نوار ابزار نوار ابزار جوان امروز ورود به سایت عضویت تبلیغات تماس با ما درباره ما صفحه اصلی
تبلیغات
 
فروشگاه جوان امروز
جوان امروز

مسیر جاری: صفحه اصلي / سبک زندگی / مشاور زندگی / پرسشهای فقهی (احکام)

تبلیغات 
شابلون ابرو
  گزارش تصویری   
تجلیل از پنج بازیگر پیشکسوت سینما
مریلا زارعی چادری شد+ تصاویر
آتش سوزی مرگبار درسعادت آباد+تصاویر
مراسم اختتامیه المپیک زمستانی سوچی(+تصاویر)
دلایل کوتاه‌تر شدن طول عمر مردان+تصاویر
اولین تصاویر از
 دسترسی آسان به بهترین ها   
• گلشیفته باز هم خبر ساز شد ! + عکس
• چطور سبزه هفت سین را آماده کنیم؟
• همسر رئیس جمهور بازیگر میشود + عکس
• تولید سوسیس خوش طعم تر از باکتری مدفوع نوزاد!
• دو بازیگر زن سرشناس ایرانی خواهر هستند! + عکس
•  دعایی جهت رفع غم و اندوه به نقل از امام رضا (ع)
• نخستین گوشی دو طرفه‌ دنیا + تصاویر
• دختری بامزه شبیه به دلقک سیرک ها!+عکس
•  کودکی که در مغزش دندان درآورد!+عکس
• پخش کامل آلبوم نوبانگ کهن
•  بهترین رنگها برای منزل شما در فصل بهار و تابستان

