مرحوم حاج شیخ عباس قمی، معروف به محدث قمی، در سال 1294 ه. ق، در شهر مقدس قم، متولد شد. پدر وی مرحوم کربلایی محمد رضا، یکی از علاقهمندان و شیفتگان خاندان اهلبیت علیهالسلام بود. وی با اینکه مردی کاسب و مغازه دار بود. اهتمام زیادی به درس خواندن فرزندش، آقا شیخ عباس، داشت و آرزویش این بود که روزی فرزندش از مبلغان دین شود. مادر گرامی ایشان نیز، زنی بسیار پرهیزکار و متدین بود و به نماز اول وقت پای بند بود؛ به طوری که حتی اگر میهمان هم داشت، ابتدا نماز اول وقت را به جا میآورد و سپس به میهمانان رسیدگی
مینمود. مرحوم حاج شیخ عباس قمی دوران کودکی و نوجوانیاش را در زادگاهش، شهر مقدس قم گذراند. از همان دوران کودکی آثار نبوغ در چهرهاش نمایان بود. روح بلند و ذهن جستجوگرش وی را بر آن میداشت که از هر چیزی آگاهی کسب کند. وی علوم رایج حوزههای علمیه را نزد اساتید و بزرگانی چون آیتاللّه آقاشیخ ابوالقاسم قمی، آیتاللّه حاج آقا احمد طباطبایی و آیتاللّه ارباب قمی سپری نمود. برای کسب معرفت بیشتر و ادامه تحصیل راهی نجف اشرف گشت تا روح عطشناک خود را سیراب گرداند.
از آنجا كه شیخ عباس اشتیاق وصف ناپذیری به شناخت راویان و محدثان راستگو و نقل اخبار اهل بیت علیهم السلام داشت، استادی را برگزید كه از كوثر حدیث سیرابش سازد. از این رو از همان ابتدای ورود به نجف اشرف شیفته عالم آگاه، محدث و محقق بزرگ، حاج میرزا حسین نوری (متوفای 1320 ق.) گشت و در درس او شركت جست.
شیخ عباس قمی غروب روز 22 ذی الحجه سال 1359 ه. ق، حالش منقلب گردید و پی در پی نام ائمه اطهار علیهالسلام را بر زبان جاری میساخت. آن شب به علت کسالت فراوان نمازهایش را نشسته خواند و نیمه شب دعوت حق را لبیک گفت و در سن شصت و پنج سالگی به لقاءاللّه پیوست. مرحوم آیتاللّه سیدابوالحسن اصفهانی بر جنازه مطهرش نماز خواند و بعد از تشییعی باشکوه، توسط بزرگان و مراجع و عموم مردم، در صحن مطهر حضرت امیرالمؤمنین علیهالسلام ، کنار مرقد استادش محدث نوری، به خاک سپرده شد.
اما كتاب مفاتیح الجنان:
مفاتیح الجنان مجموعهای از دعاها، مناجات، زیارات، اعمال مخصوصه ایام سال و ماه و روزها است که از طرف پیامبر اسلام و ائمه شیعیان صادر شده و توسط شیخ عباس قمی جمع آوری و تدوین شدهاست.
این مجموعه، با دقت احاطهای که مولف آن بر آثار اهل بیت و کتب دعا و زیارات داشته، از معتبرترین کتب و ادعیه، گردآوری شده است، و در مدت کوتاهی، این کتاب همهگیر شده و در تمام منازل، مساجد و اماکن متبرکه شیعیان وجود دارد. مفاتیح الجنان، بعدها ملحقاتی توسط نویسنده به آن اضافه شدهاست. این مجموعه توسط دانشمندان بزرگی، بارها و بارها ترجمه شده است. لکن مشهورترین ترجمه ها از استاد الهی قمشه ای و علامه شیخ عباس مصباح زاده می باشد. شیخ عباس قمی، ملحقاتی به این کتاب، بعدها اضافه کرده که در بعضی از نسخ مفاتیح، به صورت «ملحقات مفاتیح الجنان» به چشم میخورد. این ملحقات، در همان تقسیم بندی، قید شدهاست. بسیاری از این ادعیه و زیارت به کتب معتبر و افراد موثقی چون اقبال (سیدبن طاوس) و مصباح کفعمی ارجاع داده شدهاست.
باید توجهداشت كه كتاب مفاتیح الجنان شامل دو بخش است:
1- متن كتاب كه به نام : مفاتیح الجنان است.
2- حواشی اطراف كتاب به نام : الباقیات الصالحات.(ملحقات مفاتیح الجنان)
در متن اول مفاتیح الجنان - چنان چه خود در مقدمه كتاب گفته است -سعی او بر این بوده كه دعاهای معتبر را در این كتاب جمعآوری نماید.ودعای سریع الاجابة ای كه شما فرمودید درقسمت اوّل نقل شده است. و در مورد قسم دوم (حواشی مفاتیح الجنان كه به نام باقیات الصالحات نامیدهشده) چنین جملهای را بیان نكرده و به طور كلی نمیتوان به طور قطعی حكم كرد كه همه آنچه در مفاتیحالجنان آمده از ائمه معصومین (ع) واردشده است؛ ولی مضمون بعضی از روایات این است كه هرگاه روایتی بهدست شما رسید كه برای انجام دادن كاری ثواب و پاداشی مقرر شده و شما آن كار را انجام دهید به آن ثواب خواهید رسید هر چند آن حدیث راپیامبر(ص) یا امام (ع) نگفته باشد و
روی این حساب علما در سند این گونهامور چندان دقت نمیكنند و خیلی آنها را مورد بررسی قرار نمیدهند.
واز آنجا كه مرحوم حاج شیخ عبّاس قمی از محدّثین بنام و از خبرگان این فن به حساب میآید باید گفت مطالب نقل شده در مفاتیح معتبر است
شیخ عباس قمی در نگاه آیتاللّه مرعشی نجفی
مرحوم آیتاللّه مرعشی نجفی، در مورد شخصیت حاج شیخ عباس قمی و کتاب مفاتیح الجنان مینویسد: علامه نقّاد، نویسنده کتابهای فراوان، عالم بلند مرتبه، راهنمای دانا در دانش حدیث، مرحوم مَبرور، حاج شیخ عباس قمی، فرزند محمدرضا قمی، از بزرگانِ اساتید ما، در فن روایت میباشد. مفاتیح او را بهترین کتابی یافتم که در باب ادعیه و زیارات و آداب و سنن و مناجات نوشته شده است.