , فال انبیا , استخاره آوینی , استخاره ازدواج , استخاره آنلاین به قرآن , استخاره قران , استخاره به قرآن , استخاره از قرآن
طرح حفظ قرآن , حفظ قرآن کریم , آموزش حفظ قرآن , روش حفظ قرآن , سایت حفظ قرآن , نهضت حفظ قرآن , آزمون حفظ قرآن , حفظ مجازی قرآن کریم , حفظ مجازی قرآن کریم
پخش زنده حرم , حرم امام حسین , حرم امام رضا , پخش آنلاین حرم امام حسین (ع), پخش آنلاین حرم امام رضا (ع) , پخش آنلاین حرم حضرت معصومه(س) , پخش آنلاین مسجد الحرام , پخش آنلاین کاظمین , پخش آنلاین حرم های مطهر ائمه , پخش زنده حرم حضرت عباس علیه السلام , پخش زنده حرم امام علی علیه السلام
تقویم , ساعت , تقویم شمسی , ساعت و تقویم رسمی ایران , رویداد های روز , ساعت و تقویم مناسبت های سالیانه , تبدیل تاریخ میلادی به شمسی , تقویم ایرانی , تنظیم ساعت , time , date , Calendar
دانلود رایگان نرم افزار , دانلود فیلم , دانلود اهنگ ,دانلود بازی , کلیپ , عکس , download , دانلود آهنگ , دانلود فیلم , آهنگ , دانلود نرم افزار , دانلود رایگان , دانلود بازی , دانلود اهنگ جدید , دانلود سریال , دانلود کلیپ , دانلود کتاب
مرورگر اینترنت , مرورگر اپرا , دانلود مرورگر موبایل , دانلود اپرا , مرورگر موبایل , دانلود مرورگر جدید , مرورگر کروم , دانلود مرورگر گوگل , مرورگر جاوا , دانلود مرورگر اینترنت , دانلود مرورگرها , دانلود مرورگر اپرا , دانلود مرورگر کروم , دانلود فایر فاکس
فیلم , کلیپ , ویدیو , دانلود فیلم , دانلود کلیپ , کلیپ خنده دار , طنز , دانلود کلیپ خنده دار
آخرین اخبار انتخابات , انتخابات ریاست جمهوری 92 ایران , خبر انتخابات , انتخابات ریاست جمهوری , اخبار انتخابات , اخبار انتخابات 92 , انتخابات ایران , سایت ریاست جمهوری , انتخابات 92 , سایت انتخابات , سایت انتخابات 92 , سایت انتخابات ریاست جمهوری , نتایج انتخابات 92 , نتایج انتخابات 92 اعلام شد , اعلام نتایج انتخابات 92 , نتایج انتخابات 92 ریاست جمهوری , اسامی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , اسامی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری 92 , رزومه ی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , تصاویر کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , اخبار جامع و لحظه ای از انتخابات 1392 ریاست جمهوری
وضعیت راه ها , نقشه راه ها , اطلاعات راه ها , اطلاعات راه , راه های ایران , وزارت راه , وضعیت راه های ایران , وضعیت راه های کشور , وضعیت راه های کشور ایران , سایت سازمان راه
یارانه ها , ثبت یارانه , ثبت نام یارانه , سایت یارانه , حساب یارانه , شماره حساب یارانه , واریز یارانه , سایت یارانه ها , یارانه خانوار , حساب یارانه , حساب یارانه ها , واریز یارانه , آخرین اخبار یارانه ها , زمان واریز یارانه این ماه خانوار , هدفمندی یارانه
چت روم کاربران یاهو گوگل مایکروسافت , چت فارسی , chat rooms , اتاق چت , چت روم , میهن چت , ناز چت , چت کردن , یاهو چت , سایت چت , چت ایرانی , دنیا چت , چت عسل , چت به چت
پیامک عید , پیامک تولد , پیامک زیبا , پیامک رایگان , اس ام جدید , اس ام اس جدید عاشقانه , sms , جوک , تبریک تولد , س ام اس , پیامک جدید , پیامک روز
عشق ممنوع , عکس عشق , عشق دختر , عشق پسر و دختر , عشق مادرانه , عشق پدر , عشق فرزند , عشق و ازدواج , عشق , عکس عشق , عشق من , عشق و جزا , عاشقانه , روابط دختر و پسر , عشق به دختر , عکس دختر , دختر ایرانی , زن , داستان دختر , دوست دختر , عکس دختر ایرانی , شماره دختر , اسم دختر , داستان دختر , دختر خوشگل , دختر و پسر
استخدام بانک , استخدام نفت , آگهی استخدام , سایت استخدام , استخدام 91 , استخدام 92 , استخدام شرکت نفت , استخدامی , استخدام شهرداری , استخدام آموزش پرورش , بازار کار , بازار کار استخدام , استخدام اصفهان , استخدام خوزستان , استخدام آبادان , استخدام اهواز , استخدام تهران , استخدام شیراز , استخدام کرمان , استخدام دیپلم , استخدام کارگر , استخدام مهندس , استخدام دکتر , استخدام دبیر , استخدام حسابدار , استخدام لیسانس , استخدام بدون سابقه , استخدام راحت
آلبوم های موسیقی بختیاری
موسیقی بختیاری
 
