کد : 30889
تاریخ درج مقاله : سه شنبه 14 مهر 1388 
نقش همشهری محله در ارتقای مشارکت اجتماعی
یکی از تحولاتی که تاریخ مطبوعات را تحت تأ;ثیر قرار داد، ظهور نشریات محلی در مقابل نشریات سراسری بود.
 گروه : اجتماعی / ارتباطات / ارتباطات
نشریات محلی برخلاف نشریات سراسری از مخاطب عام و گسترده در سراسر کشور برخوردار نبوده و به اخبار ملی و موضوعات عمومی نمی پردازند بلکه فقط در سطح یک محدوده جغرافیایی مشخص (نظیر یک استان، شهر یا بخش) و با مخاطبانی محدود به چاپ می رسند و اهداف و کارکردهایی متفاوت از نشریات سراسری دارند.

باید پذیرفت ساکنان تهران نیز نیازها، دغدغه ها و مشکلاتی دارند که شاید هرگز در نشریات سراسری چاپ همین شهر انعکاس نیابند. تهران و ساکنانش، سالیان دراز است در حصار مقتضیات و الزامات پایتخت گرفتارند و مسایل و مشکلات آنها اغلب زیر سایه مسایل کلان کشور که در پایتخت تمرکز یافته، پنهان شده و مورد غفلت قرار گرفته است و ساکنان تهران نیز همانند ساکنان دیگر استان ها و شهرهای کشور، هرگز تصویر روشنی از خود و مشکلات و مسایل خود در نشریات سراسری ندیده اند.

به این ترتیب، وجود نشریه یا نشریاتی که فارغ از مسایل مبتلا به پایتخت و مناسبات و مقتضیات آن به ارایه تصویری روشن از جریان زندگی در شهر تهران و مشکلات پیش روی ساکنان آن بپردازد، ضروری به نظر می رسید. فعالیت نشریات بیست ودوگانه همشهری محله، تجلی حیات نشریات محله ای به صورت مستقل از نشریات سراسری و محلی است؛ امری که می توان ادعا کرد برای اولین بار در تهران صورت پذیرفته است.

نوشتار زیر خلاصه ای از پژوهشی است با عنوان نقش همشهری محله در ارتقای مشارکت اجتماعی شهروندان تهرانی که توسط نویسنده مطلب به عنوان پایان نامه دوره کارشناسی ارشد روزنامه نگاری تهیه شده است. در این پژوهش همشهری محله منطقه 18 به عنوان نمونه مورد بررسی قرار گرفته است.

مجموعه نشریات همشهری محله 5سال است به صورت هفتگی و منظم، ویژه مناطق بیست ودوگانه شهر تهران، در 16 صفحه رنگی، با شعار هر محله، یک همشهری تولید و عرضه می شود . بازیابی هویت شهر تهران به عنوان پایتخت کشور هدف اصلی انتشار نشریات بیست ودوگانه همشهری محله است.

● اهداف همشهری محله

مهم ترین اهداف نشریات بیست ودوگانه همشهری محله را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

1) ایجاد همگرایی محلی

2) ترویج فرهنگ شهروندی

3) هویت بخشی محلی

4) افزایش مشارکت های مردمی

5) ایجاد ارتباط میان شهروندان و مدیران شهری برای سازماندهی خدمات شهری.

● همشهری محله 18

منطقه 18 یکی از وسیع ترین و پرجمعیت ترین مناطق شهر تهران است. این منطقه که در منتهی الیه جنوب غربی تهران واقع شده، یک هشتم مساحت شهر تهران را در بر گرفته و از کل وسعت منطقه، بیش از 70درصد در حریم شهر تهران و کمتر از 30درصد، داخل محدوده شهر قرار گرفته است. بافت منطقه، مختلط از افراد بومی و مهاجر است. از یک سو بافت قدیمی و نیمه روستایی منطقه 18 و وجود اراضی وسیع کشاورزی در آن و از سوی دیگر، فعالیت کارخانه های بزرگ و وجود بازار آهن و بازار مبل و همچنین وجود صنایع مزاحم و آلاینده در آن، این منطقه را از ویژگی های خاصی برخوردار کرده است.

