دریافت نشان عبودیت از رهگذر این عبادت زیبای الهی، برای انسانی میسّر است که شرایط صحت و قبول و کمال این عبادت عظیم را به نحو احسن بجای آورد. وقتی عبد، این عبادت الهی را که جز بر خاشعان بزرگ می نمایاند (4)، به طور شایسته به انجام رساند، آثار عظیمی اعم از فردی، اجتماعی، دنیوی و اخروی را به دنبال خواهد داشت که در حقیقت ثمره و نتیجه عمل او محسوب می شود. در این نوشتار مختصر در صدد بیان همه جانبه این آثار نیستیم بلکه به برخی از آثار برزخی و اخروی این عبادت درخشان در آیات و روایات اشاره می کنیم.

● آثار نماز در آیات الهی(توجه یا بی توجهی به نماز):

▪ یاد کردن خدا از بنده خود

خداوند در سوره طه می فرماید: اقم الصلوة لذکری (5)؛ نماز ذکر و یاد خداست. این آیه وقتی در کنار این آیه شریفه فاذکرونی اذکُرکم ... (6) تفسیر شود این نتیجه را افاده می کند که وقتی عبد به یاد حق باشد حق هم به یاد او خواهد بود.(7) مفسرین در ذیل آیه شریفه فاذکرونی اذکرکم در بیان این که مراد از یادآوری بندگان چیست؟ بیانات متنوعی را ذکر کردند که از جمله آن موارد عبارت است از:

در پرتو ایمان و عمل صالح و برپاداشتن نماز و ... مستحق دو جایزه می شوند:

- دریافت پاداش (لهم اجرهم ...)

- بهره مندی از آرامش کامل (لا خوف ...) که هیچ اضطراب و غمی به همراه آن وجود ندارد .

الف) مرا در دنیا یاد کنید تا شما را در جهان دیگر یاد کنم .

ب) مرا به دعا یاد کنید تا شما را به اجابت یاد کنم (این استجابت می تواند هم در دنیا و هم در بزرخ و هم در قیامت نصیب بنده شود)

ج) مرا به هنگام وفور نعمت یاد کنید تا شما را در سختی ها یاد کنم(این سختی هم اعم است.)(8)

▪ نایل شدن به مقام شفاعت کبری

خداوند در سوره اسری خطاب به وجود نازنین رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ می فرماید:

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَکَ عَسی أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً ؛ و بعضی از شب را بیدار باش و تهجد کن که این نماز شب، تنها بر تو واجب است، باشد که خدایت به مقامی محمود (شفاعت) مبعوث گرداند. پس ثمره و نتیجه این برنامه الهی، رسیدن به مقام محمود است و روایات فریقین در ذیل آیه، مقام محمود را به عنوان مقام شفاعت کبری تفسیر کرده است که رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ در روز قیامت در آن مقام قرار می گیرد.(9)

▪ دریافت اجر الهی و باز یافتن به آرامش کامل

در سوره بقره حق تعالی می فرماید: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّکاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ. (10)

در پرتو ایمان و عمل صالح و برپاداشتن نماز و ... مستحق دو جایزه می شوند:

- دریافت پاداش (لهم اجرهم ...)

- بهره مندی از آرامش کامل (لا خوف ...) که هیچ اضطراب و غمی به همراه آن وجود ندارد .

● آثار نماز در برزخ:

▪ دفع وحشت های قبر

رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ می فرماید: ان الصّلاة تأتی الی المَیّتِ فی قبره بصورة شخص انور اللّونِ یونسُهُ فی قبره و یدفَعُ عنه اهول البرزخ ؛ نماز به صورت انسانی سفید چهره، وارد قبر میت شده و با او انس می گیرد و وحشت های برزخ را از او برطرف می کند.(11)

امام باقر ـ علیه السّلام ـ می فرماید: من اتمَّ رکوعَهُ لم یَدخُلْهُ وحْشَةُ القبْرِ ؛ کسی که رکوعش تمام و کامل باشد هرگز دچار وحشت قبر نمی شود.

▪ مونس انسان در قبر

رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ می فرماید:

الصلاةُ انس فی قبره و فراش تحت جنبه و جواب لمنکر و نکیر ؛ نماز مونس (نمازگزار) در قبر و فراش نیکو در زیر او، و پاسخ نمازگزار برای نکیر و منکر می باشد.(12)

▪ دیدار ملایکه از انسان در قبر

رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ می فرماید:

کسی که به قصد شرکت در نماز جماعت، و به سوی مسجد گام برمی دارد، خداوند متعال در مقابل هر گامی که بر می دارد، هفتاد هزار حسنه به او پاداش می دهد و به همین میزان نیز درجات وی بالا خواهد رفت، و اگر در چنین حالتی بمیرد، خداوند متعال هفتاد هزار فرشته را مأمور می نماید تا در قبر به دیدار او رفته، وی را بشارت دهند و در تنهایی قبر انیس او باشند و تا روز قیامت برای او طلب آمرزش کنند. (13)

▪ نجات از وحشت قبر

امام باقر ـ علیه السّلام ـ می فرماید: من اتمَّ رکوعَهُ لم یَدخُلْهُ وحْشَةُ القبْرِ ؛ کسی که رکوعش تمام و کامل باشد هرگز دچار وحشت قبر نمی شود. (14)

● آثار نماز در قیامت

▪ مقبولیت دیگر اعمال در سایه نماز

مولا علی ـ علیه السّلام ـ در نهج البلاغه می فرماید:

کلُّ شی من عملک تبع لصلاتک (15)؛ هر عملی پیرو نماز است از این رو عروج دیگر اعمال در سایه سار نماز میسر می شود إن قبلت قبلت ما سواها و إن ردَّت ردت ما سواها (16)؛ اگر نماز مورد قبول واقع شود دیگر اعمال هم قبول می شود و اگر رد شود دیگر اعمال هم رد خواهد شد.