     بازیگران امروز 
ابوالفضل پورعرب
متولد 1340 مدرک تحصیلی فارغ التحصیل...
ابوالفضل پورعرب
فریبرز عرب نیا
متولد 1343 مدرک تحصیلی لیسانس گرافیک...
فریبرز عرب نیا
مهناز افشار
متولد 1356 مدرک دیپلم علوم تجربی شباهت...
مهناز افشار
پوران درخشنده
پوران درخشنده متولد ۷ فروردین ماه سال ۱۳۳۰ در کرمانشاه...
پوران درخشنده
فقیهه سلطانی
متولد 1353 تهران مدرک تحصیلی کارشناس...
فقیهه سلطانی
سعید پورصمیمی
متولد 1332 تهران مدرک تحصیلی فارغ...
سعید پورصمیمی
یوسف تیموری
متولد ششم دی ماه 1360 مدرک تحصیلی ...
یوسف تیموری
محمدرضا رحمانی
متولد 1350 تهران ديپلم رشته فرهنگ و ادب فعاليت...
محمدرضا رحمانی
انوشیروان ارجمند
انوشیروان ارجمند برادر بزرگتر داریوش ارجمند بازیگر...
انوشیروان ارجمند
فرحناز منافي ظاهر
فرحناز منافي ظاهر سال 1339 در شهر اردبيل متولد شد ...
فرحناز منافي ظاهر
 
 
مشاهده:2045
پنج شنبه 16 مهر 1388   

   شهروندی، از حقوق تا مسیولیت

رابطه ی ساکنان یا مردمانی که در سرزمینی روز به شب می آورند، با حکومتی که بر آن سرزمین حکم می راند، از پگاه شکل گیری الگوهای حکومت کردن،...
رابطه ی ساکنان یا مردمانی که در سرزمینی روز به شب می آورند، با حکومتی که بر آن سرزمین حکم می راند، از پگاه شکل گیری الگوهای حکومت کردن، همواره موضوعی دلکش، پیچیده و پرفراز و نشیب و گاه دل آزار بوده است. این موضوع در قالب سه مفهوم به هم پیوسته قابل طرح است. اولین مفهوم نمایندگی کردن ( Representation)، دومی حساس بودن ( Responsiveness) و بالاخره سومی پاسخ گویی ( Accountability) است. هر سه مفهوم، امروزه اجزای مفهوم "اداره کردن مردمی" است ( Governance) که به حکمرانی ترجمه شده است (پیران، 8 :1379.) در پس هر سه مفهوم، همان رابطه ای نهفته است که در آغاز مورد اشاره قرارگرفت.

نمایندگی کردن، ناظر بر این حقیقت است که حکومت در هر سرزمینی باید نماینده و برگزیده ی ساکنان آن سرزمین باشد. حساس بودن، گویای حقیقی دیگر است و آن این که حکومتی که در هر سرزمین شکل گرفته است، باید به مصالح و مسایل آن سرزمین و نیازها و رنج های مردمان آن سرزمین حساس باشد و بالاخره سومین مفهوم بر این حقیقت استوار است که حکومت در هر محدوده ی جغرافیایی مفروض، باید در مقابل مردمان آن محدوده پاسخ گو باشد، مورد پرسش قرار گیرد، اقدامات خود را توضیح دهد و برای آن ها توجیهی منطقی و پذیرفتنی داشته باشد. نه تنها اقدامات بلکه فرآیند رسیدن به تصمیم قبل از اقدام نیز باید از سوی ساکنان پذیرفتنی باشد. این سه مفهوم گرچه از حقیقتی سخن به میان می آورند، لیکن همواره و ضرورتاً بر واقعیت زنده ی زندگی منطبق نیستند؛ به نحوی که تحقق آن ها گاه به آرزویِ دست نیافتنی انسان، این موجود محال اندیش می ماند و چه بسا که انسان هایی در جهت تبدیل آن حقیقت به واقعیت، ناکام سر بر بالینی ابدی نهاده اند. زیرا قدرت همواره از پاسخ گویی می گریزد.

از سوی دیگر، اندیشمندان بسیاری باز هم در سرزمین های گوناگون و در مقاطع مختلفِ زمانی، کوشیده اند تا سازوکارهایی بیابند برای تحقق و حفاظت از نمایندگی کردن، حساس بودن و پاسخ گویی نظریه ی سیاسی، هدفی مهم تر از این موضوع ندارد؛ علاوه بر آن که همین سه مفهوم امکان تجسم طیفی را فراهم می آورد که در یک قطب آن حداکثر ممکن پاسخ گویی، حساس بودن و نمایندگی کردن قرار دارد و در قطب دیگر آن طیف، حالتی فرض می شود که پاسخ گویی، حساس بودن و نمایندگی کردن مطلقاً وجود ندارد.