نشریه همشهری محله طی 5سال فعالیت در سطح منطقه18، با ترکیبی از خبرنگاران بومی و غیربومی، کوشیده به عنوان رسانه محلی ساکنان منطقه منشا اقدامات مثبت در سطح منطقه باشد. از آنجا که هدف اصلی این نوشتار، بررسی میزان تاثیر گذاری نشریه همشهری محله منطقه18 در حوزه های فرهنگی و اجتماعی زندگی ساکنان منطقه است، از این رو به صورت اجمالی به معرفی اقدامات صورت گرفته توسط این نشریه در دوحوزه مورد نظر می پردازیم:

● حوزه فرهنگی

1) معرفی مراکز فرهنگی منطقه نظیر فرهنگسرا، خانه های مشق، خانه های فرهنگ، کتابخانه ها، سینما تماشا (تنها سینمای منطقه) و... و انعکاس دایمی اخبار مربوط به فعالیت ها و برنامه های این مراکز

2) معرفی هنرمندان و اصحاب فرهنگ منطقه

3) تلاش در جهت تجلیل از ایثار گران منطقه و احیای فرهنگ ایثار و مقاومت از طریق اختصاص یک صفحه ثابت به گفت وگو با خانواده های معظم شهدا، جانبازان و آزادگان منطقه

4) تلاش در جهت معرفی شاخص های فرهنگ شهر نشینی

5) تلاش در جهت بالا بردن سطح آگاهی ساکنان منطقه به منظور جلوگیری از بروز حوادث و جرایم

6) تلاش در جهت ترویج فرهنگ سواد آموزی و ارتقای سطح سواد ساکنان منطقه

● اقدامات در حوزه اجتماعی:

1) معرفی طرح ها و برنامه های اجرا شده توسط شهرداری منطقه

2) طرح معضلات اجتماعی موجود در سطح منطقه، تلاش در جهت تحلیل این معضلات و زمینه های ایجاد آن و ارایه راهکار برای مقابله با این معضلات.

● از دیدگاه خوانندگان

برای بررسی کیفیت عملکرد نشریه همشهری محله 18 در حوزه های فرهنگی و اجتماعی- از دیدگاه ساکنان منطقه - از میان جامعه آمار ی متشکل از کل ساکنان منطقه 18 به غیراز خردسالان و بیسوادان، با روش نمونه گیری غیراحتمالی- دردسترس، نمونه ای شامل 96 نفر از خوانندگان این نشریه انتخاب شد و اطلاعات مورد نیاز جهت این پژوهش، از طریق توزیع پرسشنامه در میان این افراد جمع آوری شد.

▪ تحلیل جمعیت شناختی پاسخگویان پرسشنامه نشان می دهد که 55.3 درصد خوانندگان همشهری محله 18 را مردان و 44.7 درصد را زنان تشکیل می دهند که میانگین سنی آنها 16تا 52 سال برآورد شد. از این میان، 2.2 درصد تحصیلات ابتدایی،8.6 درصد سیکل، 44.1درصد دیپلم، 25.8 درصد فوق دیپلم، 18.3 درصد لیسانس و 1.1 درصد تحصیلات بالاتر از لیسانس داشتند.

▪ میزان مطالعه نشریه همشهری محله توسط این افراد به این شرح برآورد شد:

خیلی زیاد (12.9درصد) / زیاد (36.6 درصد ) / کم (39.8 درصد) / خیلی کم (10.8 درصد)

▪ بررسی آرای پاسخگویان نشان می دهد مهم ترین دلایلی که ساکنان منطقه 18 را به مطالعه همشهری محله ترغیب می کنند به ترتیب اهمیت عبارتند از:

1) آگاهی از اخبار منطقه و محله زندگی خود (54.3 درصد)

2) آشنایی با نهاد های اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و ورزشی فعال در منطقه و فعالیت های آنها (17 درصد)

3) آشنایی با چهره های موفق و فعال منطقه در زمینه های مختلف (8.5 درصد)

4) سرگرمی (7.4درصد)

5) آگاهی از طرح ها و برنامه های شهرداری منطقه (5.3 درصد )