قیمت تمام سکه در بازار , قیمت تمام سکه , تمام سکه قیمت , قیمت طلا تمام سکه , قیمت طلا , نرخ تمام سکه , ارز و سکه , تمام سکه قیمت , تمام سکه و طلا , مظنه , مثقال , قیمت لحظه ای سکه ی جوان امروز قیمت آنلاین و لحظه ای سکه طلا و ارز دربازار ایرانقیمت روز سکه و طلا , قیمت تمام سکه , قیمت طلا , مظنه , مثقال , نرخ تمام سکه , طلا
نرخ , نرخ ارز , قیمت ارز , بازار ارز , سکه ارز , طلا ارز , دلار , ارز آزاد , ارز دلار , قیمت دلار دربازار آزاد , قیمت ازاد دلار در بازار , نرخ دلار در بازار آزاد , نرخ دلار دربازار آزاد , نرخ ارز , قیمت دلار , قیمت ارز , صرافی تهران , نرخ دلار , ارز آزاد , دلار آزاد , قیمت لحظه به لحظه ارز مرجع و غیر مرجع
ایران خودرو , قیمت خودرو , فروش خودرو , ايران , سایپا , سایپا خودرو , پارس خودرو , ایران خودرو فروش , ثبت نام خودرو , قیمت روز خودرو , مدیران خودرو , قیمت خودرو , خرید خودرو , محصولات ایران خودرو , قیمت خودرو , قیمت ماشین , قیمت روز خودرو , محصولات ایران خودرو , محصولات سایپا , قیمت روز خودروهای داخلی و خارجی در بازار و نمایندگی ها
دانلود , دانلود موبایل , نرم افزار , نرم افزار موبایل , گوشی موبایل , گوشی , بازی موبایل , بازی , برنامه موبایل , نوکیا , نرم افزار موبایل , کلیپ موبایل , قیمت روز موبایل , قیمت روز موبایل در بازار , آخرین قیمت گوشی موبایل , مشخصات گوشی موبایل , قیمت mobile , بازار موبای ل
لپ تاپ قیمت , لپ تاپ سونی , سونی , لپ تاپ دل , dell , لپ تاپ hp , hp , لپ تاپ asus , لپ تاپ dell , فروش لپ تاپ , asus , قیمت روز لپ تاپ , آخرین قیمت لپ تاپ , آخرین قیمت لپ تاپ laptop , قیمت قطعات کامپیوتر computer , لب تاب , قیمت روز لپ تاپ
بورس تهران , شاخص بورس تهران , شاخص های بورس , بورس اوراق بهادار , بازار بورس , شاخص های بورس , آخرین اخبار معاملات بازار بورس , شاخص بورس , bourse , بورس تهران , بورس اوراق , آمار آخرین روز معاملاتی بازار بورس
ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک پارسیان , بانک سپه , بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد , همراه بانک , استخدام بانک , بانک ملت , همراه بانک ملت , استخدام بانک ملت , حج عمره
خرید شارژ , خرید شارژ کارت , خرید کارت , کارت شارژ ایرانسل , شارژ ایرانسل , کارت شارژ همراه , همراه اول شارژ , همراه اول , خرید شارژ ایرانسل , خرید شارژ اینترنتی , شارژ اینترنتی , خرید راحت و اسان کارت شارژ همراه اول , خرید راحت و اسان انواع کارت شارژ
ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک پارسیان , بانک سپه , بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد , همراه بانک , استخدام بانک , بانک ملت , همراه بانک ملت , استخدام بانک ملت , حج عمره
بانک صادرات , همراه بانک صادرات , اینترنت بانک صادرات , سپهر بانک صادرات
بانک سپه , همراه بانک سپه , سپه بانک , اینترنت بانک
بانک تجارت , همراه بانک تجارت , سایت بانک تجارت , ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک سپه , بانک مسکن , همراه بانک مسکن , استخدام بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد
بانک قوامین , همراه بانک قوامین , استخدام بانک قوامین
سایت بانک انصار , موسسه انصار , وام بانک انصار
استخدام بانک پاسارگاد , سایت پاسارگاد , بانک پاسارگاد
بانک پارسیان سایت , سایت پارسیان , استخدام بانک پارسیان
بانک مهر اقتصاد , سایت بانک مهر اقتصاد , اینترنت بانک
سایت بانک شهر , استخدام بانک شهر , اینترنت بانک شهر
بانک اقتصاد نوین , سایت اقتصاد نوین , سایت بانک اقتصاد
سازمان هواشناسی , سایت هواشناسی , هواشناسی تهران , هواشناسی کشور , اداره هواشناسی , سازمان هواشناسی کشور , پیش بینی هواشناسی , اخبار هواشناسی , سایت سازمان هواشناسی , هواشناسی مازندران , پیش بینی وضع آب و هوا شهر های ایران
اذان , اوقات شرعی تهران و شهرها و استان های ایران , اوقات الصلاة , owghat , اوقات شرعی تهران , دانلود اوقات شرعی , اوقات شرعی رمضان , اذان , اوقات شرعی مشهد , ماه رمضان , اوقات شرعی 92 , اوقات شرعی 1392 , سایت اوقات شرعی , اوقات شرعی اصفهان , راهنمای اوقات شرعی شهرهای ایران
سیستم رهگیری مرسولات پستی , اداره پست , پست بانک , پست ایران , شرکت پست , سایت پست , پست پیشتاز , رهگیری پست , کد رهگیری پست , پست جمهوری اسلامی , پست تهران , سوخت
Calendar , تقویم سال , تقویم شمسی , دانلود تقویم 92 , تقویم 92 , تقویم میلادی , تقویم تاریخی , تقویم مذهبی , تقویم ورزشی , وقایع مهم سال 92 , تقویم 92 , تقویم سال 1392 , دانلود تقویم سال 1392 , روی داد های مهم سال 1392
نقشه ماهواره ای و آنلاین شهر تهران , دانلود نقشه تهران , tehran map , نقشه , تهران نقشه , نقشه ایران , دانلود نقشه , نقشه برداری , دانلود نقشه تهران , نقشه موبایل
نقشه ی آنلاین تمامی شهر های ایران , تهران نقشه , نقشه ایران , دانلود نقشه , نقشه برداری , دانلود نقشه تهران , نقشه موبایل , نقشه جهان , دانلود نقشه ایران , دانلود نقشه تهران , نقشه راههای ایران , نقشه اصفهان
نقشه مترو تهران , سایت متروی تهران , نقشه ایستگاههای مترو , tehran metro , مترو تهران نقشه , نقشه مترو , خط مترو تهران , ایستگاه مترو , خطوط مترو تهران
رزرو بلیط اتوبوس , رزرو بلیط اینترنتی , خرید بلیط اتوبوس , رزرو اینترنتی و خرید بلیط اتوبوس , قیمت بلیط اتوبوس رویال سفر , سیروسفر
سایت بلیط قطار , خرید بلیط قطار , قیمت بلیط قطار , فروش بلیط قطار , رزرو بلیط قطار , رزرو بلیط مشهد , بلیط قطار مشهد , بلیط قطار رجا
بلیط هواپیما کیش , ایران ایر , خرید بلیط هواپیما , هواپیمایی , رزرو بلیط هواپیما , بلیط هواپیما ماهان , بلیط هواپیما مشهد , قیمت بلیط هواپیما
رزرو اینترنتی ,خرید بلیط سینما ,قیمت بلیط سینما , بلیط cinema , کافه سینما , رزرو اینترنتی بلیط سینما
تئاتر شهر , رزرو اینترنتی و خرید بلیط تئاتر , برنامه نمایش تئاتر , قیمت بلیط theater , رزرو بلیط تئاتر , سامانه فروش اینترنتی بلیط تئاتر , خرید بلیط تئاتر
هتل در مشهد , رزرو هتل کیش , رزرو هتل تهران , هتل تهران , رزرو هتل آپارتمان , هتل اصفهان , رزرو هتل اصفهان , هتل اصفهان , رزرو هتل , رزرو هتل مشهد , هتل مشهد , هتل کیش
فیلتر شکن , دانلود فیلتر , دانلود فیلتر شکن , فیلتر جدید , سایت فیلتر , فیلتر شکن جدید , فیلتر قوی , فیلتر شکن قوی , فیلتر شکن قوی , سایت فیلتر شکن , فیلتر شکن رایگان , بدون فیلتر , fltyrbreaker , دانلود فیلتر شکن قوی , filter shekan , vpn , فیلتر شکن رایگان , proxy
نمونه سوالات ارشد , نمونه سوال , نمونه سوالات امتحانی , سایت پیام نور , گلستان پیام نور , فراگیر پیام نور , نمونه سوالات ارشد پیام نور , دانلود نمونه سوالات پیام نور , نمونه سوالات پیام نور , نمونه سوالات دانشگاه , دانلود نمونه سوالات ,
انتشارات پیام نور , کتابهای پیام نور , دانلود رایگان کتاب های پیام نور , دانلود کتاب های پیام نور , کتاب های پیام نور , دانشگاه پیام نور , پیام نور
کارشناسی ارشد آزاد , کنکور دانشگاه آزاد , نتایج کارشناسی ارشد , نتایج کنکور , منابع کنکور , سوالات کنکور ارشد , ارشد بدون کنکور , سوالات کنکور ارشد , منابع ارشد , منابع کارشناسی ارشد , کارشناسی ارشد آزاد , نمونه سوالات کنکور کارشناسی ارشد , منابع کارشناسی ارشد , سوالات کنکور , سوالات کارشناسی ارشد
سازمان سنجش سایت , سایت سازمان , سایت آزمون , سایت آزمون سنجش , کارشناسی ارشد , سایت سنجش کشور , سازمان سنجش کشور , سایت سازمان سنجش , ثبت نام کنکور سراسری , , sanjesh.org , ثبت نام سنجش , نتایج کنکور سراسری , ثبت نام کنکور
گلستان پیام نور , سیستم جامع گلستان , دانشگاه پیام نور , reg.pnu.ac.ir , سایت گلستان پیام نور , سایت گلستان , انتخاب رشته ی پیام نور , مشاهده ی نمرات پیام نور
دانشگاه آزاد اسلامی , سایت دانشگاه آزاد , آزمون دانشگاه آزاد , نتایج دانشگاه آزاد , دانشگاه آزاد نور , دانشگاه آزاد اهواز , دانشگاه آزاد تبریز , دانشگاه آزاد شیراز , دانشگاه آزاد کرج , دفترچه دانشگاه آزاد
الویت های حج عمره , سازمان حج , سازمان حج زیارت , حج عمره , عمره , سایت حج , سازمان حج عمره , ثبت نام حج , سایت سازمان حج , قرعه کشی حج , ثبت نام حج , سازمان حج زیارت , عتبات , ثبت نام حج , حج عمره , سازمان حج زیارت , الویت های حج عمره , الویت های حج واجب , سایت سازمان حج و زیارت, سایت سازمان حج و زیارت اصفهان, سایت سازمان حج و زیارت مشهد
جدول پخش شبکه های تلویزیون , جدول پخش فیلم , زمان پخش برنامه تلویزیون , پخش آنلاین شبکه 1 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 2 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 3 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 4 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 5 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه قرآن صداو سیما , پخش آنلاین شبکه آموزش صداو سیما , پخش آنلاین شبکه ورزش صداو سیما , پخش آنلاین شبکه , نمایش صداو سیما پخش آنلاین شبکه شما صداو سیما , پخش آنلاین شبکه مستند صداو سیما , پخش آنلاین شبکه بازار صداو سیما , پخش آنلاین شبکه آی فیلم صداو سیما , پخش آنلاین شبکه پویا صداو سیما , قیمت تلویزیون , پخش تلویزیون , تلویزیون ایران , شبکه تلویزیون , برنامه تلویزیون , led , تلویزیون زنده
بیوگرافی بازیگران زن ایرانی , بیوگرافی بازیگران مرد ایرانی , بیوگرافی بازیگران ایرانی , زندگی نامه ی بازیگران ایرانی , بازیگران زن ایرانی , عکس بازیگران ایرانی
سينماي ايران , ايراني , فيلم سينمايي , سينما , ايران , فارسی , فيلم فارسي , بازيگر , هنر , هنرپيشه , فيلم , عكس , عكس فيلم , گالري , گالري تصاوير , گالري عكس , آلبوم , آلبوم تصاوير , آلبوم عكس , آلبوم سينما , حامد بهداد , پوپك گلدره , مهناز افشار , عکس بازیگران زن ایرانی
اخبار سینما ایران , اخبار بازیگران سینما , اخبار جدید سینما , اخبار روز سینما
دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید , پخش موسیقی آنلاین , موسیقی آنلاین ایرانی , موسیقی ایرانی , موزیک آنلاین , موزیک آنلاین , پخش موسیقی آنلاین , موزیک آنلاین , موسیقی آنلاین ایرانی , موسیقی آنلاین سنتی
دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید , آموزشگاه موسیقی , کتاب آموزش موسیقی , آموزش نت , سایت موسیقی , آموزش گیتار , آموزش تئوری موسیقی , آموزش تار , دانلود آموزش موسیقی
عکس خوانندگان ایرانی , عکس خوانندگان , عکس ایرانی , آلبوم خوانندگان ایرانی , خوانندگان زن ایرانی , خوانندگان جدید ایرانی , دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید
پخش آنلاین فوتبال , پخش زنده فوتبال , پخش آنلاین تمامی مسابقات ورزشی , پخش آنلاین لیگ برتر فوتبال , ورزش 3 , ورزشی , شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , پخش آنلاین فوتبال , پخش زنده فوتبال , پخش آنلاین تمامی مسابقات ورزشی , پخش آنلاین لیگ برتر فوتبال
فوتبال برتر , لیگ برتر فوتبال , لیگ برتر , جدول فوتبال ایران , لیگ فوتبال ایران , برنامه , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , جدول لیگ برتر فوتبال , جدول لیگ , جدول فوتبال برتر , جدول لیگ فوتبال , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش , نتایج مسابقات فوتبال , نتایج زنده مسابقات فوتبال , نتایج زنده ی مسابقات ورزشی
برنامه بازی های فوتبال لیگ برتر , برنامه بازی های فوتبال لیگ برتر ایران , برنامه , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , جدول لیگ برتر فوتبال , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
باشگاه استقلال , سایت باشگاه پرسپولیس , سایت باشگاه سپاهان , سایت باشگاه تراکتور سازی , سایت باشگاه های ایران , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
سایت رسمی لیگ اسپانیا , سایت رسمی لیگ برتر اسپانیا , سایت رسمی لیگ برتر فوتبال اسپانیا , سایت رسمی لالیگا , laliga , سایت رسمی لیگ آلمان , سایت رسمی لیگ ایتالیا , سایت رسمی لیگ انگلیس , سایت رسمی لیگ قهرمانان اروپا , سایت رسمی لیگ قهرمانان آسیا
قران کریم آنلاین , فال و استخاره با قرآن , تلاوت قران , quran , القران الكريم , دانلود قرآن , استخاره , استخاره قرآن , استخاره با قرآن , فال قرآن , تفسیر قرآن , آموزش قرآن , نرم افزار قرآن ,
فال با قرآن , فال قرآن , استخاره آنلاین , استخاره با قران , فال انبیا , استخاره آوینی , استخاره ازدواج , استخاره آنلاین به قرآن , استخاره قران , استخاره به قرآن , استخاره از قرآن
طرح حفظ قرآن , حفظ قرآن کریم , آموزش حفظ قرآن , روش حفظ قرآن , سایت حفظ قرآن , نهضت حفظ قرآن , آزمون حفظ قرآن , حفظ مجازی قرآن کریم , حفظ مجازی قرآن کریم
پخش زنده حرم , حرم امام حسین , حرم امام رضا , پخش آنلاین حرم امام حسین (ع), پخش آنلاین حرم امام رضا (ع) , پخش آنلاین حرم حضرت معصومه(س) , پخش آنلاین مسجد الحرام , پخش آنلاین کاظمین , پخش آنلاین حرم های مطهر ائمه , پخش زنده حرم حضرت عباس علیه السلام , پخش زنده حرم امام علی علیه السلام
تقویم , ساعت , تقویم شمسی , ساعت و تقویم رسمی ایران , رویداد های روز , ساعت و تقویم مناسبت های سالیانه , تبدیل تاریخ میلادی به شمسی , تقویم ایرانی , تنظیم ساعت , time , date , Calendar
دانلود رایگان نرم افزار , دانلود فیلم , دانلود اهنگ ,دانلود بازی , کلیپ , عکس , download , دانلود آهنگ , دانلود فیلم , آهنگ , دانلود نرم افزار , دانلود رایگان , دانلود بازی , دانلود اهنگ جدید , دانلود سریال , دانلود کلیپ , دانلود کتاب
مرورگر اینترنت , مرورگر اپرا , دانلود مرورگر موبایل , دانلود اپرا , مرورگر موبایل , دانلود مرورگر جدید , مرورگر کروم , دانلود مرورگر گوگل , مرورگر جاوا , دانلود مرورگر اینترنت , دانلود مرورگرها , دانلود مرورگر اپرا , دانلود مرورگر کروم , دانلود فایر فاکس
فیلم , کلیپ , ویدیو , دانلود فیلم , دانلود کلیپ , کلیپ خنده دار , طنز , دانلود کلیپ خنده دار
آخرین اخبار انتخابات , انتخابات ریاست جمهوری 92 ایران , خبر انتخابات , انتخابات ریاست جمهوری , اخبار انتخابات , اخبار انتخابات 92 , انتخابات ایران , سایت ریاست جمهوری , انتخابات 92 , سایت انتخابات , سایت انتخابات 92 , سایت انتخابات ریاست جمهوری , نتایج انتخابات 92 , نتایج انتخابات 92 اعلام شد , اعلام نتایج انتخابات 92 , نتایج انتخابات 92 ریاست جمهوری , اسامی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , اسامی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری 92 , رزومه ی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , تصاویر کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , اخبار جامع و لحظه ای از انتخابات 1392 ریاست جمهوری
وضعیت راه ها , نقشه راه ها , اطلاعات راه ها , اطلاعات راه , راه های ایران , وزارت راه , وضعیت راه های ایران , وضعیت راه های کشور , وضعیت راه های کشور ایران , سایت سازمان راه
یارانه ها , ثبت یارانه , ثبت نام یارانه , سایت یارانه , حساب یارانه , شماره حساب یارانه , واریز یارانه , سایت یارانه ها , یارانه خانوار , حساب یارانه , حساب یارانه ها , واریز یارانه , آخرین اخبار یارانه ها , زمان واریز یارانه این ماه خانوار , هدفمندی یارانه
چت روم کاربران یاهو گوگل مایکروسافت , چت فارسی , chat rooms , اتاق چت , چت روم , میهن چت , ناز چت , چت کردن , یاهو چت , سایت چت , چت ایرانی , دنیا چت , چت عسل , چت به چت
پیامک عید , پیامک تولد , پیامک زیبا , پیامک رایگان , اس ام جدید , اس ام اس جدید عاشقانه , sms , جوک , تبریک تولد , س ام اس , پیامک جدید , پیامک روز
عشق ممنوع , عکس عشق , عشق دختر , عشق پسر و دختر , عشق مادرانه , عشق پدر , عشق فرزند , عشق و ازدواج , عشق , عکس عشق , عشق من , عشق و جزا , عاشقانه , روابط دختر و پسر , عشق به دختر , عکس دختر , دختر ایرانی , زن , داستان دختر , دوست دختر , عکس دختر ایرانی , شماره دختر , اسم دختر , داستان دختر , دختر خوشگل , دختر و پسر
استخدام بانک , استخدام نفت , آگهی استخدام , سایت استخدام , استخدام 91 , استخدام 92 , استخدام شرکت نفت , استخدامی , استخدام شهرداری , استخدام آموزش پرورش , بازار کار , بازار کار استخدام , استخدام اصفهان , استخدام خوزستان , استخدام آبادان , استخدام اهواز , استخدام تهران , استخدام شیراز , استخدام کرمان , استخدام دیپلم , استخدام کارگر , استخدام مهندس , استخدام دکتر , استخدام دبیر , استخدام حسابدار , استخدام لیسانس , استخدام بدون سابقه , استخدام راحت
آلبوم های لوریس چکناواریان
لوریس   چکناواریان
 
