نوار ابزار نوار ابزار جوان امروز ورود به سایت عضویت تبلیغات تماس با ما درباره ما صفحه اصلی
تبلیغات
 
فروشگاه جوان امروز
جوان امروز

مسیر جاری: صفحه اصلي / علم و دانش / فلسفه و عرفان / تصوف و عرفان

تبلیغات 
پروژه دانشگاهی
تغدیه و رژیم
  گزارش تصویری   
مراسم بزرگداشت حافظ
بیماران قلبی نبینند!
جنگل دالخانی
اکران فیلم سینمایی ساکن طبقه وسط
جاده گردشگری خلخال و اسالم
مسابقات موتور سواری سرعت جام هفته ناجا
 دسترسی آسان به بهترین ها   

قیمت تمام سکه در بازار , قیمت تمام سکه , تمام سکه قیمت , قیمت طلا تمام سکه , قیمت طلا , نرخ تمام سکه , ارز و سکه , تمام سکه قیمت , تمام سکه و طلا , مظنه , مثقال , قیمت لحظه ای سکه ی جوان امروز قیمت آنلاین و لحظه ای سکه طلا و ارز دربازار ایرانقیمت روز سکه و طلا , قیمت تمام سکه , قیمت طلا , مظنه , مثقال , نرخ تمام سکه , طلا
نرخ , نرخ ارز , قیمت ارز , بازار ارز , سکه ارز , طلا ارز , دلار , ارز آزاد , ارز دلار , قیمت دلار دربازار آزاد , قیمت ازاد دلار در بازار , نرخ دلار در بازار آزاد , نرخ دلار دربازار آزاد , نرخ ارز , قیمت دلار , قیمت ارز , صرافی تهران , نرخ دلار , ارز آزاد , دلار آزاد , قیمت لحظه به لحظه ارز مرجع و غیر مرجع
ایران خودرو , قیمت خودرو , فروش خودرو , ايران , سایپا , سایپا خودرو , پارس خودرو , ایران خودرو فروش , ثبت نام خودرو , قیمت روز خودرو , مدیران خودرو , قیمت خودرو , خرید خودرو , محصولات ایران خودرو , قیمت خودرو , قیمت ماشین , قیمت روز خودرو , محصولات ایران خودرو , محصولات سایپا , قیمت روز خودروهای داخلی و خارجی در بازار و نمایندگی ها
دانلود , دانلود موبایل , نرم افزار , نرم افزار موبایل , گوشی موبایل , گوشی , بازی موبایل , بازی , برنامه موبایل , نوکیا , نرم افزار موبایل , کلیپ موبایل , قیمت روز موبایل , قیمت روز موبایل در بازار , آخرین قیمت گوشی موبایل , مشخصات گوشی موبایل , قیمت mobile , بازار موبای ل
لپ تاپ قیمت , لپ تاپ سونی , سونی , لپ تاپ دل , dell , لپ تاپ hp , hp , لپ تاپ asus , لپ تاپ dell , فروش لپ تاپ , asus , قیمت روز لپ تاپ , آخرین قیمت لپ تاپ , آخرین قیمت لپ تاپ laptop , قیمت قطعات کامپیوتر computer , لب تاب , قیمت روز لپ تاپ
بورس تهران , شاخص بورس تهران , شاخص های بورس , بورس اوراق بهادار , بازار بورس , شاخص های بورس , آخرین اخبار معاملات بازار بورس , شاخص بورس , bourse , بورس تهران , بورس اوراق , آمار آخرین روز معاملاتی بازار بورس
ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک پارسیان , بانک سپه , بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد , همراه بانک , استخدام بانک , بانک ملت , همراه بانک ملت , استخدام بانک ملت , حج عمره
خرید شارژ , خرید شارژ کارت , خرید کارت , کارت شارژ ایرانسل , شارژ ایرانسل , کارت شارژ همراه , همراه اول شارژ , همراه اول , خرید شارژ ایرانسل , خرید شارژ اینترنتی , شارژ اینترنتی , خرید راحت و اسان کارت شارژ همراه اول , خرید راحت و اسان انواع کارت شارژ
ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک پارسیان , بانک سپه , بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد , همراه بانک , استخدام بانک , بانک ملت , همراه بانک ملت , استخدام بانک ملت , حج عمره
بانک صادرات , همراه بانک صادرات , اینترنت بانک صادرات , سپهر بانک صادرات
بانک سپه , همراه بانک سپه , سپه بانک , اینترنت بانک
بانک تجارت , همراه بانک تجارت , سایت بانک تجارت , ملت , بانک ملت , بانک ملی , بانک صادرات , تجارت بانک , بانک پاسارگاد , پاسارگاد , بانک سپه , بانک مسکن , همراه بانک مسکن , استخدام بانک مسکن , بانک اقتصاد نوین , بانک مهر , بانک پاسارگاد