6) پیگیری روند رسیدگی به مشکلات و نارسایی های موجود در منطقه (4.3درصد)

7) آگاهی از طرح ها و برنامه های در حال اجرا در منطقه (3.2 درصد)

● نتایج

▪ 71.3 درصد ساکنان منطقه معتقدند که مطالعه همشهری محله موجب افزایش علاقه، حساسیت و دقت ساکنان منطقه نسبت به مسایل مربوط به منطقه و محل سکونتشان می شود و در مقابل، 28.7 درصد آنان مطالعه این نشریه محلی را در زمینه یادشده دارای تاثیر چندانی نمی دانند.

▪ به اعتقاد 52.7 درصد ساکنان منطقه، همشهری محله در جهت معرفی معیارهای فرهنگ شهرنشینی عملکرد موفقی داشته است، در حالی که 47.3 درصد آنان عملکرد نشریه را در این زمینه، ضعیف ارزیابی می کنند.

󫚚 درصد ساکنان منطقه اعلام کرده اند با مطالعه مطالب و گزارش های همشهری محله، به مشارکت در برنامه های آموزشی، فرهنگی و اجتماعی در سطح منطقه ترغیب شده اند و در مقابل در اتفاقی جالب توجه، به همین نسبت یعنی 50درصد ساکنان منطقه نیز اعلام کرده اند مطالعه این نشریه در میزان اشتیاق آنها برای مشارکت در برنامه های اجرا شده در سطح منطقه تغییر چندانی ایجاد نکرده است.

▪ 60.9 درصد ساکنان منطقه اعلام کرده اند که مطالعه مطالب همشهری محله در زمینه فرهنگ آپارتمان نشینی و ملزومات این شیوه زندگی و وظایف همسایگان در قبال یکدیگر، باعث شده آنها توجه بیشتری نسبت به رعایت حقوق همسایگان در آپارتمان و محله خود داشته باشند اما در مقابل، 39.1 درصد ساکنان منطقه، مطالب همشهری محله در این زمینه را بر روابط خود با همسایگانشان دارای تاثیر قابل توجهی ندانسته اند.

▪ بررسی آرای پاسخگویان نشان می دهد 51 درصد ساکنان منطقه به واسطه مطالعه همشهری محله، مشارکت زیادی در طرح ها و برنامه های اجرا شده توسط شهرداری منطقه ( نظیر طرح تفکیک زباله ها، طرح مبارزه با جانوران موذی، طرح 137 و...) داشته اند در حالی که مطالب این نشریه بر میزان مشارکت 49درصد ساکنان منطقه در طرح های شهرداری منطقه چندان تاثیر گذار نبوده است.

▪ 71.7 درصد ساکنان منطقه اعلام کرده اند مطالعه مطالب همشهری محله در زمینه حفظ اموال عمومی (نظیر چراغ های روشنایی خیابان ها، وسایل نقلیه عمومی، بوستان ها و...) و عواقب ناخوشایند ناشی از آسیب رسانی به این اموال، باعث شده آنها نسبت به حفظ اموال عمومی منطقه و تذکر به افراد متخلف در این زمینه، حساس تر شوند و در مقابل، 28.3 درصد ساکنان منطقه معتقدند که مطالب همشهری محله در زمینه یاد شده دارای تاثیر کمی بوده است.

▪ 34.8 درصد ساکنان منطقه معتقدند که همشهری محله با انعکاس اخبار فعالیت های مراکز نهضت سواد آموزی فعال در سطح منطقه و گفت وگو با سواد آموزان موفق منطقه توانسته در زمینه تشویق افراد کم سواد و بیسواد منطقه به شرکت در کلاس های نهضت سواد آموزی عملکرد موفقی داشته باشد، در حالی که 65.2 درصد ساکنان منطقه، عملکرد همشهری محله در این زمینه را ضعیف و ناموفق ارزیابی می کنند.