     بازیگران امروز 
ابوالفضل پورعرب
متولد 1340 مدرک تحصیلی فارغ التحصیل...
ابوالفضل پورعرب
فریبرز عرب نیا
متولد 1343 مدرک تحصیلی لیسانس گرافیک...
فریبرز عرب نیا
مهناز افشار
متولد 1356 مدرک دیپلم علوم تجربی شباهت...
مهناز افشار
پوران درخشنده
پوران درخشنده متولد ۷ فروردین ماه سال ۱۳۳۰ در کرمانشاه...
پوران درخشنده
فقیهه سلطانی
متولد 1353 تهران مدرک تحصیلی کارشناس...
فقیهه سلطانی
سعید پورصمیمی
متولد 1332 تهران مدرک تحصیلی فارغ...
سعید پورصمیمی
یوسف تیموری
متولد ششم دی ماه 1360 مدرک تحصیلی ...
یوسف تیموری
محمدرضا رحمانی
متولد 1350 تهران ديپلم رشته فرهنگ و ادب فعاليت...
محمدرضا رحمانی
انوشیروان ارجمند
انوشیروان ارجمند برادر بزرگتر داریوش ارجمند بازیگر...
انوشیروان ارجمند
فرحناز منافي ظاهر
فرحناز منافي ظاهر سال 1339 در شهر اردبيل متولد شد ...
فرحناز منافي ظاهر
 
 
مشاهده:5048
پنج شنبه 6 بهمن 1390   

   چرا و چگونه عبادت کنیم؟

اساس تحلیل قرآن از هستی بر خدا محوری استوار است و توحید، محور و نقطه مرکزی در همه تحلیل ها و تبیین های قرآنی است. بر این اساس عبادت...
در مقاله حاضر نویسنده با تشریح مفهوم عام و خاص عبادت درمقام بررسی جایگاه و ارزش عبادت وعبودیت، از خودسازی به عنوان مقدمه همه عبادات یاد کرده و شاخصه اعمال عبادی را وجه الله و برای رضای حق بودن معرفی نموده است. وی همچنین عبادت را مفهومی اجتماعی دانسته که موجب می شود هرگونه مصداق عبادت تنها از راه اجتماع فراهم شود. اینک با هم آن را از نظر می گذرانیم.