بانک قوامین , همراه بانک قوامین , استخدام بانک قوامین
سایت بانک انصار , موسسه انصار , وام بانک انصار
استخدام بانک پاسارگاد , سایت پاسارگاد , بانک پاسارگاد
بانک پارسیان سایت , سایت پارسیان , استخدام بانک پارسیان
بانک مهر اقتصاد , سایت بانک مهر اقتصاد , اینترنت بانک
سایت بانک شهر , استخدام بانک شهر , اینترنت بانک شهر
بانک اقتصاد نوین , سایت اقتصاد نوین , سایت بانک اقتصاد
سازمان هواشناسی , سایت هواشناسی , هواشناسی تهران , هواشناسی کشور , اداره هواشناسی , سازمان هواشناسی کشور , پیش بینی هواشناسی , اخبار هواشناسی , سایت سازمان هواشناسی , هواشناسی مازندران , پیش بینی وضع آب و هوا شهر های ایران
اذان , اوقات شرعی تهران و شهرها و استان های ایران , اوقات الصلاة , owghat , اوقات شرعی تهران , دانلود اوقات شرعی , اوقات شرعی رمضان , اذان , اوقات شرعی مشهد , ماه رمضان , اوقات شرعی 92 , اوقات شرعی 1392 , سایت اوقات شرعی , اوقات شرعی اصفهان , راهنمای اوقات شرعی شهرهای ایران
سیستم رهگیری مرسولات پستی , اداره پست , پست بانک , پست ایران , شرکت پست , سایت پست , پست پیشتاز , رهگیری پست , کد رهگیری پست , پست جمهوری اسلامی , پست تهران , سوخت
Calendar , تقویم سال , تقویم شمسی , دانلود تقویم 92 , تقویم 92 , تقویم میلادی , تقویم تاریخی , تقویم مذهبی , تقویم ورزشی , وقایع مهم سال 92 , تقویم 92 , تقویم سال 1392 , دانلود تقویم سال 1392 , روی داد های مهم سال 1392
نقشه ماهواره ای و آنلاین شهر تهران , دانلود نقشه تهران , tehran map , نقشه , تهران نقشه , نقشه ایران , دانلود نقشه , نقشه برداری , دانلود نقشه تهران , نقشه موبایل
نقشه ی آنلاین تمامی شهر های ایران , تهران نقشه , نقشه ایران , دانلود نقشه , نقشه برداری , دانلود نقشه تهران , نقشه موبایل , نقشه جهان , دانلود نقشه ایران , دانلود نقشه تهران , نقشه راههای ایران , نقشه اصفهان
نقشه مترو تهران , سایت متروی تهران , نقشه ایستگاههای مترو , tehran metro , مترو تهران نقشه , نقشه مترو , خط مترو تهران , ایستگاه مترو , خطوط مترو تهران
رزرو بلیط اتوبوس , رزرو بلیط اینترنتی , خرید بلیط اتوبوس , رزرو اینترنتی و خرید بلیط اتوبوس , قیمت بلیط اتوبوس رویال سفر , سیروسفر
سایت بلیط قطار , خرید بلیط قطار , قیمت بلیط قطار , فروش بلیط قطار , رزرو بلیط قطار , رزرو بلیط مشهد , بلیط قطار مشهد , بلیط قطار رجا
بلیط هواپیما کیش , ایران ایر , خرید بلیط هواپیما , هواپیمایی , رزرو بلیط هواپیما , بلیط هواپیما ماهان , بلیط هواپیما مشهد , قیمت بلیط هواپیما
رزرو اینترنتی ,خرید بلیط سینما ,قیمت بلیط سینما , بلیط cinema , کافه سینما , رزرو اینترنتی بلیط سینما
تئاتر شهر , رزرو اینترنتی و خرید بلیط تئاتر , برنامه نمایش تئاتر , قیمت بلیط theater , رزرو بلیط تئاتر , سامانه فروش اینترنتی بلیط تئاتر , خرید بلیط تئاتر
هتل در مشهد , رزرو هتل کیش , رزرو هتل تهران , هتل تهران , رزرو هتل آپارتمان , هتل اصفهان , رزرو هتل اصفهان , هتل اصفهان , رزرو هتل , رزرو هتل مشهد , هتل مشهد , هتل کیش
فیلتر شکن , دانلود فیلتر , دانلود فیلتر شکن , فیلتر جدید , سایت فیلتر , فیلتر شکن جدید , فیلتر قوی , فیلتر شکن قوی , فیلتر شکن قوی , سایت فیلتر شکن , فیلتر شکن رایگان , بدون فیلتر , fltyrbreaker , دانلود فیلتر شکن قوی , filter shekan , vpn , فیلتر شکن رایگان , proxy
نمونه سوالات ارشد , نمونه سوال , نمونه سوالات امتحانی , سایت پیام نور , گلستان پیام نور , فراگیر پیام نور , نمونه سوالات ارشد پیام نور , دانلود نمونه سوالات پیام نور , نمونه سوالات پیام نور , نمونه سوالات دانشگاه , دانلود نمونه سوالات ,