▪ 58.5 درصد ساکنان منطقه اعلام کرده اند که مطالعه مطالب همشهری محله درباره طرح تفکیک زباله های خشک و تر، اقدامات صورت گرفته در این زمینه و فواید اجرای این طرح، آنها را به تفکیک زباله های منازل خود ترغیب کرده است و در مقابل، 41.5 درصد ساکنان منطقه، اثرگذاری همشهری محله در این زمینه را ضعیف ارزیابی کرده اند.

▪ 44.1 درصد ساکنان منطقه، اشتیاق خود به مطالعه بیشتر کتاب و استفاده از کتابخانه های منطقه را نتیجه مطالعه مطالب همشهری محله در زمینه کتاب و کتابخوانی و معرفی کتابخانه های منطقه و امکانات و فعالیت های آنها دانسته اند؛ درمقابل، 55.9 درصد ساکنان منطقه از مطالب همشهری محله در این زمینه تاثیر چندانی نپذیرفته اند.

▪ 62.4 درصد ساکنان منطقه معتقدند که مطالعه مطالب همشهری محله در حوزه بهداشت فردی و اجتماعی توانسته تا حد زیادی آنها را نسبت به بهداشت خود و جامعه شان و همچنین شرکت در طرح های بهداشتی ( مانند واکسیناسیون هپاتیت B، اهدای خون و...) حساس تر و علاقه مند کند اما در مقابل، 37.6 درصد ساکنان منطقه اثر گذاری همشهری محله در این زمینه را ضعیف ارزیابی کرده اند.

▪ 69.9 درصد ساکنان منطقه اعلام کرده اند که در اثر مطالعه مطالب همشهری محله درباره ساکنان نیازمند منطقه و شرایط سخت زندگی آنها، تا حد زیادی نسبت به مشکلات زندگی هم محله ای های خود حساس تر شده و نسبت به آنها احساس مسیولیت بیشتری پیدا کرده اند؛ در مقابل، 30.1 درصد ساکنان منطقه معتقدند همشهری محله در این زمینه چندان تاثیر گذار نبوده است.

▪ 46.8 درصد ساکنان منطقه اعلام کرده اند که آگاهی از مشکلات ساکنان نیازمند منطقه به واسطه مطالعه همشهری محله، تا حد زیادی باعث تشویق آنها به همکاری با مؤسسات و صندوق های خیریه فعال در منطقه جهت مشارکت در حل مشکلات نیازمندان منطقه شده است، در حالی که 53.2 درصد ساکنان منطقه تاثیرگذاری همشهری محله در این زمینه را ضعیف ارزیابی می کنند.

● بررسی آرای پاسخگویان نشان می دهد که ساکنان منطقه در بیان علت اصلی

آشنا نبودن با همشهری محله و عدم مطالعه آن، موارد متعددی را مطرح کرده اند که به ترتیب اهمیت عبارتند از:

1) توزیع نا مناسب نشریه در سطح منطقه (33.8 درصد)

2) اطلاع رسانی کم و نامناسب و عدم تبلیغات (23.8 درصد)

3) اهل مطالعه نبودن ساکنان منطقه (16.3 درصد)

4) کمبود کیوسک روزنامه فروشی در سطح منطقه ( 12.5 درصد)

5) کم سوادی و بی سوادی ساکنان منطقه (5 درصد)

6) عدم اعتماد ساکنان منطقه به نشریه و غیرواقعی بودن مطالب آن ( 5 درصد )

7) عدم توزیع رایگان نشریه (3.8 درصد)

● نتیجه گیری

1) بررسی مجموع آرای ساکنان منطقه در زمینه اقدامات همشهری محله 18 در حوزه فرهنگی نظیر معرفی معیار های فرهنگ شهرنشینی (شامل فرهنگ

آپارتمان نشینی، حفظ اموال عمومی، احترام به قوانین، حفظ پاکیزگی کوچه و محله، حفظ محیط زیست و...)، تشویق به سواد آموزی، ترغیب ساکنان منطقه به تفکیک زباله ها ی خشک و تر، گسترش فرهنگ کتابخوانی ، گسترش فرهنگ نوع دوستی، تشویق ساکنان منطقه به سینما رفتن و... نشان می دهد که بین انتشار نشریه همشهری محله و ارتقای سطح فرهنگی ساکنان منطقه 18 ، رابطه معنا داری وجود ندارد .