فوراً باید اضافه کرد که این دو قطب، نمونه هایی نظری ( Ideal Type) یا به قول عبدالرحمن جامی "وجه کلی" اند و "آن که عقلی و جودتی دارد، به نفسِ خود مباشر تخصیص گشته، آن کلی را منحصر در فرد نخواهد ساخت( ." مایل هروی، 90 :1377.) منظور آن است که نمونه های نظری در عالم واقع وجود ندارند، بلکه موارد واقعی زندگی، همواره جایی در بین این دو قطب واقع می شوند. زیرا حداکثر ممکن پاسخ گویی، حساس بودن و نمایندگی کردن با جوهر قدرت و اقتدار نمی خواند و فقدان کامل پاسخ گویی، حساس بودن و نمایندگی کردن غیر ممکن است، چه قبل از آن که بدان حداکثر رسد، فرو می ریزد و نمی پاید.

این سه مفهوم نیز فضیلت تلقی شده و می شوند و بدین دلیل آرزو هایی همواره برقرار و پایدارند. از قضا در ادبیات ایران زمین، بارها و بارها حاکمان را اندرز می دهند که راه عدالت بسپارند و از ظلم پرهیز کنند تا پایدار بمانند. در قرآن مجید نیز تأکید شده است که حکومت با ظلم نمی پاید. کم تر شاعر و متفکری ایرانی را می توان یافت که در این سرزمینِ عادت کرده به اندرز، اثری در این زمینه نداشته باشد. حال که به جامی اشاره ای رفت، بهتر است در این زمینه نیز از او مثالی ارایه شود:

باید زبانِ حال و مقال تو روز و شب

باشد به شکرگویی این فضلِ مُرتَهن

تو بر درختی از چمن عدل و باغ مُلک

تیشه مَکُن ز ظلم و به آن بیخِ خود مَکَن

باش از شکوفه ی کَرَم و عدل زیبِ باغ

باش از شمار جود و عطا، رونقِ چمن

آن گونه زی که رشته ی آمال را بُوَد

عدلت گره گشای، نه ظلمت گره فکن

ز انصاف، مُلک را طرب آباد کن چنان

کَان جا غریب را رود از دل غمِ وطن

(دیوان جامی 80-79 به نقل از مایل هروی، 79 :1377-78)

نظریه ی سیاسی، از دیرگاه کوشیده است تا چنان طیف هایی را با مقایسه و مقابل هم قرار دادن الگوهای حکومت کردن ارایه دهد و به بحث در باب آن ها دست گشاید. مردم سالاری در مقابل زورسالاری یا همان دموکراسی در مقابل استبداد، از جمله قدیمی ترین طیف هایی از این دست است که برای نخستین بار در اسطوره های یونانی که بی زمان و مکان اند مطرح و سپس در تاریخ نگاری یونان باستان باز تولید شد و مصداق هایی زمانی و مکانی یافت.

هومر در اودیسه، از موجوداتی افسانه ای یاد می کند که تنها یک چشم بر پیشانی دارند. هومر این موجودات افسانه ای را که "سیکلوپ ها"ی شان خوانده است، به دو دلیل، بربر یا وحشی می خواند؛ نخست آن که برای مفهوم کامیونیتی (همان که نادرست به اجتماع ترجمه شده است) فراتر از خانواده مفهوم دیگری ندارند و دوم آن که برای وضع قانون، مجمعی ندارند (به نقل از Gardner & Wiedemann، 2:1991.) نکته ای که هومر بیان داشته است از جهانی سخت جالب به نظر می رسد. هومر در دلیل اول می خواهد بگوید که گروه بندی های اجتماعی نزد سیکلوپ های افسانه ای، در روابط خونی، تباری و قومی خلاصه می شود و آنان قادر نشده اند تا گروه بندی هایی اجتماعی را پدید آورند که محصول قرارداد بوده و انسان های از نظر خانوادگی بی ارتباط با هم را در مجموعه هایی به هم پیوند بزند و به ایشان هویتی جدید بخشد. چنان چه خواهد آمد، شهروندی دقیقاً یکی از چنین مقوله هایی است. دلیل دوم در واقعِ امر، ادامه ی همان دلیل اول است؛ زیرا در جامعه ای که روابط بر پایه ی خون، تبار و قوم تداوم می یابد نیز قانون که قراردادی اجتماعی است، ضروری نمی گردد و چشم داشت های خانوادگی، قومی ، عشیره ای و در موراد دیگری مذهبی، تنظیم کننده ی روابط اجتماعی است. به ویژه آن که حاکمیت کلان، عشیره، ایل و قبیله در اکثر موارد به مالکیت خصوصی نیز یا منجر نمی شود یا بدان شکلی غیر فردی می بخشد. زیرا مالکیت خصوصی نزد متفکران بسیاری، یکی از مهم ترین دلایل پیدایش قانون به حساب می آید.

مورخان یونانی که آغازگران غرب محوری تمام عیار هستند، آن نگاه اسطوره ای را در مقایسه ی غرب با شرق بازسازی کردند و همین مقایسه، بنیاد نظریه ای سیاسی گردید که تدوین آن را به ارسطو نسبت می دهند. به نظر ارسطو، "وحشیان بنا به طبیعت شان بیش از یونانیان منقاداَند و آسیایی ها از اروپاییان انقیادپذیرتراَند، لذا آسیاییان حکومت مستبدانه را بی هیچ اعتراضی پذیرا می شوند. چنین [حکومت هایی] در شکل سلطنت خاندانی، زور فرمان اند اما حاکمیت شان به دلیل موروثی بودن قانونی تلقی شده، تداوم آن ها تضمین می گردد( " 3 .Aristotle, politics, III,Ix.) سنت مقایسه ی غرب با شرق در قالب دو وجهی ها مانند "مردم سالاری زورسالاری" در قرون وسطا نیز تداوم یافت، لیکن دوران رنسانس آن را به کمال رساند.