● توحید و خدامحوری، اساس هستی

اساس تحلیل قرآن از هستی بر خدا محوری استوار است و توحید، محور و نقطه مرکزی در همه تحلیل ها و تبیین های قرآنی است. بر این اساس عبادت نیز به معنای محور یافتن خداوند در مناسبات انسان و خداست. به سخن دیگر عبادت در تحلیل قرآنی، تنظیم مناسبات و رابطه انسان و خداست که این چیزی جز تنظیم مناسبات انسان با همه هستی نیست؛ زیرا در بینش قرآنی همه هستی آفریده خداوند و مظاهر و شیون او هستند. بنابراین هرگاه از عبادت و عبودیت سخنی به میان می آید مراد تبیین و تنظیم رابطه انسان با همه هستی است.

این معنای پیش گفته اختصاصی به عبادت به معنای عام ندارد بلکه حتی در عبادات محض و خاص چون نماز و دعا نیز این معنا صادق است؛ زیرا درآن ها نیز مسیله دیگری به شکل محوری مطرح می باشد و واژگان نماز و شکل اجرای آن در بهترین حالات آن بر دیگری تاکید دارد. از این رو در سوره فاتحه الکتاب که بخش اصلی نماز را تشکیل می دهد واژگان به شکل جمع مانند تنها تو را می پرستیم و یا تنها از تو یاری و استعانت می جوییم آمده و نماز جماعت مورد تاکید قرار گرفته است. لذا می توان به یقین گفت که نگرش اسلام به مسایل حتی عبادات صرف و محض، جمعی و اجتماعی و در برگیرنده عنصر دیگری است.

اگر خداوند درآیه 56 سوره ذاریات می فرماید: ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون؛ جنیان و انسان ها را جز برای عبادت خود نیافریدم، به این معناست که هدف از آفرینش این دو گروه از بندگان عاقل و خردمند و مختار جز عبادت خداوندگاری نیست و این معنا با توجه مفهوم عبادت در آیات قرآنی، ارتباط تنگاتنگ میان انسان و جن از یک سو و دیگر موجودات را نمایان می کند.

به عنوان نمونه از جمله امور عبادی مورد تاکید آیات قرآنی انفاق و احسان به دیگری است که بیانگر ارتباط محکم و استوار میان انسان مکلف با دیگری است. این دیگری هرچند که ظاهراً به نظر می رسد در دایره تنگ انسان ها قرار می گیرد ولی با تامل و دقت در آیات قرآنی می توان دریافت که مراد از آن امری فراتر از این دایره محدود می باشد و شامل احسان و انفاق به همه آفریده های خداوند از جمله جانوران و گیاهان است. از این رو درروایات تفسیری و تبیینی، حوزه انفاق و احسان آنچنان وسیع بیان شده که شامل آبیاری درختان و کمک و یاری به حیوانات و تغذیه و مراقبت و مواظبت از آنها نیز می شود.

اصولاً در بینش قرآنی هدف از آفرینش انسان و جن چیزی جز عبادت خالق نیست.

عبادت و عبودیت نیز مفهومی عام است که معنی بندگی را در بر دارد. این بندگی گاهی جنبه عام و کلی می گیرد و گاهی مفهوم خاص از آن منظور نظر است که شامل عبادت مصرح چون نماز و روزه و غیره است.

انسان مومن کسی است که تمام اعمال و حرکات خود را در جهت وجه اللهی و برای رضای خدا بودن قرار می دهد و لذا تمام کارهایش عبادت به معنی عام آن محسوب می شود.

و در میان تمام کارهایی که بنده انجام می دهد و برای او عبادت محسوب می شود، خدمت به خلق در رأس همه آنهاست.

انسان مومن آن است که در پس هر آفریده ای، آفریدگارش را می بیند و در خدمت به هر آفریده ای، عبودیت و عبادت خالق خویش را می جوید. از این رو می توان گفت که عبادت در مفهوم قرآنی ارتباط تنگاتنگی با نحوه تعامل با خود (به عنوان یکی از آفریده های آفریدگار هستی) و دیگری به عنوان آفریده های خداوندگاری دارد.

● اهمیت خدمت به خلق

بر این اساس می توان این نتیجه ابتدایی را گرفت که خدمت به خلق و آفریده ها شکل برجسته عبادت خالق و آفریدگار هستی است و آن چه وظیفه و تکلیف همگانی و عمومی انس و جن است خدمت به آفریده های خداوندی است زیرا انسان در بینش و تحلیل قرآنی خلیفه خداوند در زمین است که به عنوان وظیفه و تکلیفی از سوی خداوند باید در مسیر آبادانی آن حرکت کند و بستر مناسبی را برای دست یابی هر آفریده به سوی کمال لایق و شایسته آن فراهم سازد. از این رو خداوند در آیه 61 سوره هود می فرماید: هو أنشاکم من الأرض و استعمرکم فیها؛ او خداوندی است که شما را از زمین ایجاد کرد و برای آبادانی در زمین به کار گرفت.

براساس این تحلیل قرآنی می توان گفت که هرگونه دوری از خدمت به آفریده های زمینی خداوند و آسیب رسانی به آنها به معنای مخالفت با وظیفه و تکلیفی است که خداوند برعهده انسان گذاشته است. اگر خداوند در آیه 41 سوره روم می فرماید: ظهر الفساد فی البر

و البحر بما کسبت أیدی الناس؛ فساد در خشکی و دریا به سبب فعالیت های انسانی ظاهر شد، به معنای آن است که فعالیت های مخالف جریان کمالی هستی و دوری از عبادت واقعی موجب شده که محیط زیست موجودات و آفریده های هستی در زمین با خطر مواجه شود و انسان برخلاف وظیفه و تکلیف خویش به جای یاری به موجودات و انفاق و احسان به آنها در جهت مخالف حرکت کرده و به جای آبادانی به تخریب زمین اقدام کند. بنابراین انسان ها با این حرکت مخالف جریان کمالی هستی، از جرگه عبادت کنندگان بیرون می روند.

● جایگاه و ارزش عبادت و عبودیت

عبادت در آموزه های قرآنی در شبکه ای از مفاهیم کلیدی قرآن قرار می گیرند معانی ای چون توحید، عبادت، تقوا، انسان کامل، صراط مستقیم و مانند آن هنگامی که در کنار هم به دقت قرار گیرند تصویری کامل از هستی و علل وجودی و بقایی آن ارایه می دهند توحید بیانگر آن است که هستی، مخلوق خدای یگانه ای است که جهان را ایجاد و آن را ربوبیت و پروردگاری می کند تا هر چیزی در سیر تکاملی خویش به کمال شایسته خود دست یابد. عبادت به معنای شناخت خود و خدا و هستی در مقام نظر و حرکت در مسیر کمالی و صراط مستقیم دست یابی به مقام انسان کامل و خلیفه الهی است که از راه تقوای الهی می گذرد.

بنابراین عبادت در تحلیل قرآنی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. برخی از اندیشمندان، درباره عبادت گفته اند: شخص هرگاه خود و خدا و نیز هستی را درک کرد می فهمد که هر چیزی آفریده ای از آفریده های خداوندی است و چون این مفهوم را درک کرد، پیش از آن که چیزی را ببیند خدا را پیش و پس و همراه آن یافته است. این همان معنای دیگر نشانه و آیت بودن هرچیزی است.

از آن جایی که انسان برای عبادت آفریده شده (ذاریات آیه56) و عبادت بی شناخت مفهوم آیت و نشانه خدابودن هرچیزی، تحقق نمی یابد هر کسی که می خواهد عبادت کند می بایست جایگاه هر چیزی را این گونه بشناسد و بدان ایمان و باور داشته باشد. از سویی از آن جایی که انسان به عنوان خلیفه خداوندی آفریده شده (بقره آیه 30) می بایست در مقام خلافت به پرورش و ربوبیت طولی هر چیزی بپردازد؛ زیرا انسان تنها خلیفه خدا در مقام ربوبی است نه الوهی؛ چرا که الوهیت اختصاص به خداوند داشته و منحصر در اوست و آن چه انسان از خداوند به جانشینی در زمین عمل می کند و مأمور آن است مقام ربوبیت طولی از خداوند است. بنابراین می توان از دو آیه 56 سوره ذاریات و آیه 30 سوره بقره به این نتیجه رسید که مفهوم عبودیت و ربوبیت یکی است و هر دو هر چند دو لفظ متفاوتند ولی مفهوم یگانه ای را انتقال می دهند؛ چون اگر هدف از خلقت آدمی، خلافت از ربوبیت الهی باشد (بقره آیه 30) و هدف از آفرینش آدمی، عبودیت خداوندی باشد (ذاریات آیه 56) بنابراین می بایست گفت که عبودیت و ربوبیت در آیات قرآنی مفهوم یگانه ای است. از این رو در روایات تفسیری آمده است: العبودیه کنهه الربوبیه؛ کنه و ذات مفهوم عبودیت خداوندی همان ربوبیت از خداوند است.