2) جمع بندی نظرات ساکنان منطقه درباره اقدامات همشهری محله 18 در حوزه اجتماعی نظیر تشویق ساکنان منطقه به شرکت در طرح ها و برنامه های اجرا شده در سطح منطقه مانند طرح تفکیک زباله ها، طرح مبارزه با جانوران موذی، طرح 137، طرح ارتقای بهداشت فردی و اجتماعی و... و جلب مشارکت آنها در زمینه هایی چون حفظ اموال عمومی منطقه، حفظ پاکیزگی کوچه ها و معابر، دستگیری از ساکنان نیازمند منطقه و... نشان می دهد که بین انتشار نشریه همشهری محله و ارتقای میزان مشارکت اجتماعی ساکنان منطقه 18، رابطه معناداری وجود دارد.

از پاسخ های ساکنان منطقه 18 چنین برمی آید که میزان مشارکت آنان در طرح ها و برنامه های اجرا شده در سطح منطقه، پس از شروع فعالیت همشهری محله در این منطقه، نسبت به زمان پیش از آن، افزایش نسبتا قابل ملاحظه ای یافته است و این به معنای موفقیت این نشریه محلی در ارتقای میزان حساسیت و توجه ساکنان منطقه نسبت به اتفاقات پیرامون خود و تشویق آنان به مشارکت و ایفای نقش در امور جاری محله و منطقه سکونت خود است.

مشارکت به معنای شرکت داوطلبانه، ارادی و آگاهانه افراد، گروه ها و سازمان های تشکیل دهنده یک جامعه در فعالیت های اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی آن برای رسیدن به توسعه پایدار ، متوازن و همه جانبه زندگی تعریف شده است و گسترش مشارکت های مردمی - به عنوان یکی از زمینه های اساسی پیشبرد برنامه های توسعه ملی- از وظایف مهم وسایل ارتباط جمعی است.

دکتر ساروخانی درباره ظرفیت های قابل ملاحظه وسایل ارتباط جمعی برای ایجاد حس همدلی و روحیه تعاون و مشارکت در میان افراد جامعه معتقد است: مخصوصا در جوامع جدید که در آن با امحای نسبی سلک ها و جماعت ها مواجهیم، با افرادی برخورد می کنیم که در انبوه وسیع شهر و با کاستی روابط سنتی، در تنهایی بی سابقه ای به سرمی برند؛ حال، صدای رادیو، تصویر تلویزیون یا نوشته روزنامه، ابزاری است در راه احساس تعلق اجتماعی.

با خواندن روزنامه، احساس می کنیم ما هم حلقه ای از زنجیر جامعه هستیم. ما هم مانند هزاران نفر این وسیله را مطالعه می کنیم. پس، احساس اشتراک، تعلق و پیوند متقابل خواهیم داشت. با مطالعه روزنامه، از حوادث محیط پیرامون خود اطلاع می یابیم؛ حوادثی که از آن ماست. پس وسیله ارتباطی، همچون پلی بین افراد جامعه عمل می کند و آنان را از تعلقشان به یک کل آگاه می سازد. مشارکت در حیات اجتماعی، مستلزم آگاهی از حوادث آن است و بالعکس.

بنابراین، مطالعه روزنامه یا استفاده از هر وسیله ارتباطی دیگر، موجبات مشارکت فعالانه تری در حیات جمعی را فراهم می آورد و به نظر می رسد همشهری محله توانسته با مطلع کردن ساکنان منطقه از حوادث و اتفاقات پیرامونشان، احساس اشتراک و تعلق متقابل در میان آنان ایجاد کرده و زمینه مشارکت فعالانه تر آنان را در زندگی جمعی در سطح منطقه، فراهم آورد. تقویت جایگاه این نشریه محلی و زمینه سازی جهت دسترسی حداکثری شهروندان تهرانی به آن، می تواند نوید بخش مشارکت آگاهانه و فعالانه تر ساکنان تهران در طرح ها و فعالیت های اجرا شده یا در حال اجرا در این کلانشهر باشد.


مریم شریفی
همشهری آنلاین www hamshahrionline ir