کمی د ورتر از شهر تهران و د ر حاشیه غربی د شت کویر، منطقه ای واقع شد ه که علاوه بر جاذبه های طبیعی کویر و نیز گونه های جانوری کمیاب و د ر حال انقراض، د ارای آثار تاریخی با ارزش و منحصر به فرد ی است. کاروانسرای شاه عباسی قصر بهرام یکی از جاذبه های تاریخی این منطقه است. این بنا که بیشتر شبیه کاروانسراهای شهری است و شبــــاهت آن به کاروانسراهای میان راه کمتر است، به گفته برخی از کارشناسان برخلاف نامش ساختمانی برای اقامت سلاطین صفوی د ر مواقع شکار و سفرهای شاهانه بود ه است.

قصر بهرام د ر 154 کیلومتری جنوب تهران و بر سر راه جاد ه سنگی قد یمی و کاروانروی کویری اصفهان ـ کاشان ـ گرمسار قرار د ارد ، که از گرمسار به مازند ران و خراسان منتهی می شود . این جاد ه د ر طول مسیر خود از کاروانسرای عین الرشید تا گرمسار به جاد ه سنگفرش معروف است.کاروانسرای عین الرشید د ر 4کیلومتری جنوب غربی کاروانسرای قصر بهرام واقع شد ه است. ظاهر بیرونی این کاروانسرا به شکل مربع است و نمای آن از سنگ های بزرگ و منظم آهکی و سفید رنگ است. قصر د ارای چهار برج بلند و نیم د ایره و د و د روازه شمالی و جنوبی است. سنگ بزرگ و یک تکه ای بر سر د ر ورود ی شمالی آن است، د و اتاقک د ر د و طرف این سر د ر وجود د ارد که به احتمال قراول خانه بود ه است. پاشنه د رب د روازه های ورود ی بر روی سنگهایی قرار د اشتند که د ر د رون سوراخ هایی که د ر آنها ایجاد شد ه بود می چرخید ند .

این قصر به صورت چهار ایوانی است و اتاقها د ر اطراف حیاط یاصحن مرکزی قرار د ارند . حیاط مرکزی محوطه ای بزرگ و هشت ضلعی است و 24 اتاق د ر اطراف آن وجود د ارد . حوض چهارگوشی به عمق حد ود 2 متر د ر وسط حیاط مرکزی د ید ه می شود . غیر از این حیاط مرکزی حیاط بزرگ ساد ه ای با طاق بلند ضربی د ر طرف شرقی آن وجود د ارد . د ر طرف غربی حیاط مرکزی، تالاری وسیع قرار د ارد که د اخل آن د ارای قسمت شاه نشین و تاقچه هایی د ر اطراف و یک ایوان د ر جلوی تالار است.

د ر زیر ایوان، سرد ابی کهنه قرار د ارد . د ر پشت اتاق های اطراف حیاط طویله های بزرگی برای نگهد اری چهارپایان و نیز محلی برای خواب و پخت و پز و نیز راهروهای غلام گرد شی وجود د ارد که د ر اختیار غلامان قرار د اشت.

یکی از شاهکارهای تاریخی این بنا سیستم آبرسانی آن است. آب به وسیله د و مجرای روی هم که مجرای زیرین از لوله های سفالی تشکیل یافته و مجرای فوقانی همچون نهری سنگی است که توسط تخته سنگهای یکپارچه سفید ساخته شد ه است که آنها را به شکل مقعر تراشید ه اند ، و آبراهه ای را تشکیل می د هد که آب را از چشمه شاهی که د ر فاصله 5/7 کیلومتری کاروانسرا و د ر د امنه سیاه کوه واقع شد ه است، به د رون حوضی که د ر حیاط مرکزی کاروانسرا است منتقل می کند .

شاهان صفوی د ر ضمن مسافرت هایشان به مازند ران یا خراسان و یا د ر زمانی که به شکار می رفتند د ر این کاروانسرا اطراق می کرد ند ، با این وجود د ر محوطه وسیعی که حصار محکمی آن را حمایت می کرد د و حیاط وجود د اشت که با هم مرتبط بود ند ولی هر کد ام مد خل جد اگانه ای د اشتند . بنابراین ممکن هم بود که یکی از آن حیاط ها به بازرگانان و د یگری به مسافران اختصاص د اد ه شود . ممکن هم بود که د ر موقع اقامت شاه یا هیات های رسمی د ولتی یکی از آن حیاط ها را از د یگری به کلی جد ا کنند . د ر پشت اتاق های اطراف حیاط طبقه پایین به نگهد اری چهارپایان اختصاص یافته بود و اطاق های بالای آن مخصوص اقامت مسافران بود که فرم این اتاق های مجزا مانند سکو است. این ظاهر ناهماهنگ د ر بسیاری از ساختمان های د وران صفوی به چشم می خورد . ولی برعکس نمای خارجی کاروانسرای قصر بهرام با تخته سنگ های بزرگی که تراشید ه شد ه و با د قت روی هم قرار د اد ه شد ه اند جلب نظر می کند .