▪ نماز توشه آخرت

رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ می فرماید:

الصلاة زادُ للمؤمن من الدنیا الی الاخره (17)؛ نماز زاد و توشه مؤمن در دنیا برای آخرت است.

▪ عامل ورود به بهشت

امام صادق ـ علیه السّلام ـ می فرماید: همانا پروردگار شما مهربان است، عمل کم را تقدیر می کند، هر آینه انسان دو رکعت نماز برای خدا بحا آورد، خداوند به سبب آن نماز، او را وارد بهشت می کند. (18)

▪ معاف از عذاب و ورود بی حساب به بهشت

رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ می فرماید: قال الله ـ عزّوجل ـ اِنّ لعبدی علیّ عهداً اِن اقام الصلوة لوقتها اَن لا اُعَذِّبَهُ و اَن اُدخلهُ الجَنّه بغیر حساب (19)؛ ... من تعهدی نسبت به بنده ام دارم که اگر نماز خود را در وقتش به پا دارد، او را عذاب نکنم و بدون حساب او را به بهشت ببرم .

و از آن وجود نورانی در کلامی دیگر آمده که فرمود:

کسی که چهل روز نمازهای خود را با جماعت به جا آورد، به طوری که یک تکبیرة الاحرام از او فوت نشود، برای او آزادی از آتش جهنم و آزادی از نفاق نوشته می شود. (20)

مولا علی ـ علیه السّلام ـ در نهج البلاغه می فرماید:

اگر نماز مورد قبول واقع شود دیگر اعمال هم قبول می شود و اگر رد شود دیگر اعمال هم رد خواهد شد.

▪ زینت آخرت

امام صادق ـ علیه السّلام ـ می فرماید: انّ الله ـ عزّوجل ـ قال: الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِینَةُ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ انّ الثمان رکعات التی یُصلّیها العبد اللیل زینةُ الآخرة (21)؛ خداوند متعال ثروت و فرزندان را زینت دنیا دانسته، ولی هشت رکعت نمازی که آدمی در آخر شب می خواند زینت آخرت است.

▪ به سوی آتش رفتن نمازگزار ریاکار

امام صادق ـ علیه السّلام ـ فرمود: چون روز قیامت فرا می رسد، بنده ای را می آورند که اهل نماز بوده و خود نیز چنین ادعا می کند؛ به وی می گویند، تو بدان جهت نماز گزاردی که تو را ستایش کنند، پس به ملایکه دستور می دهند او را به سوی آتش ببرید.(22)

▪ عدم ملاقات با رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ در کنار حوض کوثر

رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ می فرماید: لیس منّی من استخفَّ صلاته لا یردُ علیَّ الحوض لا و الله (23)؛ کسی که نماز را سبک شمارد از من نیست، به خدا سوگند که بر حوض مرا ملاقات نخواهد کرد.

▪ سقوط در آتش

مولا علی ـ علیه السّلام ـ در نهج البلاغه در بیان جواب دوزخیان که پرسیده شد چه چیزی شما را به دوزخ کشانده؛ می گویند ما از نمازگزاران نبودیم: ما سللکم فی سقر قالوا لم نَکُ من المصلین. (24)

▪ محشور شدن با قارون و فرعون و هامان

رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ می فرماید:

لا تضیعوا صلاتکم، فانّ من ضیّع صلاتهُ حَشَرَهُ الله قارون و فرعون و هامان ـ لعنهم الله و اخزاهم ـ و کان حقّاً علی الله ان یُدخِلَهُ النار مع المنافقین، فالویلُ لمن لم یحافظ صلاتهُ (25)؛ نمازتان را ضایع نکنید، به درستی که هر کس نماز خویش را ضایع کند، خداوند عزوجل او را با قارون و فرعون و هامان محشور می کند، خداوند به آنان لعنت کند و آنها را رسوا سازد، و بر خدا لازم است آنها را با منافق ها به آتش داخل کند، پس وای بر کسی که مواظب نمازش نباشد.

▪ محرومیت از شفاعت

رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ فرمودند:

هر کس عمداً نمازش را ترک کند، بر در جهنم نامش در زمره دوزخیان نوشته می شود. (26)

آثار فراوان دیگری هم در روایات درباره نماز و یا کوتاهی کردن در باب نماز اشاره شده که به طور گذرا ذکر می کنیم:

ـ گلستان شدن قبر همانند باغی از باغ های بهشت در سایه خواندن نماز شب .

ـ ملاقات با پروردگار در پی محافظت بر نمازهای پنجگانه.

ـ دور ماندن از امان خدا و رسول او هنگام ترک عمدی نماز.

ـ حرام شدن جسد او بر آتش وقتی که گام به سوی نماز جمعه بر می دارد.

ـ شهادت قطعه ای از زمین که او بر آن سجده کرده و پیشانی بر خاک نهاده است.

ـ نماز، جواز عبور از صراط .

اینها گوشه ای از آثار نماز و مواظبت بر آن و دقت در انجام کامل و تام این عبادت الهی است که این همه ثمرات را به دنبال خود دارد.(27)