بر این اساس می توان در تفسیر عبودیت خداوند گفت که مراد همان ربوبیت انسان از ناحیه خداوند می باشد. اگر این معنای باطن و حقیقی و واقعی عبودیت است، این پرسش مطرح می شود که چگونه خداوند را عبودیت کنیم؟

به سخن دیگر چون خداوند انسان را به عنوان خلیفه آفریده است تا از قرارگاه زمین به جانشینی او در هستی خلافت کرده و به عنوان خلیفه از مقام ربوبیت خداوندی عمل کند و هر چیزی را بپروراند و به کمال شایسته آن برساند، پس عبودیت وی در مقام ربوبیت معنا و مفهوم می یابد. بنابراین بر انسان است که در مقام ربوبیت طولی خداوند نشسته و به حکم عبودیت، همه هستی را ربوبیت کرده و آنها را به کمال لایق و شایسته برساند.

اکنون این پرسش و یا شبهه به شکل دیگر خودرا مطرح می سازد که اگر مفهوم واقعی و حقیقی عبودیت خدا همان ربوبیت از جانب اوست، چرا در آیات قرآنی و آموزه های وحیانی قرآن و اسلام، عبودیت شامل اموری است که به نظر می رسد بیرون از چارچوب تعریف پیش گفته است؟ به عنوان نمونه نماز خواندن و یا روزه گرفتن و یا دیگر امور عبادی صرف برای چه انجام می شود و این چه نقشی در مقام عبودیت به مفهوم ربوبیت انسانی و پروردگاری وی دارد؟

به عبارت دیگر اگر مفهوم عبودیت همان ربوبیت طولی از خداوند است پس باید تنها به اموری پرداخته شود که مرتبط با حوزه پروردگاری و ربوبیت طولی از خط و خلافت از مقام ربوبیت است و بر این اساس تنها فعالیت ها و اعمالی به مفهوم عبادت خواهد بود که به کار خلق بخورد و آنان را به کمال شایسته ایشان برساند. بر این اساس در تعریف عبادت می توان ادعا کرد که: عبادت به جز خدمت خلق نیست؛ زیرا در خدمت خلق خداست که انسان به وظیفه خلافت از ربوبیت خداوندی اقدام می کند و هر چیزی را به کمال لایق و شایسته خویش می رساند.

در صورت درست بودن این اشکال و شبهه هر گونه عملی که بیرون از دایره ربوبیت و پروردگاری آدمی باشد نه تنها در دایره مسیولیت ها و مأموریت آدمی قرار نمی گیرد بلکه نمی توان آن را عبادت واقعی خواند. ولذا نماز و روزه و دیگر اعمال شخصی و فردی نمی تواند عبادت باشد و از دایره عبادت بیرون می رود و در حوزه دیگر قرار می گیرد.

در پاسخ به این اشکال و شبهه باید گفت در تفسیری که از عبودیت و مفهوم واقعی آن ارایه شده نه تنها عبودیت محض مانند نماز و روزه و اعمال دیگر شخصی، جزو عبودیت و مفهوم واقعی آن است بلکه مأموریت نخست و اصلی آدمی همین قسم از اعمال و عبادات است. بنابراین می بایست در عبارت سعدی عارف شیرین سخن نوعی تصرف به ویژه در مفهوم خلق شود تا دایره آن از محدوده دیگری به همگان تبدیل شود. البته نقصی در شعر سعدی نیست؛ زیرا او از واژه خلق سود جسته است که مفهوم پیش گفته را به خوبی می رساند ولی تنگناهای فهم ما نتوانسته است به عمق و ژرفای شعر او برسد.

● خودسازی انسان رأس همه عبادات

تحلیل مطلب آن است که خلق واژه ای است که از ارتباط درونی خود را با خالقیت و مخلوقیت بیان می کند. هرگونه این واژه به کار رود مفهوم متضمن آن وجود خالقی در یک طرف و مخلوقی در سوی دیگر آن است. واژه فارسی آفریده نیز بیانگر وجود آفریدگان و آفریده شده است.

اگر فرض بر آن است که عبودیت به مفهوم واقعی آن ربوبیت طولی از خداوند و خلافت در این حوزه است، این معنا به خوبی از آن به دست می آید که هر انسانی خود نیز به عنوان مخلوق و آفریده موظف است که پیش از ربوبیت دیگری به ربوبیت و پرورش خویش اقدام کند. از این رو در آیات قرآنی خودسازی و تکامل ذاتی شخصی بر دیگر سازی مقدم شده است و جهاد با نفس به عنوان جهاد اکبر شناخته و معرفی شده است و در سوره عصر نیز پس از آن که همگان را در خسران معرفی می کند تنها کسانی را رسته از خسران معرفی می کند که نخست به خودسازی اقدام کرده و سپس به دیگر سازی می پردازند.

● انسان در مقام قوه و فعل

از نظر قرآن هر انسانی دارای ویژگی های ربوبیت است. به این معنا که در ذات و سرشت هر انسانی اسمای الهی (توانمندیهای خدایی) به صورت جعل و تعلیم وجود دارد که در یک فرآیندی از قوه به فعلیت می رسد. هر انسانی باید با تلاش خویش این اسمای کامل الهی را که به شکل قوه در وی نهفته است به فعلیت برساند. برای رها سازی قوای اسمایی و دست یابی به فعالیت اسمایی، دستور عملی از سوی خداوند بیان شده که از آن به دین یاد می شود. دین راهنمایی است که کوتاه ترین، آسان ترین و بهترین و کامل ترین راه رسیدن به فعالیت را نشان می دهد. این راه همان صراط مستقیم اسلام است که در قرآن و آموزه های وحیانی دیگر بیان شده است.

هر انسانی باید به مقام انسان کامل برسد تا بتواند نسبت به همگان و همه هستی، ربوبیت طولی و خلافت در آن پیدا کند. هر کسی که هر اسمی را در خود فعلیت بخشید در همان اسم تنها، ربوبیت می یابد و نسبت به اسم ها و قوا و توانایی های دیگر مقام خلافت ندارد.

اگر در برخی از کتب تفسیری در این که خلیفه خدا همه انسان ها هستند و یا تنها آدم بوده و یا انسان های کاملی چون پیامبران و معصومان(ع) از این مقام برخوردار بوده اند اختلاف شده از آن روست که هر کسی به بخشی توجه کرده است.

اما بی گمان همه انسان ها مراد و مقصود خداوند از جعل خلیفه بودند و اختصاص به آدم و یا برخی ندارد؛ زیرا خلافت امری دایمی است و تا زمان بقای زمین ادامه دارد. تنها مسیله ای که مطرح است آن که این ربوبیت و خلافت در مقام ربوبیت نسبت به دست یابی هر شخص به کمال اسمایی متفاوت است. انسان کامل از آن جایی که توانسته در مسیر کمالی خویش همه قوا و اسمای الهی سرشته در ذات خویش را به فعلیت برساند نسبت به همه، ولایت و ربوبیت اسمایی دارد ولی دیگران بسته به میزان دست یابی خود، از این ربوبیت برخوردارند. از این رو هر کسی دست کم نسبت به خود ربوبیت داشته و بر نفس خویش ولایت دارد.

برای رسیدن به ربوبیت و ولایت کامل، هر کسی باید نخست با استفاده از آموزه های وحیانی به کمال اسمایی و یا همه کمالات دست یابد تا در همان اسم و یا اسمای دیگر به مقام خلافت و ربوبیت طولی برسد.

بر این اساس انسان لازم است نخست به تربیت و ربوبیت خویش اقدام کند و این همان مفهوم عبودیت محض و شخصی و فردی است که از راه نماز و روزه و مانند آن پدید می آید و از آن به خودسازی یاد می شود.