د ر سیاه کوه که د ر نزد یکی این کاروانسرا قرار د ارد ، رگه های سنگی نرم که تراشید ن آن آسان است وجود د ارد و مجاورت این کاروانسرا به سیاه کوه موجب شد ه است که از آن سنگ ها به مقد ار زیاد استفاد ه کنند . سازند ه این بنا تخته سنگهای بزرگ تراشید ه را با د قت مخصوصی بر روی هم قرار د اد ه است، و به خوبی قابل فهم است که از اصول حجم شناسی بی اطلاع نبود ه است. قسمت د اخلی طاق نماهای طرفین با آجر بنا شد ه اند . تنها قوس های سر د رها با سنگ تراشید ه چید ه شد ه است ولی قرار د اد ن تخته سنگ ها به همین جا پایان یافته و به د یوار طرفین تجاوز نکرد ه است. د و سر د ر بزرگ (یکی به صورت برجستگی مستطیل شکل به خارج د یوار تجاوز کرد ه و د یگری با اضافه شد ن د و طاق نما یا طاقچه ظاهر زیباتری پید ا کرد ه است) از نظر زینت های خارجی (د ر د اخل طاق نماها و اطراف طاقچه) از تزیینات ساختمان های آجری الهام گرفته اند . برای اینکه برج ها سبک تر به نظر بیایند ، روی نمای خارجی آنها سطوح مختلفی به وجود آورد ه اند . هرکد ام از زاویه هایی که به این طریق به وجود آمد ه روی یک پایه ستونی قرار د اد ه شد ه است و به این طریق یک نوع تضاد سایه و روشنی به وجود آورد ه که خالی از لطف نیست.

د ر بعضی از ساختمان های د یگر ایران مانند آرامگاه علاالد ین د ر ورامین و برج طغرل د ر ری نیز روش فوق به کار رفته و سطوح یکپارچه را با شکستن آن و تقسیم کرد ن به سطوح متعد د ، زیبایی به آنها بخشید ه اند و سطوح استوانه ای را به سطح های کوچکتر مستطیل مبد ل کرد ه اند ولی مصالحی که د ر قصر بهرام به کار برد ه شد ه محکم تر و د رشت تر هستند و این د ر ساختمان های فلات ایران تازگی د ارد و این فکر را به ذهن می آورد که شاید ساختمان این کاروانسرا تقلید ی از ابنیه نواحی د یگر خاورمیانه باشد .

تاریخ اصلی بنای کاروانسرا بطور د قیق مشخص نیست. د ر د یواره کناری د روازه شمالی جای خالی کتیبه ای که می گویند کاشی بود ه است د ید ه می شود . بر مبنای وجود آجرهای قد یمی د ر کف سرد اب ها احتمال د ارد که ساختمان کنونی کاروانسرا بر یک بنای ویرانه باستانی نهاد ه شد ه باشد . و نیز از سفال هایی که د ر اطراف کاروانسرا یافت شد ه بعضی نیز عقید ه د ارند که این بنا پیش از د وره صفویه ساخته شد ه باشد . ولی د ر هر صورت این بنا یا د ر د وره صفویه ساخته شد ه یا اینکه د ر د وره صفویه تعمیر و بازسازی شد ه است.

کاروانسرای شاه عباسی قصر بهرام که به کاروانسرای عباس آباد نیز مشهور است د ر حال حاضر به عنوان پاسگاه شکاربانی پارک ملی کویر و نیز مهمانسرایی برای اقامت گرد شگران و محققین مورد استفاد ه قرار می گیرد . این کاروانسرای سنگی توسط سازمان حفاظت محیط زیست با نظارت سازمان میراث فرهنگی تعمیر و مرمت شد ه است.

د و مسیر آسان برای د سترسی به کاروانسرای شاه عباسی قصر بهرام وجود د ارد که یکی جاد ه سنگفرش است که از گرمسار به روستای کهک سپس از طریق جاد ه سنگفرش وارد محد ود ه پارک ملی کویر شد ه و از آنجا به قصر بهرام می رسد که البته این مسیر برای اتومبیل مناسب نیست. مسیر د یگر از طریق ورامین ـ پیشوا ـ ابرد ژ ـ پاسگاه مبارکیه و سپس قصر بهرام است که جاد ه نسبتاً خوبی برای عبور اتومبیل است. به هرحــال برای سفر به این کاروانسرا باید مجوز ورود به پارک ملی کویر را از سازمان محیط زیست د ریافت کرد .