مهدى (ع ) و عاشورا...

در ايـن مـقـام ـ بـه يقين ـ يادآورى اين نكته مهم نيز لازم است كه صاحب اصلى ، در اين همه رنج و بلا و مصيبت و شهادت و اسارت (از آنچه بر سر پيامبر اكرم (ص ) آمد در عصر جاهليّت عربى ، تـا آنـچه بر سر اوصياى پيامبر و خاندان او آمد در عصر طاغوتيّت اموى و عباسى )، و وارث بزرگ آن همه عظمت و ايثار، و حضور و اقدام ، و حماسه و افتخار، و هدايت و تليم ، و تزكيه و ارشـاد، و رشادت و تعهّد، و رسالت و بيدارى ، و شهامت و فداكارى ، در راه اعتلاى كلمه حق ، و اعلام منشور عدل ، براى نجات انسانيّت و سعادت انسان ، و احياى آرمان قرآن ... آرى ، وارث اين هـمه ... حضرت ولىّ عصر، حجّت بن الحسن المهدى (عج ) است . و چون چنين است بسيار ضرورت دارد كه در اين مجالس ، همواره توجّه ها معطوف به ساحت پاك آن شريك قرآن ، و ركن ايمان ، و حـجـّت زمـان ، و اسوه انسان ، و راز قبله ، و سرّ غدير، و خونخواه عاشورا باشد(57)، و نـهـايـت مـرتـبـه ادب رعـايـت گـردد، و رضـاى خـاطـر ايـشـان ـ كـه مـقـدمـه رضـاى خـداى متعال است ـ منظور باشد و طلب شود.
و روشن است كه يكى از عوامل عمده كسب رضاى آن امام ، غنى بودن محتواى اين مجلس ها و منبرهاست از حـيـث تـبـيـيـن اهـداف الهى دين ، و آگاه سازى مردم از حقايق معارف و تعاليم صدّيقين ، در جهت دعـوت بـه نـشـر ايـمـان و اقـامـه عـدل و اجـراى قـسـط، بـه مـنـظـور ايـجـاد جـامـعـه (تـوحـيد و عـدل )، و زمـيـنـه سـازى براى احياى دين خدا، و آمادگى براى ظهور كلّى آن نجات دهنده نهايى انسان ، و بر پا دارنده (عدل فراگير)، در جهان ...
در ايـنـجـا خـوب اسـت بـه ايـن مـوضـوع هـم اشاره اى بكنيم ، كه يكى از راه هاى مهمّ غنى ساختن محتواى مجالس ياد شده از نظر تربيت و سازندگى ، اين است كه (به جز خطبه هاى عاشورا و سـخـنـان حـضـرت امـام حـسين (ع ) در مسير كربلا)، مضامين آموزشى و سازنده زيارت ها و دعاهاى زيـارت را، پـس از درك عـمـيـق مفاهيم و مقاصد آنها، به صورتى درست و با بيانى مناسب ، به مـردم بـيـامـوزنـد. ايـن دو مـنبع ياد شده ، از مهم ترين منابع شناخت و آگاهى و معرفت و سلوك و تربيت و حماسه و اقدام است ، كه همواره مغفول مانده است ، و بهره اى كه بايد از آنها گرفته شود گرفته نشده است .
(اءظـَنـَنـتَ يـا يـزيـد! حـيـثُ اءخَذتَ عَلَينا اءقطارَ الا رض و آفاقَ السّماء فاءصبَحنا نُساقُ كَما تُساقُ الا سارى ، اءنّ بنا على اللّه هَواناً، و بك عليه كرامةً؟!... فَمَهلاً، مهلاً... فواللّه ما فَرَيتَ إ لاّ جـلدَك ، و مـا حـَزَزتَ إ لاّ لَحـمـَك ... وَ لَئن جـَرّت عـَلَى الدّواهـى مـُخاطَبَتَك ، إ نّى لاَ ستَصغرُ قـُدرتـَك ، وَ اءسـتـَعظمُ تقريعَك ، وَ اءستَكثرُ توبيخَك ؛ و لَئن اتّخَذتَنا مَغنَما، لَتَجدُنا وَشيكاً مـَغـرَمـاً، حينَ لا تَجدُ إ لاّ ما قَدّمَت يَداك ... فَكد كَيدَك ، واسعَ سَعيَك ، و ناصب جَهدَك ، فوَاللّه لا تـَمـحـُو ذكـرَنـا، و لا تـُمـيـتُ وَحـيـَنـا، و لا يـُرحـَضُ عـنـكَ عـارُهـا؛ و هَل راءيُك إ لاّ فَنَد؟ و اءيّامُك إ لاّ عَدَدُ؟ و جَمعُك إ لاّ بَدَدُ؟
اى يزيد! آيا خيال كرده اى ، اينكه روزگار را بر ما تنگ كردى و جهان را تيره ساختى ، و ما را مـانند اسيران در شهرها گرداندى ، به اين معنى است كه ما نزد خداوند منزلتى نداريم ، و تو نـزد خدا مكرّمى ؟!... سر جاى خود بنشين كه هرگز چنين نيست ؛ به خدا سوگند تو فقط پوست خـود را كـندى ، و كالبد خويش را دريدى (خودت را خوار و رسوا و نابود كردى )... اگر اكنون اين حوادث تلخ مرا مجبور ساخته است كه با چون تويى همسخن شوم ، اين را بدان كه من قدرت تـو را بـسـيـار نـاچـيـز مـى دانـم و تـو را از آن پـسـت تـر مـى شـمـارم كـه نـكـوهـشـت كـنـم ، و قابل آن نمى دانم كه زبان به سرزنشت گشايم .