انتشارات پیام نور , کتابهای پیام نور , دانلود رایگان کتاب های پیام نور , دانلود کتاب های پیام نور , کتاب های پیام نور , دانشگاه پیام نور , پیام نور
کارشناسی ارشد آزاد , کنکور دانشگاه آزاد , نتایج کارشناسی ارشد , نتایج کنکور , منابع کنکور , سوالات کنکور ارشد , ارشد بدون کنکور , سوالات کنکور ارشد , منابع ارشد , منابع کارشناسی ارشد , کارشناسی ارشد آزاد , نمونه سوالات کنکور کارشناسی ارشد , منابع کارشناسی ارشد , سوالات کنکور , سوالات کارشناسی ارشد
سازمان سنجش سایت , سایت سازمان , سایت آزمون , سایت آزمون سنجش , کارشناسی ارشد , سایت سنجش کشور , سازمان سنجش کشور , سایت سازمان سنجش , ثبت نام کنکور سراسری , , sanjesh.org , ثبت نام سنجش , نتایج کنکور سراسری , ثبت نام کنکور
گلستان پیام نور , سیستم جامع گلستان , دانشگاه پیام نور , reg.pnu.ac.ir , سایت گلستان پیام نور , سایت گلستان , انتخاب رشته ی پیام نور , مشاهده ی نمرات پیام نور
دانشگاه آزاد اسلامی , سایت دانشگاه آزاد , آزمون دانشگاه آزاد , نتایج دانشگاه آزاد , دانشگاه آزاد نور , دانشگاه آزاد اهواز , دانشگاه آزاد تبریز , دانشگاه آزاد شیراز , دانشگاه آزاد کرج , دفترچه دانشگاه آزاد
الویت های حج عمره , سازمان حج , سازمان حج زیارت , حج عمره , عمره , سایت حج , سازمان حج عمره , ثبت نام حج , سایت سازمان حج , قرعه کشی حج , ثبت نام حج , سازمان حج زیارت , عتبات , ثبت نام حج , حج عمره , سازمان حج زیارت , الویت های حج عمره , الویت های حج واجب , سایت سازمان حج و زیارت, سایت سازمان حج و زیارت اصفهان, سایت سازمان حج و زیارت مشهد
جدول پخش شبکه های تلویزیون , جدول پخش فیلم , زمان پخش برنامه تلویزیون , پخش آنلاین شبکه 1 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 2 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 3 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 4 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه 5 صداو سیما , پخش آنلاین شبکه قرآن صداو سیما , پخش آنلاین شبکه آموزش صداو سیما , پخش آنلاین شبکه ورزش صداو سیما , پخش آنلاین شبکه , نمایش صداو سیما پخش آنلاین شبکه شما صداو سیما , پخش آنلاین شبکه مستند صداو سیما , پخش آنلاین شبکه بازار صداو سیما , پخش آنلاین شبکه آی فیلم صداو سیما , پخش آنلاین شبکه پویا صداو سیما , قیمت تلویزیون , پخش تلویزیون , تلویزیون ایران , شبکه تلویزیون , برنامه تلویزیون , led , تلویزیون زنده
بیوگرافی بازیگران زن ایرانی , بیوگرافی بازیگران مرد ایرانی , بیوگرافی بازیگران ایرانی , زندگی نامه ی بازیگران ایرانی , بازیگران زن ایرانی , عکس بازیگران ایرانی
سينماي ايران , ايراني , فيلم سينمايي , سينما , ايران , فارسی , فيلم فارسي , بازيگر , هنر , هنرپيشه , فيلم , عكس , عكس فيلم , گالري , گالري تصاوير , گالري عكس , آلبوم , آلبوم تصاوير , آلبوم عكس , آلبوم سينما , حامد بهداد , پوپك گلدره , مهناز افشار , عکس بازیگران زن ایرانی
اخبار سینما ایران , اخبار بازیگران سینما , اخبار جدید سینما , اخبار روز سینما
دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید , پخش موسیقی آنلاین , موسیقی آنلاین ایرانی , موسیقی ایرانی , موزیک آنلاین , موزیک آنلاین , پخش موسیقی آنلاین , موزیک آنلاین , موسیقی آنلاین ایرانی , موسیقی آنلاین سنتی
دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید , آموزشگاه موسیقی , کتاب آموزش موسیقی , آموزش نت , سایت موسیقی , آموزش گیتار , آموزش تئوری موسیقی , آموزش تار , دانلود آموزش موسیقی