ماکیاول و بودین، از این دو وجهی سود بردند و بعدها افرادی چون هارینگتون، برنیر، جونز، منتسیکو، آدام اسمیت و هگل کوشیدند تا بدان تحلیلی تاریخی بخشیده، علت این تفاوت ها را بیابند. پری اندرسون ( Perry Anderson) در کتاب ارزشمند خود به نام تبا رهای دولت مطلقه، در جدول گونه ای به این علت ها اشاره کرده است:

هارینگتون، برنیر، منتسکیو و جونز مالکیت حکومتی بر تمامی اراضی

(فقدان مالکیت خصوصی)

بودین، برنیر، منتسکیو فقدان محدودکننده های حقوقی

منتسکیو جانشین شدن مذهب به جای قانون

ماکیاول، بکین، منتسکیو فقدان اشرافیت موروثی

منتسکیو، هگل برابری اجتماعی در بردگی و بی قدرتی

هگل وجود اجتماعات روستایی (ده) منزوی

آدام اسمیت، برنیر تسلط بخش زراعی بر صنعت

آدام اسمیت، میل ضرورت بیگاری عمومی در امور آب

منتسکیو، میل محیط زیست و اقلیم خشک و نامناسب

منتسکیو، هگل، جونز، میل فقدان تحرک تاریخی

( پوریا پیروز 1371)

تجربه ی یونان باستان، بدان سان که در پولیس آتن رخ داده است، به تدوین نگاه دو وجهی (غرب مردم سالار شرق زورسالار و زورفرمان) یاری فراوان رسانید و زمینه ساز پذیرش اشتباه دیگری نیز شد و آن این که پیدایش شهروندی و شکل گیری پولیس را به غرب نسبت داد و مورد پذیرش عمومی نیز قرار گرفت. حال آن که اولین پولیس ها که به غلط ( City-State) ترجمه شده و بر پایه ی این ترجمه در ایران نیز دولت شهر خوانده شده است، نه در غرب که برای نخستین بار در بین النهرین یا دقیق تر از آن در سومر شکل گرفت. به همین دلیل، بسیاری از الگوهای شهرسازی که بعدها در دنیای هلنی به کار رفت و گویای تمایل شهرسازان برای احترام به مالکیت خصوصی و امکان دایمی تقسیم قطعات زمین در اثر ارث بود نیز از سومر تقلید شد. خیابان های راست گوشه، تنها یکی از آن هاست. نقشه ی شطرنجی که امکان باز تقسیم متعدد و داشتن دسترسی به خیابان را بهتر از هر نقشه ی شهری در اختیار می گذارد، تقلید دیگری است از سومر. ویل دورانت، نویسنده ی کتاب ارزشمند تاریخ تمدن، از جمله معدود متفکرانی است که به پولیس بودن سومر، وجود قانون و شهروندی اشاره کرده است.

نادیده گرفتن سومر تا حدودی عمدی به نظر می رسد؛ زیرا با پذیرش این واقعیت که پولیس یا کامیونیتی شهری (اجتماع) و شهروندی در سومر یعنی در شرق پدید آمده است، دو وجهی غرب مردم سالاری و شرق زورسالاری فرو می ریزد و تمامی حرف و حدیث هایی که غرب را مناسب مردم سالاری و شرق را مناسب استبداد معرفی و آن را بنیاد نظریه ی سیاسی قرار داده است، فرو می ریزد.

نگارنده در تحقیق پایه ای منشور شهر تهران، به هنگام بررسی منشورهای شهری، منشورهای بین النهرین از منشور سومر، سپس ستل یا قانون نامه ی حمورابی و بالاخره منشور سناخریب را مورد تحلیل قرار داده و مشخص ساخته است که منشورهای یاد شده، به خوبی گذار بین النهرین را از پولیس به حکومت استبدادی و آن هم در اثر نیاز به کانال کشی های عظیم آبیاری، نشان می دهد. در واقع نظریه ی شیوه ی تولید آسیایی گرچه در مورد ایران صادق نیست، اما در مورد بین النهرین به خوبی پاسخ گوست (نگاه کنید به پیران 57 :1381.)

مرحوم مهرداد بهار در مقاله ای ارزشمند که توضیح دهنده ی شیوه ی تولید آسیایی است. چنین گذاری را به روشنی نشان داده است (بهار، 50 :1376-49.)