اگـر مـى پـنـدارى كـه از شهادت و اسارت آل محمد سود برده اى ، بزودى خواهى ديد كه زيان كـرده اى ، يـعـنـى هـنـگـامـى كه نتيجه كارت را ببينى ... و اكنون را، هر ترفندى دارى به كار گير، و هر كوششى از تو ساخته است بكن ، و هر نيرويى مى توانى برانگيز... ليكن به خدا سوگند كه هرگز نخواهى توانست خاندان وحى را نابود سازى ، و قرآن را از صحنه روزگار براندازى ... و اين ننگ (كشتن فرزندان پيامبر(ص ) و اسير كردن خاندان او، و شكست اهداف ضدّ ديـنـى و ضـدّ قرآنى تو)، هيچگاه از تاريخ زندگى تو پاك نخواهد گشت ... و اينك بنگر كه آيا اين تصميم تو چيزى جز سفاهت بود؟ و روزگار قدرت تو چيزى جز سفات بود؟ و روزگار قدرت تو جز همين چند روز است ؟ و نيروهاى تو جز رو به نابودى است ؟
و پـيـشـگـويـى بانوى بزرگوار درست بود، زيرا يزيد و جانشينان او يكى پس از ديگرى از ميان رفتند، و سلطنت اموى ها نيم قرن پس از شهادت امام حسين (ع ) ساقط گشت . و مسلمانان از آن بـه بعد هماره يزيد را لعنت مى كنند، و ياد امام حسين (ع ) را در روز شهادتش و در روز ولادتش ـ در هر سال ـ گرامى مى دارند.
بنگريد به كشور مصر، كه در روز ميلاد امام حسين (ع ) و روز ميلاد خواهرش حضرت زينب (س )، بـانـوى قـهـرمـان كـربـلا، در هر سال ، چه جنش هايى با شكوه مى گيرند، و با بر پا كردن چـادرهـا و طـاق نـصـرت هـا، و دايـره زدن و طبل نواختن و سرود خواندن به سرور و شادمانى مى پـردازنـد. پـس اين تنها شيعيان نيستند كه ياد امام حسين (ع ) را زنده مى دارند، بلكه مسلمانان ـ چـه عـرب و چـه غـيـر عـرب ـ اين چنينند، و اگر چه روش ها فرق مى كند و مراسم هر كدام متفاوت اسـت (يـكـى شـادمـانى است در روز ولادت ، و يكى سوگوارى در روز شهادت )، ليكن جوهر همه يكى است .
من در مجلّه (الغَد) (فردا)، شماره دوم ، فوريه 1959، مقاله اى ديدم ، درباره ميلاد حضرت زينت (س )، كـه از جـمـله در آن مـقاله آمده بود [ترجمه با تلخيص ]: (شخصيت حضرت زينب ، در ضمن بـزرگ تـريـن پـيـكـار در راه عقيده ، به شكل بانويى قهرمان ، دلاور، مؤ من و شجاع جلوه گر شـد، تـا آنـجـا كـه يـزيـد بـن مـعـاويه ... به هنگامى كه حضرت زينب را مانند اسيران نزد وى بـردنـد، و آن بـانـو او را مـانـنـد هـمـه خـائنـان و قاتلان پاكان لعنت كرد، جراءت نكرد سخنان بانوى بزرگ را رد كند. از اينجاست كه ما مصريان ـ بلكه همه عرب در هر جا ـ حضرت زينب را بـه عـنـوان بـانـويـى قـهـرمـان مـى شناسيم ، همچنانكه به قهرمان جاويد، حسين بن على ـ پدر شهيدان ـ نيز ايمان داريم . ما به اين قهرمانان همه ايمان داريم ... و روز ميلاد آن را با شادمانى جـشن مى گيريم . و هيچ كس قدرت ندارد اين محبت خالص و بى شائبه را كه به ساحت پيشواى حـركـت قـهـرمـانـى خـارق العـاده تـاريـخ ابـراز مـى داريـم از دل مـا بـيـرون كند. اين محبت ما را زنده مى دارد و اميد مى دهد تا بكوشيم و مبارزه كنيم ، زيرا اين نـماد (سمبل )، راه را براى ما روشن مى كند، و وجود ما را از آرمان هاى پاك و پايبندى به شرف و آزادگى سرشار مى سازد...).
