خدمات یكی از اصلی ترین مباحث در علوم كتابداری و اطلاع رسانی است. با این وصف بسیاری از كتابداران فاقد ایده های مناسب برای ارایه خدمات بر اساس منابع موجود خود می باشند. از آن جا كه سازمان های حرفه ای به ارایه خدمات متنوع و مختلفی می پردازند، آشنایی با ساختار و خدمات این سازمان ها، كمك شایانی به طرح ایده های جدید در میان كتابداران خواهد كرد. با توجه به این نكته و در نظر گرفتن اهمیت خدماتی كه انجمن كتابخانه های دانشگاهی و تحقیقاتی(Association of College & Research Libraries) به جامعه كتابداری و اطلاع رسانی ارایه می نماید، در این بحث به بررسی این انجمن می پردازیم.
●تاریخچه:
از اوایل قرن 19 نشستها و كنفرانسهای گروههای حرفه ای در ایالات متحده شروع به كار كردند. در سال 1853 نیز كتابداران اولین نشست خود را در نیویورك برگزار كردند. حدود 16 نفر از كتابداران شركت كننده در این جلسه از كتابداران آكادمیك بودند. پس از اتمام جنگهای داخلی ایالات متحده، دومین نشست ملی كتابداران برگزار شد. در بهار 1876 ملویل دیویی و فردریك لیپولدت فراخوان تاریخی خود را برای گردهمایی كتابداران تحت عنوان"اثربخشی و اقتصاد در كار كتابخانه"[1]بیان داشتند. از 103 كتابدار شركت كننده در كنفرانس فیلادلفیاند، حدود 10 نفر جزء كتابداران دانشگاهی بودند. تاكید اصلی اجلاس 1876، ایراد مقالاتی راجع به موضوعات عملی كتابخانه مثل فهرستنویسی تعاونی، نمایه سازی و روابط عمومی بود. پاسخ كتابداران به این برنامه مثبت بود؛ چرا كه در آخرین روز كنفرانس، حاضران رای به ایجاد "انجمن كتابداران آمریكا"[2] و برگزاری نشستهای سالانه دادند. در ابتدا انجمن كتابداران آمریكا یك سازمان مربوط به كتابخانه های عمومی بود ولی از آن جا كه رابطه میان كتابخانه های عمومی و كتابخانه های دانشگاهی در مسایل عمومی بسیار نزدیك است، تا مدت ها نیازی به برگزاری همایش های مجزا برای كتابداران كالج ها احساس نمی شد. نهایتا در سال 1889 گروهی متشكل از 13 كتابدار كالج در كنفرانس سالانه انجمن كتابداران آمریكا در سنت لوییس، خواهان تشكیل بخش كتابخانه های كالج( College Library Section )شدند. در كنفرانس 1890، 15 كتابدار به نمایندگی از كالجهای عمده ای چون ییل، هاروارد، كلمبیا و ماساچوست اولین نشست بخش كتابخانه های كالج را برگزار كردند. بخش جدید یك گروه كوچك بود و می توان گفت یك گروه بحث غیر رسمی بود كه بیشتر توسط مدیرانی كه می توانستند هزینه سفر به محل نشست را تقبل كنند، برگزار می شد. بحث های مطرح در این نشست های سالانه به موضوعاتی مثل مرجع، فهرستنویسی، مجموعه های بخشی(Departmental Collections) و فهرستگان ها اختصاص داشت.در سال 1897 نام بخش به "بخش كتابخانه های كالج و مرجع"[3] تغییر یافت. این بخش در قرن 20 برای برنامه ریزی نشست ها دست به انتخاب افرادی زد ولی تا سال 1923 فاقد آیین نامه مستقل از انجمن كتابداران آمریكا بود و بیشتر به شكل یك گروه بحث عمل می كرد. در سال 1923 آیین نامه ای تدوین شد كه موجودیت این بخش را از طریق هیات مدیره ای متشكل از سه نفر برای انجام عملیات بخش در فاصله زمانی میان كنفرانس ها و تعیین حق عضویت 50 سنتی تثبیت كرد. در دهه های 1920 و 1930 برنامه نشست ها شامل یك نشست كلی و چندین میزگرد برای كتابداران كالج ها و كتابداران مرجع بود كه به موضوعاتی مثل وضعیت اعضای هیات علمی بعنوان كتابداران؛ آموزش كتابشناختی به دانشجویان؛ امانت بین كتابخانه ای و استانداردهای كتابخانه ای می پرداخت. در طول 5 دهه فعالیت یعنی از 1890 تا 1938 بخش كتابخانه های كالج و مرجع، بیشتر بعنوان یك تریبون بحث مطرح بود ولی از دهه 20، فشارهایی برای ایجاد یك سازمان حرفه ای كه قادر به انجام فالیت های گسترده، تحقیقات و انتشارات باشد، در كتابخانه های كالج ها مطرح شد. شرایط برای ایجاد تغییرات عمده در بخش، در دهه 1930 و زمانی پیش آمد كه میزگردهای انجمن كتابداران آمریكا كه از معلمان، كتابداران كالج و كالجهای عالی تشكیل می شد، تمایل خود را برای همكاری با بخش كتابخانه های كالج و مرجع نشان دادند. در سال 1936 طرحی برای بازسازی و تغییر ساختار بخش ارایه گردید و در نتیجه در سال 1938 آیین نامه ای به تصویب رسید كه بخش را مبدل به انجمن كتابخانه های دانشگاهی و مرجع (Association of College & Reference Libraries می كرد و به آن در رابطه با امور مربوط به خود استقلال كامل اعطا می نمود. در آیین نامه جدید، امكان ایجاد زیرشاخه هایی مثل كتابخانه های كالج، كتابخانه های كالج های عالی، كتابخانه های تربیت معلم و كتابخانه های دانشگاهی را در انجمن فراهم می كرد.