به هر تقدیر، با شکل گیری پولیس آتن، برای اولین بار مردم سالاری مستقیم تجربه می شود. در آتن، تنها مردانی که از پدر و مادر آتنی متولد شده باشند، شهروند به حساب می آمدند. هر شهروندی با حضور در مجمع قانون گذار واقع در آگورا، چنان چه شش هزار طرفدار دست وپا می کرد می توانست قانون وضع کند و آن قانون به نام او ثبت می شد (برای جزییات مربوط به مردم سالاری مشارکتی مستقیم، نگاه کنید به شماره ی 6 فصلنامه ی اندیشه ی ایران شهر که به نظریه ی راهبر د و سیاست سرزمینی جامعه ی ایران اختصاص دارد. 66 :1385-63 .) در حقیقت با طرح مفهوم شهروندی و پذیرش و بدیهی تلقی کردن دخالت شهروند در امور جامعه و حکومت، سه مفهوم پاسخ گویی، حساس بودن و نمایندگی کردن، ابعادی عملی و زمینی به خود گرفت و مصداق هایی در دنیای زنده یِ زندگیِ زمینی به کف آورد و دیگر در ذهن این و آن یا آرزوی دست نیافتنی انسانِ محال اندیش تلقی نمی شد.

با عینی و زمینی شدن این سه مفهوم، پرسش های بنیادین دیگری مطرح گردید که دسته ای از آن ها تشریحی تبیینی بودند و هستند و دسته ی دیگر به پراکسیس یا عمل آگاه اجتماعی تغییرآفرین، مربوط بوده و باز هم خواهند بود. گروه اول پرسش ها، حول این محور شکل گرفت که به چه دلایلی در نقاطی، نمایندگی کردن، حساس بودن و پاسخ گویی، حال چه کم و چه زیاد، پدید آمده و در جاهای دیگری پدید نیامده است و شاید هرگز پدید نمی آید و مهم تر آن که چه عواملی در پدید آمدن و نیامدن آن ها دخیل است؟ گروه دوم پرسش ها، بر محور دیگری استوار بود و بر این امر ناظر گردید که چه باید کرد تا پاسخ گویی و نمایندگی کردن و حساس بودن پدید آید. در گروه اول، طبقه بندی الگوهای حاکمیت در دستور قرار گرفت و در گروه دوم، شیوه ها و روش ها مورد بحث واقع شد.

به تدریج، سه مفهوم یاد شده نیز پالایش یافتند و به تمامی کسانی که وظیفه ای بر عهده دارند تسری پیدا کرد. اولین مسأله به رابطه ی وظیفه دار و کسانی که آن وظیفه به نیابت از ایشان بر عهده ی وظیفه دار گذاشته شده است، مربوط شد که معمولاً شهروند و دستگاه اجرایی لقب گرفتند. این پرسش نیز مطرح گردید که چه باید کرد تا وظیفه دار با بر عهده گرفتن وظیفه، به فراموش کردن آنانی که این وظیفه را به او سپرده اند، مبادرت نکند و دایماً به او گوشزد شود که تا زمانی آن وظیفه بر عهده ی اوست که آن را به نحو احسن و برای مردمانی که وظیفه را به او محول کرده اند به فرجام رساند و اگر از این امر سرباززند، آن وظیفه از او باز ستانده می شود. بر این اساس، تضمین ها و سازوکارهای نظارت و بازستانی نیز مطرح شد. در مورد پاسخ گویی، حداقل 4 موضوع اساسی مطرح شد:

1) پاسخ گویی و توان اجرا.

2) پاسخ گویی و ظرفیت.

3) پاسخ گویی روشمند و نظام مند.

4) پاسخ گویی و نمایندگی کردن.

موضوع اول، به تفکیکِ بین پاسخ گویی و نظارت بر پاسخ گویی منجر شد. جامعه درک کرد که شخص یا نهادی که باید پاسخ گو باشد، نمی تواند خود میزان پاسخ گویی را ارزیابی کند. پس اشخاص ونهادهای دیگر، به عنوان مراقب باید حضور داشته باشند تا بی طرفانه موضوع پاسخ گویی و میزان آن را به اطلاع جامعه برسانند و با عدم وجود پاسخ گویی، به عمل بپردازند، پاسخ گویی را افزایش دهند یا وظیفه را از نهاد و شخصی که پاسخ گو نیست، باز ستانند.

شیوه ها و سازوکار و سازمان نظارت، محصول این فرآیند است. دومین مسأله به این امر ناظر گشت که وقتی از پاسخ گویی سخنی به میان می آید، باید ظرفیت و توان پاسخ گویی وجودداشته باشد؛ یعنی انجام وظیفه باید با اقتدار همراه شود. مثلاً می توان شوراهای شهر و روستا در ایران امروزه را در نظر آورد. قانون ناظر به شوراهای شهر و روستا، تعداد زیادی وظیفه ی نظارتی، پیشنهاددهی و اجرایی را برای شوراهای شهر و روستا برشمرده است، لیکن اقتدار لازم را برای اِعمال آن ها به شوراها نداده است. در نتیجه نمی توان شوراها را به علت عدم اِعمال و اجرای وظایف، مورد مؤاخذه قرار داد؛ زیرا ظرفیت اجرا ندارند و لذا نمی توانند پاسخ گو باشند.

سومین موضوع، سازمان پاسخ گویی و انواع آن را در بر می گیرد و این نکته را گوشزد می کند که هر جامعه ی مفروضی باید برای پاسخ گویی، ساختاری مشخص و قابل اندازه گیری معرفی نماید و پاسخ گویی را در قالب روش هایی تعریف کند؛ مثلاً پاسخ گویی رسمی و غیر رسمی. پاسخ گویی غیر رسمی به چشم داشت های محلی مربوط است.