اين نويسنده ، واقع بينانه سخن گفته و سخن حق را ابراز داشته است ؛ زيرا شرايط گذشته و كنونى ما مسلمانان توجّه به اين مراسم را بر ما لازم مى دارد، چون همين مراسم است كه قهرمانى و دلاورى و مـبارزه در راه آزادى را ـ كه آرمانى والا و هماره است ـ پيوسته به ياد ما مى آورد، و ما مسلمانان را وامى دارد تا در جستجوى حكمرانان و مسؤ ولانى نمونه باشيم كه براى وطن اسلامى و امت مسلمان تلاش مى كنند (و زير بار حكومت هاى خائن و دست نشانده نرويم ، و اگر چنين حكومت هايى داريم آنها را ساقط كنيم ).
اكنون بيش از 1300 سال از شهادت امام حسين (ع ) گذشته است ، و با وجود اين ، شيعيان همچنان يـاد اين گذشته را زنده مى دارند و تجديد مى كنند و بزرگ مى دارند، تا از اين مراسم ، درس انـقـلاب و مـبـارزه بـا ظـلم بـيـامـوزنـد. و مـا شـيـعـه بـه دليل همين اعتقادات تعاليم خود، مردمى انقلابى هستيم ، و همواره پيام اور انقلاب هاى آزادى بخش و از آنـهـا اسـتـقبال مى كنيم ؛ و نسبت به شهداى راه آزادى هميشه احساس و احترامى عميق داريم ، و احـتـرامـى كـه بـراى امـام حـسـيـن (ع ) قـائليـم بـه ايـن دليل است كه او بزرگ ترين پرچمدار انقلاب هاى تاريخ است ، و نخستين معلّم انقلابيّونى است كـه در راه (حـق و مـسـاوات )، انـقلاب كرده اند و انقلاب مى كنند. ما شيعه ، فردپرست نيستيم ، آرمـان پـرسـتـيـم ، زيـرا پيش ‍ از هر چيز مسلمانيم ، و امام حسين (ع )، مجسّمه والاى همه تعاليم و ارزش هـا و آرمـان هـاى جـدّش رسـول خـداسـت . و او خـود در راه هـمين تعاليم و ارزش ها و آرمان ها (يـعـنـى قـرآن و اسـلام ) شـهـيـد شـد، و فـرزنـدان و يـارانـش در همين راه فدا گشتند، و زنان و كودكانش در راه اين دين اسير شدند.
و براى همين امور است كه مسلمانان سنّى نيز (چنانكه اشاره شد)، روز ميلاد امام حسين (ع ) را جشن مـى گـيـرند و به پايكوبى و سرودخوانى مى پردازند، زيرا روز ولادت امام حسين (ع ) روزى است كه پيامبر رحمت و عدالت از آن شادمان گشت . و مسلمانان شيعه در روز شهادت امام حسين (ع ) (عـاشـورا) بـه عـزادارى و سـوگـوارى مـى پـردازنـد، زيـرا در آن روز، پـيـامـبر اكرم داغدار و سوگوار شد (چون در آن روز حسينش را، و بسيارى از فرزندان و نور چشمانش را كشتند، و زنان و كودكان او را به اسارت گرفتند).
هـمـچـنـيـن هـمه مسلمانان ، در آن روز، بتبع پيامبر اكرم (ص )، سوگوارند (در صورتى كه به پـيـامبر خود وفادار باشند، و خود را در غم بزرگ و اندوه بيكران او ـ در چنين مصيبتى بزرگ ، كه مصيبت دين است ـ شريك بدانند)، پس اين اندوه و عزادارى ، اندوه و عزادارى همه مسلمانان است ، و شـيـعـه در روز عـاشـورا، بـا سـيـّد شـريـف رضـى (عالم بزرگوار و شخصيت بسيار والاى اسلامى ، و گردآورنده (نهج البلاغه )) هماوازند كه مى گويد:
لو رسولُ اللّه يَحيا بَعدَه
قَعَدَ العيومَ عليه للعَزا
اگـر پـيـامبر خدا، پس از روز عاشورا زنده بود، همواره در اين روز به عنوان (صاحب عزا) مى نشست تا همه بيايند و به او تسليت گويند.
ايـن اسـت كـه اهـل سـنّت روز ولادت حسين (ع ) را با شادى بزرگ مى دارند، و شيعه روز شهادت حـسـيـن (ع ) را بـا سـوگـوارى ؛ و هـدف هـر دو طـايـفه يكى است : اطاعت خدا و پذيرش ولايت ، و تـقـرّب جـويـى بـه خـداى مـتـعـال و پـيـامـبـر بـزرگـوار... و خـداونـد پـاداش ايـن عمل را به همه خواهد داد.

محمدرضا حكيمى