اگر عبارت عبادت بجز خدمت خلق نیست؛ را بخواهیم تایید کنیم اینگونه می گوییم که یکی از مخلوقات که پیش از همه نیازمند خدمت است نفس خود انسان است. از این رو خداوند همواره از این که شخص به خود ظلم و ستم روا دارد و به عبادت و تربیت خود نپردازد سرزنش می کند. اگر به آیاتی که به مسیله ظلم به نفس و خویشتن پرداخته توجه شود دانسته می شود که از نظر قرآن اولویت در عبودیت، تربیت و ربوبیت نفس است. بر این اساس کسانی که نماز نمی خوانند و یا روزه نمی گیرند و برخلاف تقوا عمل می کنند به عنوان ظالمان به نفس معرفی می شوند.

در تحلیل قرآنی عبادت مفهوم عام و فراگیری است که مرتبط با ربوبیت شخصی و یا دیگری می باشد. از این رو خداوند به حضرت ابراهیم(ع) می فرماید: قل ان صلاتی و نسکی و محیای و مماتی لله رب العالمین؛ بگو که نمازم و اعمال عبادی ام و زندگی ام و مرگم تنها برای خداوندی است که او رب جهانیان است. (انعام آیه162) بنابراین هر انسانی می بایست با توجه به الوهیت خداوندی همه چیز را از آن او دانسته و به عنوان پروردگار جهانیان در مسیر ربوبیت خود و دیگری عمل کند. بنابراین همه اعمال انسان از نشست و برخاست و خواب و خورد و خوراک و نماز و حج و غیره می بایست به گونه ای باشد که آفریدگاری خداوند و آفریده بودن خود را بنگرد و در مسیر دست یابی به مقام پروردگاری و خلافت از مقام ربوبیت خداوندی، اسما و قوای خویش را بپروراند و به فعلیت برساند.

براین اساس می توان گفت که خلوص و اخلاص در عبادت به این مفهوم خواهد بود که شخص خود را در مقام بندگی (ربوبیت و پروردگاری) ببیند و بکوشد تا به عنوان وظیفه و تکلیف الهی به خودسازی و دیگرسازی بپردازد. این همان مفهوم وجه الله را در نظر گرفتن است که در آیات سوره دهر بدان تأکید شده است.

وجه الله که مردم آن را به معنای برای خدا بودن معنا می کند همان عمل در راستای فعلیت بخشی و ربوبیت اسمای ذات و در نهایت ربوبیت دیگر خلق خداست. در این تحلیل، خداوند از عبودیت و ربوبیت ما سودی نمی برد و لذا برای خدا بودن به معنای در راستای اراده ربوبیت خداوندی حرکت کردن می باشد.

● چگونه عبادت کنیم؟

مطالب پیش گفته روشن می کند که آدمی برای ربوبیت خود و دیگری چگونه عبادت کند؛ زیرا شخص می بایست در همه زندگی خویش (خواب و خوراک و آیین و رسم و رسوم و...) به گونه ای عمل کند که قوای سرشته خویش را به فعلیت رساند و به کمال اسمایی دست یابد.

برای رسیدن به این هدف و مقصود، خداوند مجموعه ای از آموزه ها را در اختیار بشر قرار داده که از آن به دین یاد می شود. بنابراین بر هر کسی است که در مسیر دین حرکت کرده و در مسیر کمالی صراط مستقیم گام بردارد.

اگر به آیات قرآنی به شکل کلی نگریسته شود به روشنی می توان این مطلب را اثبات کرد که هدف از عبادت همان ربوبیت و پروردگاری خویش و دیگری است. البته قرآن برای این که این مطلب برای همگان جا بیافتد و هر کسی بر اساس عقول خویش مفهوم عبادت را در مراتب متعدد آن درک کند به بیان مصادیقی از ربوبیت در مقام عبودیت اشاره می کند.

به عنوان نمونه دریافت یاری خداوند (اعراف آیه 191 و 192) و امنیت (بقره آیه 125 و 126 و نور آیه 55 و قریش آیه 3 و 4) تأمین نیازها (مریم آیه 42 و 43) تقرب به پیشگاه خداوندی (نساء آیه 172 و اعراف آیه 206 و انبیاء آیه 19) و رفاه و آسایش (حج آیه 11) از جمله آثار عبادت دانسته شده که این امور خود ارتباط تنگاتنگی با مسیله کمال یابی انسان دارد.

در آیاتی دیگر به مسیله شناخت و ارزش آن در گرایش آدمی به عبادت اشاره شده که خود بیانگر این نکته است که شناخت خداوند به عنوان خالق (بقره آیه 21 و انعام آیه 102 و یس آیه 22) و توجه به رازقیت او (عنکبوت آیه 17 و غافر آیات 13 و 14 و قریش آیه 3 و 4) و اسمای الهی (اعراف آیه 180) و ربوبیت خداوند (حمد آیه 2 و 5 و بقره آیه 21 و مایده آیه 117 و ده ها آیه دیگر) و علم (مریم آیه 64 و 65) و رحمت خداوندی (حمد آیات 3 و 5 و طر و آیه 28) عامل اصلی گرایش آدمی به عبودیت واقعی است.

هرگاه آدمی شناخت درستی از وضعیت خود و جایگاه خدا در هستی و نقش خویش در این هستی به دست آورد در مسیر کمالی حرکت می کند و می کوشد تا با آزادسازی قوا و فعلیت بخشی به آن خود را بپروراند و با بهره گیری از آموزه های دستوری قرآن به خودسازی بپردازد و پس از دست یابی به هر کمال اسمایی و فعلیت بخشی به آن، دیگران را نیز ربوبیت کرده و آنان را به کمال برساند. از این رو عمل صالح و دستگیری از خلق به عنوان عبادت در کنار روزه و نماز مطرح می شود.

به سخن دیگر آدمی برای پرورش خویش نیازمند خودسازی از راه نماز و انفاق و امور دیگر است و برای دیگرسازی می بایست دستگیر خلق خدا شود و هرچه شناخت آدمی نسبت به خود و دیگری افزایش یابد رفتار وی نیز بهتر می شود و عبادت معنا و مفهوم بهتری می گیرد و جنبه وجه اللهی در آن تقویت می شود.

به هر حال عبادت به مفهوم ربوبیت انسانی تلاشی است که انسان برای پرورش خویش از راه خودسازی و دیگری از راه کمک و یاری انجام می دهد. این همان مفهوم والا و اساسی است که آیات قرآن و روایات تفسیری بدان اهتمام داشته و از مردم این گونه عبادتی را خواستار شده اند.

● وجه الله، شاخصأ اعمال عبادی

انسان ها همه به طور طبیعی می کوشند تا از کاستی و کمبود برهند و به کمال شایسته انسانی خویش دست یابند. از آن جایی که ظرفیت انسانی بی نهایت است انسان در مسیر کمالی خویش تا بی نهایت راه دارد. با این همه همگان می کوشند تا دست کم به مراتب و درجات نخست کمالی دست یابند و بر پله نخست کمال قرار گیرند تا در ادامه مسیر خویش به راحتی و آسانی به سوی مراتب عالی تر حرکت کنند.

در تحلیل و تبیین قرآن بهترین و کوتاه ترین راه برای دست یابی به کمال، بندگی و عبودیت خداوند است.

عبودیت چنان که گفته شد سامان دهی مناسبات خود با خود و دیگری براساس خدامحوری است. از این رو مسیله وجه الله به عنوان محور و نقطه مرکزی در هر کار و عمل و اندیشه ای خودنمایی می کند.

در بینش و نگرش قرآنی مرز میان کفر و ایمان مفهوم وجه الله است. به این معنا که انسان می تواند هر چیزی را به دو گونه بنگرد و تحلیل و تبیین کند. گاه می تواند هر چیزی را به عنوان پدیده ای جدا از خداوند بنگرد که شباهتی با فیزیک جدید دارد و در غرب متداول است. البته این بینش و نگرش در غرب تنها اختصاص به فیزیک نداشته و در همه علوم ساری وجاری است ولی درعلوم پایه و محض این بینش و نگرش به موضوع قوی تر و ظاهرتر است.

گاهی دیگر انسان هر چیزی را به عنوان آفریده تحلیل و تبیین می کند که دراین نگرش، آفریده بودن اصالت می یابد و چون هر چیزی به عنوان آفریده دیده می شود بی هیچ واسطه ای آفریدگار نیز در تحلیل و تبیین ها حضور جدی و واقعی می یابد. از این رو می توان گفت که دراین نگرش خداوند پیش از هر آفریده ای دیده می شود و شخص پیش از این که آفریده ای را بشناسد آفریدگار آن را دیده و شناخته است.