رهبران اجتماعات محلی به دلیل پایگاه اجتماعی، خود برای مثال، از شوراهای روستایی خارج از قواعد و ترتیبات حقوقی و اداری پاسخ گویی طلب می کنند که همان پاسخ گویی غیر رسمی است. بالاخره چهارمین موضوع بر این امر ناظر است که شخص یا نهادی که باید پاسخ گو باشد، در عین حال باید نماینده ی مردمان و سازمان هایی که پاسخ گویی را طلب می کنند نیز به حساب آید. پاسخ گویی از نماینده بودن و نمایندگی کردن نشأت می گیرد و اگر سازمان و فرد، نمایندگی سازمان ها و افراد را بر عهده نداشته باشد، طبعاً در مقابل آنان نیز پاسخ گو نخواهد بود. انتخاب، شاهِ کلیدِ تمامی چهار موضع بالاست و به تدریج، موضوع به این منجر شد که قدرت باید گردشی و نوبتی شود و هر اقتداری از سوی افراد، تنها برای مدتی معلوم در اختیار سازمان و فرد قرار گیرد و انتخاب کنندگان چه در پایان مدت و چه در طول مدت، باید قادر باشند تا اگر از انجام دهنده ی وظیفه راضی نبودند. به تعویض او مبادرت کنند. مدت تعیین شده نیز همواره مورد بحث بوده است.

در پولیس آتن، انتخاب اکثراً یک ساله و دوساله بوده است. محدود بودن این زمان نیز دلیل موجه دارد و آن این که چنان چه اقتدار یا قدرت برای طولانی مدت در دست سازمان یا فردی بماند، به تدریج گروه های ذی نفوذ گرد او شکل می گیرند و دوماً؛ چشیدن طعم قدرت، دست شستن از آن را سخت و جانکاه می سازد و ممکن است برای تداوم آن به وسایلی ناپذیرفتنی دست گشاید. بالاخره آن که پاسخ گویی، رو به بالا، رو به پایین و افقی تعریف می شود؛ پاسخ گویی رو به بالا در نظام سلسله مراتبی رخ می دهد، پاسخ گویی رو به پایین مورد پرسش قرار گرفتن از سوی مردم را شامل می شود و پاسخ گویی افقی، بین سازمان ها و افراد برابر از نظر اقتدار رخ می دهد. چنین بحث هایی در واقع تلاشی است برای تنظیم رابطه ای که بحث حاضر با آن آغاز گردید. چه گونه سازمان و افرادی که قدرت و اقتدار به کف آورده اند باید رابطه ی خود را با توده ی مردم عادی کوی و برزن که به نام آنان قدرت و اقتدار تفویض شده است، بر مبنایی استوار سازند که مورد قبول اکثریت مردم باشد؛ و این امر جوهر مردم سالاری در اَشکال گوناگون آن است. متداول ترین شکل این رابطه، رابطه ی شهروند و نظام حکومتی است.

● جست وجو و تأمل در مفاهیم

مرور منابع و متون که به غلطی فاحش و به اصراری ایلیاتی، مرور ادبیات هر رشته خوانده می شود و امروزه به اصطلاحات مضحکی چون مرور ادبیات شهرسازی، ادبیات معماری، ادبیات فیزیک، ادبیات زمین شناسی و هزار ادبیات دیگر منجر شده است، گویای آن است که شهروندی، پس از آن که در سومر از میان رفت و جای خود را به استبداد عمیق و ریشه دار داد، در پولیس آتن دوباره رویید (فقط مردان 18 ساله و بیش تر از پدر و مادر آتنی) و سپس در رُم گسترش یافت. زنان و خارجیان در شرایطی و حتی بردگان به ندرت قادر شدند که شهروند شوند. نکته ی مهم در بحث شهروندی، همان است که هومر آورده است؛ یعنی خارج از پیوندهای خونی تباری و روابط قومی، عشیره ای، قبیله ای و ایلی، افراد می توانند به دلیل زیستن در محدوده ای جغرافیایی و با شرایطی، مفهومی فراتر از خانواده به کامیونیتی (اجتماع) ببخشند و اعضای برابر"حقوق آن گردند و شهروند به حساب آیند.

به مجرد آن که سخن از داشتن حقی به میان می آید، مسؤولیت و وظیفه ای همراه با آن حق تعریف می شود. از این روی شهروندی منزلتی است حق و مسؤولیت آفرین و یکی بدون دیگری بی معناست. برعکس باور متداول، قرون وسطا یا قرون تاریک که سبب بی مهری به نقاط مثبت آن دوره ی مشخص تاریخی در زندگی اروپای غربی قاره ای (اروپای غربی به استثنای بریتانیا) گردیده است نیز شهروندی را پاس داشت. بالاخره با پیدایش رنسانس، موضوع شهروندی این بار به مراتب گسترده تر مطرح شد. با ظهور سرمایه داری مدرن، به ضرورت محدوده های کوچک و بزرگ فیودالی با شمشیر دولت های مطلقه ی اروپایی در دولت های ملی ( Nation-State) ادغام شدند و برکنار از مذهب یا روابط فیودالی یا عشیره ای و ایلی و قبیله ای، دولت و ملت تعریف شدند.