با تصویب آیین نامه در سال 1938 و تایید آن توسط انجمن كتابداران آمریكا در 31 می 1940، انجمن كتابخانه های دانشگاهی و مرجع به عنوان اولین بخش انجمن كتابداران آمریكا شناخته شد. این انجمن در ابتدای فعالیت خود 6 قسمت داشت كه مشتمل بودند بر:
بخش كتابخانه های دانشگاهی(Univesity Library Section)
بخش كتابخانه های كالج(College Library Section)
بخش كتابخانه های پیش دانشگاهی(Juniour College Library Section)
بخش كتابخانه های كشاورزی(Agricultural Libraries Section)
بخش كتابداران مؤسسات تربیت معلم(Librarians of Teacher Training Institutions Section )
بخش كتابخانه های مرجع(Reference Libraries Section)
در سال 1956 در پی ایجاد قسمت خدمات مرجع كتابخانه( Library Reference Services Division) در انجمن كتابداران آمریكا، بخش كتابخانه های مرجع از انجمن جدا شد و در نتیجه واژه مرجع(reference) در نام انجمن، مبدل به تحقیق(Research )شد. بخش ها و كمیته های انجمن در سال 1938 چنان گسترشی یافته بود كه با پایان یافتن جنگ جهانی دوم، یك دبیر اجرایی انتخاب گردید تا زیر نظر رییس كل و هیات مدیره انجمن برای یكپارچه سازی فعالیت ها و خدمات انجمن فعالیت كند.
●ساختار ACRL:
دبیر(President ): مسیول رهبری امور انجمن، تصمیم گیری راجع به سیاست ها و تغییرات، تامین فعال اهداف، مسیول تفسیر آْیین نامه و گزارش كارهای روزمره انجمن به دبیر اجرایی بوده، برای مدت یك سال انتخاب می شود. هیأت مدیره(Board of Directors): انتخاب دبیر و نایب وی را بر عهده دارد. دبیر اجرایی: توسط دبیر اجرایی انجمن كتابداران آمریكا و با نظر هیأت مدیره انتخاب می شود و مسیولیت مدیریت كلی بر انجمن را بر عهده دارد و به هماهنگ سازی اعمال و فعالیتهای 34 كمیته، 17 بخش، 155 كمیته بخشی، 20 گروه بحث، 6 گروه ویراستاری و 42زیر بخش می پردازد.
تقسیم بندی های انجمن عبارتند از:
كمیته ها(Committees): وظیفه ایجاد هماهنگی میان مطالعات و گسترش پروژه های مربوط به موضوع های خاص را بر عهده دارند. كمیته های انجمن دو دسته هستند: كمیته های ثابت یا standing committees: این دسته به امور مربوط به انجمن و فعالیت های معمول می پردازد و اعضای آن كه می توانند بین 3 تا 12 نفر باشند، برای مدت 2 سال انتخاب می شوند و این مدت تا 2 سال دیگر قابل تمدید است. بعضی از كمیته های انجمن
عبارتند از:
كمیته جایزه كتابدار سال دانشگاهی/ تحقیقاتی
كمیته حق مؤلف
كمیته انتشارات
كمیته تحقیقات
كمیته آزادی عقیده
كمیته تفاوت های قومی و نژادی
كمیته مشورتی سواد اطلاعاتی
نظری بر این كمیته ها و شرح وظایف و فعالیت های آنها روشن كننده خطوط كلی حاكم بر فعالیت های انجمن است. بنابراین در این قسمت به معرفی تعدادی از كمیته های اصلی و شرح وظایف آن ها می پردازیم.
كمیته جایزه كتابدار سال دانشگاهی/ تحقیقاتی: این كمیته با هدف شناسایی افرادی از اعضای حرفه كه دارای فعالیت جالب توجهی در مورد كتابخانه های تحقیقاتی و آكادمیك باشند، ایجاد شده است.
كمیته حق مؤلف: جمع آوری اطلاعاتی راجع به حق مولف كه به كتابخانه های دانشگاهی مربوط می شود؛ ارایه مسایلی كه از نظر حقوقی به انجمن مربوط می شود به هیأت مدیره، همكاری با سایر بخش های انجمن كه به حق مولف مربوط می شوند؛ همكاری با سازمان های مرتبط به حق مولف كمیته مشورتی سواد اطلاعاتی:این كمیته به بررسی توسعه های ایجاد شده در حیطه سواد اطلاعاتی و فعالیت در این زمینه می پردازد.
نما مجله الکترونیکی پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران 5 4 3 2 1