براساس این نگاه می توان گفت که ایمان به معنای باور و اذعان به آفریده بودن هر چیزی و کفر به معنای انکار آفریده بودن و تاکید برپدیده بودن آن است. کافر کسی است که به امور و اشیای هستی به عنوان پدیده های مستقل می نگرد و حتی اگر به خدایی ایمان داشته باشد آن را درهر پدیده ای نمی بیند و تاثیر آن را به عنوان ربوبیت و پروردگاری درک نکرده و اذعان نمی کند درحالی که مومن کسی است که هر چیزی را به عنوان آفریده ای از آفریده های خداوندی می ببیند و پیش از آن چیزی را بنگرد خداوند را به عنوان آفریدگار و پروردگار آن می نگرد و می کوشد. تاثیر مستقیم و غیر مستقیم خداوند و پروردگار را در آفریده ها بر آوردکند.

این گونه است که مومن پیش از آن که چیزی را ببیند، خداوند را پیش و پس آن دیده است و همانند امیرمومنان علی(ع) بیان می کند: ما رایت شییا الا و رایت الله قبله و معه و بعده؛ چیزی را ندیدم مگر آن که پیش از رویت آن، خدا را پیش و همراه و پس از آن دیدم.

چنین نگرشی به همه چیز هستی، موجب می شود که پیش از دیدن هر چیزی وجه الله را بنگرد و جهت و وجه الهی هر چیزی را مورد توجه قرار دهد و با هر چیزی به عنوان آفریده ای از آفریده های الهی که تحت ربوبیت و پروردگاری او قرار دارد برخورد کرده و چگونگی تعامل و مناسبات و رابطه خویش با آن چیز را بر این اساس تنظیم کند.

● الگوهای عینی از مومنان واقعی

درآیات قرآنی تاکید شده هر چیزی در هستی بنده خداوند می باشد و می بایست وجه الله هر چیزی را پیش از دیدن آن چیز دید و این که عبادت به مفهوم واقعی آن همان تنظیم درست تعاملات با آفریده ها و بندگان خداوندی است، علاوه بر این قرآن به شکل عینی مصادیق الگوهایی را برای پیروی مطرح می سازد تا دیگران با پیروی از سیرو سلوک آنان بتوانند بینش و نگرش خویش را همانند آنان تنظیم کنند.

اگر به سوره انسان و کسانی که در آن به عنوان الگوهای عینی و بندگان کامل و انسان های به هدف رسیده معرفی شده اند بنگرید در می یابید که از نظر قرآن چیزی ارزش مندتر از خدمت به آفریده های خداوندی نیست.

این آفریده ها حتی می تواند شامل گیاهان و جانوران و یا زمین از دریا و خشکی و حتی کافران باشد.

به سخن دیگر آن چیزی که در تحلیل قرآنی درخدمت به آفریده ها اصالت و محوریت می یابد وجه الله است. به این معنا که شخص می بایست به هرچیزی به عنوان آفریده ای از آفریده های خداوندی بنگرد.

بر این اساس اگر کسی به کافری به عنوان آفریده ای از آفریده های خداوندی بنگرد می بایست به او یاری وکمک کند و خدمت به او را عبادت درمعنای آن بشمارد.

اما اگر شخصی حتی به انسان کاملی چون معصومان و پیامبران (ع) کمک و خدمت کند ولی دراین خدمت خویش آفریده و نشانه بودن و برای خدا بودن ملاحظه نشود چنین خدمتی ارزشمند شمرده نمی شود. بنابر این اگر کسی به کافر و مشرکی به عنوانی غیر از وجه اللهی و آفریده بودن وی کمک کند آن نه تنها عبادت نیست بلکه جرم و جنایتی به کافر و خویشتن خویش است.

از مطالب پیش گفته به دست می آید که آن چیزی که به اعمال آدمی بها و ارزش و اعتبار بخشد نیت و قصد آدمی است که برخاسته از بینش و نگرش توحیدی شخص است: انما الاعمال بالنیات؛ اینکه اعمال براساس نیت ها و قصدها سنجیده می شود به معنای آن است که بینش و نگرش شخص است که به کارهای او مفهوم ارزشی و ضد ارزشی و جنبه عبادت و یا ضد عبادی می دهد.

در داستانی که خداوند درسوره انسان (دهر) بیان می کند که از انسان هایی سخن به میان می آید که در مسیر کمالی خویش با بهره برداری از آموزه های قرآنی نه تنها مفهوم درست عبودیت را درک کرده بلکه براساس آن عمل نموده و به مقامات عالی انسانی دست یافتند که از نظر قرآن باید الگوی رفتاری و عبادی همگان شود.

خداوند دراین سوره به وضعیت خانواده و اهل بیت رسول الله (ص) توجه می دهد که آنان چگونه با تغییر مفهوم عبادت از شکل بی محتوای آن به شکل پر محتوا و واقعی، خدمت به خلق خدا را به عنوان سرآمد عبادات عام مطرح کردند.

نکته جالب و شگفت این کمک ها آن است که به کافری که به جنگ اسلام و ایمان آمده و اسیر و در بند است کمک می شود و این کمک نه به سبب آن است که او موجودی از موجودات و انسانی از انسان هاست، بلکه به سبب آن که وجهی از وجوه الهی و آفریده ای از آفریده های اوست.

به سخن دیگر کمک به محیط زیست و یا جانوران و گیاهان و یا انسان ها به عنوان حقوق حیوانات و گیاهان و حقوق بشر صورت نمی گیرد بلکه به این عنوان انجام می شود که همه این ها آفریده های الهی است و انسان مامور شده که به عنوان خلافت الهی بر زمین، آنان را مدیریت و هر آفریده ای را به کمال برساند و نقش ربوبیت و پروردگار طولی را در زمین ایفا کند. بنابر این اگر به این ها کمک می شود به عنوان وظیفه و تکلیف الهی می باشد و این که همه این ها آفریده ای از آفریده های خداوندی می باشند و انسان در برابر آن ها به عنوان خلیفه خداوند و رب طولی مسیول است.

● عبادت به مفهوم خاص

چنان که گفته شد، انسان مامور و مکلف است که خودسازی داشته باشد تا در مسیر کمال قرار گیرد. عبادت به مفهوم قرآنی آن دربردارنده اموری است که آدمی را به کمال می رساند. بنابراین اگر در آیه 65 سوره ذاریات سخن از وجوب عبادت خداست منظور همان خودسازی است. انسان وقتی خداوند را عبادت می کند خود را در مسیر کمالی و هدایتی قرار می دهد.

از آن جایی که شناخت مسیر نزدیک کمالی و خودسازی مبتنی بر کمال، برای بیش تر مردم دشوار و یا ناشدنی است خداوند افزون بر فطرت و عقل سالم که پیامبر درونی آدمی است، پیامبر بیرونی فرستاده تا آن چه را عقل آدمی در حالت عادی آن را درک نمی کند، به او بنمایاند و راه کمالی را به وی نشان دهد. از این رو در آیه 83 سوره بقره از آن چه از سوی خداوند به پیامبر وحی می شود و به نام دین شناخته می گردد به عنوان هدایت الهی یاد می شود که آدمی را به کمال می رساند.

مجموعه دین دربردارنده امور متعددی است که بخشی از آن عبادت محض و صرف است. شریعت هم چنان که به بعد مادی و دنیوی آدمی توجه دارد و یا به بخش ارتباط با دیگری می پردازد هم چنین به رابطه انسان با خدا و خود و امور محض اخروی و کمالی نیز توجه می دهد.

آدمی برای دست یابی به کمال به ارتباط با دیگری نیازمند است که در نخستین مرحله این ارتباط، باید ارتباط درست و کاملی را با خدا ایجاد کند. برای دست یابی به این امر مهم و اساسی، خودسازی از راه نماز و روزه و دیگر امور عبادی مطرح می شود. نماز و روزه و دیگر امور عبادی گام مهم و اساسی در ایجاد ارتباط سالم با دیگری و جهان بیرون است. از این رو قرآن نماز را راهی به سوی تقوا و دوری از پلشتی می شمارد.