این بار ملت به مجموعه افرادی اطلاق می شد که در محدوده ی جغرافیاییِ تعریف شده در زیر لوای حکومتی شخصی، روزگار می گذراندند، دمی می پاییدند و فرمان یافته می رفتند. آن چنان که گویی هرگز نبوده اند. اگر در سومر، آتن، رم و شهرهای قرون وسطا و شهرهای دوران رنسانس شهروندی در محدوده ای به نام شهر معنا پدید می کرد و عینی می شد. با ظهور دولت ملت های جدید، شهروندی امری ملی یا سراسری در داخل مرزهای ملی گردید و مفهومی صرفاً حقوقی شد. باید توجه کرد که مثلاً در ایران، ملت مفهومی است که در رابطه با مذهب تعریف می شود و لذا مفهومی حقوقی به شمار نمی رود و در صد سال گذشته (انقلاب مشروطیت) تا به امروز، به طور تمام و کمال نتوانسته است به مفهومی حقوقی صرف تبدیل شود که خود داستانی دیگر است و فرصتی دیگر را طلب می کند. البته کم تر به این موضوع توجه شده است که ملت در قالب مذهب نیز با حقوق و وظایفی همراه است؛ حقوق اخوان ایمانی یکی از مهم ترین آن ها بوده است.

متأسفانه با شروع بحث های تجدد در ایران و با تلاش برای باز تعریف مفاهیم، هم سنت و هم تجدد به دلیل افراط و تفریط های غلیظ، هر دو با کج اندیشی ها و پیش داوری های بسیار همراه شد و در واقع بحث سنت و تجدد در یک صد سال گذشته بیش تر به بحث در باب همان پیش داوری ها و کج اندیشی ها تقلیل یافته است و داستان لمس فیل در تاریکی را که توسط دوست دیرین و گران قدر مولوی عزیز مطرح شده، به یاد می آورد، آنانی که بر طبل مدرنیته می کوبند، با دنیای سنت کم تر آشنا هستند و آنانی که از سنت دفاعی آتشین می کنند، مدرنیته را نمی شناسند و سنت را نیز مقوله ای ایستا در نظر می آورند و از این بحث روش شناختی مهم غافل هستند که موضوع سنت و تجدد، موضوع مقایسه ای و در حال شدن دایمی است؛ یعنی پویایی خاص خود را دارد. زمانی امکان مقایسه و سپس فراروی می تواند مطرح شود که هر دو مقوله ی مورد مقایسه، شناخته شود و ضمناً پویایی هر دو مفهوم درک گردد که بگذاریم و بگذریم و قول ارزشمند دوستی را به یاد آوریم که "در شوره زار خشم، دانه ی دانایی می خشکد."

با طرح مفهوم شهروندی ملی، این مفهوم گسترشی خیره کننده به کف آورد و باز تعریف شد. گفته شد که "شهروند کسی است که در محدوده ی جغرافیایی دولت ملی زندگی می کند و عضو آن است"؛ یعنی مفهوم عضو بودن که در قدیم به پولیس و سپس شهرهای قرون وسطا و رنسانس محدود بود به عضو بودن در محدوده ی حاکمیت دولت ملی گسترش یافت.

این تعریف به ظاهر ساده، حاوی نکات متعددی است که در تعریف مستتر است. عضو بودن، هویت جدیدی خارج از هویت فردی، خاندانی، خونی، تباری، شغلی، ایلی، قبیله ای، جایگاهی و پایگاه اجتماعی است. نخست آن که عضوبودن حاوی برابری است؛ آن هم برابری در قالب عضویت. ثانیاً؛ دولت ملی گویای حاکمیتی است که درجه ای از نمایندگی، حساس بودن و پاسخ گویی را در خود دارد؛ یعنی عضو سرزمینی که حکومت آن نمایندگی تمامی اعضا را با خود حمل می کند. بدیهی است که این نمایندگی می تواند نمایندگی اکثریت باشد (انتخاب رییس قوه ی مجریه و نمایندگان پارلمان یا مجلس ملی یا سرزمینی و سایر مشاغل) یا در آغاز چنین باشد و به تدریج رنگ بازد که در چنان شرایطی شهروندی نیز ضعیف و کم رنگ تر می گردد؛ یا نمایندگی بر اساس حقی مفروض (مانند نمایندگی حزبی سیاسی) به حساب آید. تجربه ی اروپای غربی که محل تولد چنین الگوی حاکمیتی است، گویای شکل گیری پارلمانتاریسم یا مجلس ملی گرایی و گردشی و نوبتی بودن اشغال مشاغل حکومتی و سیاسی است. به همین دلیل پس از انقلاب بورژوایی که به حاکمیت دولت های مطلقه ی اروپایی خاتمه داد (نگاه کنید به 1977 Anderson, .) همراه شکل گیری پارلمان، ایجاد و گسترش احزاب سیاسی و نظام حزبی نیز در دستور کار قرار گرفت. مهم تر آن که مقوله ای به نام مصالح ملی فراتر از بحث حزبی نهادینه شد و در عمل، محدوده ی دخالت و اِعمال حاکمیت احزابی که به قدرت می رسیدند را تعریف و محدود کرد. در عین حال به دلیل گردشی و نوبتی شدن اشغال مناصب، تحمل سیستم ها بالا رفت و حق اعتراض، پاسخ خواهی، تشکیل و عضویت در گروه های مخالف رسمی غیر ساختار شکن و جنبش های اجتماعی سیاسی فرهنگی و جنبش های مسأله محور به رسمیت شناخته شد و در واقع ساختار فرصت های سیاسی شکل گرفت. (پیران، 45 :1382.)