اگر در آیات قرآن از پیمان شکنی و نقض عهد و قسم و عقود و مانند آن به عنوان پلشتی یاد شده و کسانی را که از آن ها دوری می ورزند انسان های متقی بر می شمارد، این خود بهترین گواه بر این نکته است که خودسازی تا چه اندازه با دیگر سازی مرتبط است.

● خودسازی، مقدم بر هر چیز

آموزه های قرآنی، خودسازی را مقدم می شمارد و چنان که در آیه 2 سوره جمعه و بقره آیه 115 و آل عمران آیه 416 و آیات دیگر گفته شده تزکیه و تعلیم نفس اساس دیگرسازی و ایجاد جامعه نمونه و انسانی و ایمانی است.

انسان برای این که بر دیکتاتوری و استبداد و استکبار بیرونی غلبه کند می بایست نخست از تکبر و خودبزرگ بینی و دیکتاتور نفس رهایی یابد. از این رو در آیات قرآنی تغییر نفوس آدمی برای ایجاد تغییر در جامعه ضروری و پیش فرض دانسته شده است. (ان الله لایغیر مابقوم حتی یغیروا ما بانفسهم ؛ بی تردید خداوند سرنوشت قومی را تغییر نمی دهد تا آنها خودشان وضع خود را تغییر دهند)

به هر حال اگر گفته می شود هر کاری که برای خدا باشد از جمله خدمت به خلق، عبادت به معنی عام آن، محسوب می شود، این به معنا و مفهوم نفی عبادت و خودسازی نیست که از راه عبادت محضی و ترکیبی چون نماز و روزه و حج و مانند آن به دست می آید؛ زیرا انسان تا زمانی که از خود نگذرد و از دام نفس به سلامت جان به در نبرد نمی تواند امید داشته باشد که بتواند خدمتی به خلق کند.

آیاتی که به مسیله ایثار توجه می دهد به خوبی این معنا را بیان می دارد که کسانی به ایثار و گذشت از خود اقدام می کنند که از دام نفس با عبادت و خودسازی رهیده باشند. خداوند در آیه 9 سوره حشر می فرماید: ویوثرون علی انفسهم ولو کان بهم خصاصه ؛ دیگری را بر خود مقدم می دارند هر چند که خود نیازمند تر بدان هستند.

به هر حال تاکید بر عبادت و خدمت به دیگری نمی تواند مانع از عبادت به مفهوم خودسازی باشد؛ زیرا انسان پیش از آن که به عبادت خلقی برسد می بایست در عبادت نفس به مقام و جایگاهی برسد. از این رو در عرفان اسلامی در چهار مرحله که برای آن بیان می شود سه مرحله مرتبط به خودسازی و نفس شناسی و پرورش و تربیت آن است و در مرحله چهارم است که شخص عارف کامل به سوی خلق باز می گردد تا در نقش عالم معلم هم چون خضر(ع) عمل کند و دستگیر دیگران شده و آنان را به کمال برساند.

● عبادت، مفهومی اجتماعی

باتوجه به مطالب پیش گفته می توان به یقین گفت که در نگرش قرآنی عبادت چیزی جز مفهوم اجتماعی ندارد. شخص برای این که رابطه خویش را با خود به عنوان آفریده ای از آفریده ها و یا با دیگری به عنوان مخلوقی از مخلوقات خداوندی درست تنظیم می بایست رفتاری را در پـیش گیرد که از آن به عبادت یاد می شود. عبد و بنده کسی است که براساس آموزه های الهی و در مسیری که خداوند به او گفته رفتار کند و از آن چارچوب و حدود الهی بیرون نرود. بنابر این بنده واقعی کسی است که رفتارهای خویش را براساس آموزه های وحیانی و مسیولیت ها و وظایفی برای او تبیین شده تنظیم نمایند.

در همه آموزه ها و مسیولیت هایی که بر عهده انسان گذاشته شده دیگری (حتی نفس) مطرح است و این بدان معناست که از نظر قرآن عبادت تنها مفهوم اجتماعی دارد. خداوند در همه این آموزه ها محوریت داشته و نقطه مرکزی است.

هر کسی که بخواهد بندگی کند می بایست روابط و تعاملات خویش را به گونه ای سامان دهد که رضایت و خشنودی خدا در آن باشد و آن زمانی است که شخص رفتارهای خود با هر چیزی را بر این اساس سامان دهد که آن چیز آفریده ای از آفریده های خداوندی است و خداوند آن ها را برای مقصد و مقصودی آفریده و در نظام احسن از جایگاه خاص و مفیدی برخوردارند زیرا خداوند حکیم است و بی حکمت و هدف هیچ چیزی را نمی آفریند. بنابر این انسان موظف است که در برابر آن ها رفتاری درست داشته باشد.

این مساله نسبت به انسان های دیگر تاکید می شود و مناسبات و رفتارها به شکل عالی تر توصیه می گردد؛ زیرا از نظر خداوند انسان اشرف آفریده ها و دارایی کرامت است و هر گونه بی توجهی و یا اهانت و توهینی نسبت به انسانی دیگر به معنای نادیده گرفتن تجلیل و کرامت خداوندی است.

اگر خداوند از موجودی تجلیل خاص کرده باشد آدمی می بایست رفتارش را نسبت به آن به گونه ای تنظیم کند که تجلیل الهی حفظ شود. از این رو رفتار ابلیس نسبت به انسان بیرون از آداب اجتماعی بود زیرا ابلیس به تجلیل الهی بی اعتنایی ورزید و انسان را تکریم نکرد.

بر این اساس بر همگان است که نسبت به انسان ها که از آفریده های خاص خداوند هستند تکریم و تجلیل نموده و حق ایشان را ادا کند.

مفهوم اجتماعی عبادت موجب می شود که دست یابی به هر گونه مصداق عبادت جز از راه اجتماع فراهم نیاید و بر این اساس است که پیامبر (ص) می فرماید: لا رهبانیه فی الاسلام؛ رهبانیتی در اسلام نیست؛ زیرا رهبانیت روش عبادی دور از اجتماع است و اجتماع در تحقق آن نقشی ندارد. این مفهوم به سبب این که آدمی را از جامعه دور می سازد و به گوشه نشینی و عزلت می کشاند مفهومی ضد اسلامی بشمار می رود.

به هر حال آدمی اگر بخواهد به اسلام واقعی عمل کند و به مقامات عالی انسانی دست یابد می بایست تمام کارهای خود را برای رضایت حق انجام دهد تا او را در جرگه عبودیت خداوند وارد سازد و سه عملی که دست کم در سوره دهر بیان شده نشان می دهد که هر سه عمل، اجتماعی بوده و این گونه اعمال عبادی است که آدمی را به انسان های محبوب الهی تبدیل می سازد بطوری که سوره ای را به نام ایشان اختصاص داده و از آنان تجلیل می کند.


علی جواهردهی
روزنامه کیهان www kayhannews ir
Bookmark and Share
نظرات کاربران پیرامون این مقاله  
ثبت نظر شما  
 
 
 
              


 
  فروشگاه جوان امروز  
مستند تخت گازمستند تخت گاز
قیمت: 32400- 22800 تومان
ماه صیامماه صیام
قیمت: 8400- 7200 تومان
کلید بهشتکلید بهشت
قیمت: 13200- 12240 تومان
نرم افزار شادونهنرم افزار شادونه
قیمت: 9000- 7800 تومان
   تازه های ایران و جهان   
اجتماعی
پزشکی و سلامت
سیاسی
سینما و تلویزیون
موسيقي
سرگرمی
معارف اسلامی
حوادث
علم و فناوری
ورزش
استخدامی ها
چطور سبزه هفت سین را آماده کنیم؟
كاشت سبزه قبل از سال،نشانی از سبزینگی برای سال جدید است و بدون سبزه، بساط...
شهیدی که قبر خود را با دستانش کَند +...
تروریست‌های تکفیری دولت اسلامی عراق و شام موسوم به "داعش" پس از شکنجه افسر...
ادرار فروشی ! + عکس
ادرار فروشی !
همسر ناصرالدین‌شاه پشت پیانو! + عکس
عکسی قدیمی از نوازندگی «انیس‌الدوله» همسر ناصرالدین‌شاه پشت پیانو.
 
   
برچسب ها و کلمات کلیدی