تعریف بالا از شهروندی یعنی همان عضویت در محدوده ی اعمال حاکمیت دولت ملی را تعریف رسمی یا صوری شهروندی گویند. فراتر از چنین تعریفی، مفهوم جوهری ( Substantive) شهروندی نیز مطرح است که اهمیتی به مراتب بیش از شهروندی رسمی یا صوری دارد. در تعریف جوهری شهروندی، عضویت شهروند در محدوده ی حاکمیت دولت ملی با تأکید بر حقوق مدنی ( ivilC)، حقوق سیاسی و حقوق اجتماعی هر شهروند همراه است. چنین حقوقی را "مجموعه ی حقوق شهروندی" گویند. (نگاه کنید به 75 :1993 Bottomore, .)


پرویز پیران منابع بهار مهرداد از اسطوره تا تاریخ تهران نشر چشمه 1376 پیران پرویز طرح شهردار مدرسه گامی به سوی نهادی کردن مشارکت های اجتماعی تهران دفتر معاونت اجتماعی و فرهنگی شهرداری 1373 پیران پرویز برنامه ی جامع آگاه سازی همگانی به سوی پایداری و شهروندمداری تهران دفتر پژوهش های فرهنگی 1374 پیران پرویز اداره مردمی و خردمندانه شهر فصلنامه ی معماری و فرهنگ تهران دفتر پژوهش های فرهنگی شماره ی 9 1381 پیران پرویز تحقیق بنیادین منشور شهر تهران پایداری و شهروندمداری تهران جلد اول دبیرخانه ی منشور شهر تهران 1380 پیران پرویز شهر شهروندمدار اطلاعات سیاسی اقتصادی مجموعه ی 5 مقاله شماره های 119 تا 134 77 1376 پیران پرویز شهروندی و فرم شهری فصلنامه ی معماری و فرهنگ سال دوم شماره ی 65 تهران دفتر پژوهش های فرهنگی 1379 هابرماس یورگن گفت وگوی هابرماس با پرویز پیران فصلنامه ی پل فیروزه شماره ی 3 تهران دفتر پژوهش های فرهنگی 1381 فصلنامه ی اندیشه ی ایران شهر شماره ی 6 نظریه شهرشناسی در ایران تهران دفتر پژوهش های فرهنگی 1385 شیانی ملیحه وضعیت شهروندی و موانع تحقق آن در ایران رساله ی دکتری جامعه شناسی تهران دانشگاه علامه طباطبایی 1382 شاه رکنی نازنین رساله ی کارشناسی ارشد تهران دانشگاه علامه 1381 مایل هروی نجیب شیخ عبدالرحمن جامی تهران انتشارات طرح نو 1377 Anderson Perry Lineages of the Absolutist state London NLB 1977 Aristotle Politics III IX 3 Press 1952 Bottomore Tom Citizenship in Willaim Outwaite Tom Bottomore The blackwell Dictionary of Twentieth Century Social Thought London Blackwell 19930 Kumar Krishnan Civil Society in William Outhwaite Tom Bottomore منبع ماهنامه نامه شهریور 85
مجله اجتماعی عرصه www nasour net 2 1
Bookmark and Share
نظرات کاربران پیرامون این مقاله  
ثبت نظر شما  
 
 
 
              


 
  فروشگاه جوان امروز  
مستند تخت گازمستند تخت گاز
قیمت: 32400- 22800 تومان
ماه صیامماه صیام
قیمت: 8400- 7200 تومان
کلید بهشتکلید بهشت
قیمت: 13200- 12240 تومان
نرم افزار شادونهنرم افزار شادونه
قیمت: 9000- 7800 تومان
   تازه های ایران و جهان   
اجتماعی
پزشکی و سلامت
سیاسی
سینما و تلویزیون
موسيقي
سرگرمی
معارف اسلامی
حوادث
علم و فناوری
ورزش
استخدامی ها
چطور سبزه هفت سین را آماده کنیم؟
كاشت سبزه قبل از سال،نشانی از سبزینگی برای سال جدید است و بدون سبزه، بساط...
شهیدی که قبر خود را با دستانش کَند +...
تروریست‌های تکفیری دولت اسلامی عراق و شام موسوم به "داعش" پس از شکنجه افسر...
ادرار فروشی ! + عکس
ادرار فروشی !
همسر ناصرالدین‌شاه پشت پیانو! + عکس
عکسی قدیمی از نوازندگی «انیس‌الدوله» همسر ناصرالدین‌شاه پشت پیانو.
 
   
برچسب ها و کلمات کلیدی