عکس خوانندگان ایرانی , عکس خوانندگان , عکس ایرانی , آلبوم خوانندگان ایرانی , خوانندگان زن ایرانی , خوانندگان جدید ایرانی , دانلود موسیقی , آهنگ , موسیقی فیلم , موسیقی ایرانی , دانلود آهنگ , گوگوش , موسیقی متن , موسیقی سنتی , ایران موسیقی , سایت موسیقی , دانلود موسیقی فیلم , موسیقی جدید
پخش آنلاین فوتبال , پخش زنده فوتبال , پخش آنلاین تمامی مسابقات ورزشی , پخش آنلاین لیگ برتر فوتبال , ورزش 3 , ورزشی , شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , پخش آنلاین فوتبال , پخش زنده فوتبال , پخش آنلاین تمامی مسابقات ورزشی , پخش آنلاین لیگ برتر فوتبال
فوتبال برتر , لیگ برتر فوتبال , لیگ برتر , جدول فوتبال ایران , لیگ فوتبال ایران , برنامه , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , جدول لیگ برتر فوتبال , جدول لیگ , جدول فوتبال برتر , جدول لیگ فوتبال , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش , نتایج مسابقات فوتبال , نتایج زنده مسابقات فوتبال , نتایج زنده ی مسابقات ورزشی
برنامه بازی های فوتبال لیگ برتر , برنامه بازی های فوتبال لیگ برتر ایران , برنامه , نتایج و جدول لیگ های ایران و جهان , جدول لیگ برتر فوتبال , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
باشگاه استقلال , سایت باشگاه پرسپولیس , سایت باشگاه سپاهان , سایت باشگاه تراکتور سازی , سایت باشگاه های ایران , ورزش 3 , ورزشی ,شبکه ورزش , سایت ورزش , ایران ورزش , ورزش فوتبال , فوتبال , ورزش سه , خبر ورزش , اخبار ورزش , سایت ورزش 3 , ورزش سه , ایران ورزش
سایت رسمی لیگ اسپانیا , سایت رسمی لیگ برتر اسپانیا , سایت رسمی لیگ برتر فوتبال اسپانیا , سایت رسمی لالیگا , laliga , سایت رسمی لیگ آلمان , سایت رسمی لیگ ایتالیا , سایت رسمی لیگ انگلیس , سایت رسمی لیگ قهرمانان اروپا , سایت رسمی لیگ قهرمانان آسیا
قران کریم آنلاین , فال و استخاره با قرآن , تلاوت قران , quran , القران الكريم , دانلود قرآن , استخاره , استخاره قرآن , استخاره با قرآن , فال قرآن , تفسیر قرآن , آموزش قرآن , نرم افزار قرآن ,
فال با قرآن , فال قرآن , استخاره آنلاین , استخاره با قران , فال انبیا , استخاره آوینی , استخاره ازدواج , استخاره آنلاین به قرآن , استخاره قران , استخاره به قرآن , استخاره از قرآن
طرح حفظ قرآن , حفظ قرآن کریم , آموزش حفظ قرآن , روش حفظ قرآن , سایت حفظ قرآن , نهضت حفظ قرآن , آزمون حفظ قرآن , حفظ مجازی قرآن کریم , حفظ مجازی قرآن کریم
پخش زنده حرم , حرم امام حسین , حرم امام رضا , پخش آنلاین حرم امام حسین (ع), پخش آنلاین حرم امام رضا (ع) , پخش آنلاین حرم حضرت معصومه(س) , پخش آنلاین مسجد الحرام , پخش آنلاین کاظمین , پخش آنلاین حرم های مطهر ائمه , پخش زنده حرم حضرت عباس علیه السلام , پخش زنده حرم امام علی علیه السلام
تقویم , ساعت , تقویم شمسی , ساعت و تقویم رسمی ایران , رویداد های روز , ساعت و تقویم مناسبت های سالیانه , تبدیل تاریخ میلادی به شمسی , تقویم ایرانی , تنظیم ساعت , time , date , Calendar
دانلود رایگان نرم افزار , دانلود فیلم , دانلود اهنگ ,دانلود بازی , کلیپ , عکس , download , دانلود آهنگ , دانلود فیلم , آهنگ , دانلود نرم افزار , دانلود رایگان , دانلود بازی , دانلود اهنگ جدید , دانلود سریال , دانلود کلیپ , دانلود کتاب
مرورگر اینترنت , مرورگر اپرا , دانلود مرورگر موبایل , دانلود اپرا , مرورگر موبایل , دانلود مرورگر جدید , مرورگر کروم , دانلود مرورگر گوگل , مرورگر جاوا , دانلود مرورگر اینترنت , دانلود مرورگرها , دانلود مرورگر اپرا , دانلود مرورگر کروم , دانلود فایر فاکس
فیلم , کلیپ , ویدیو , دانلود فیلم , دانلود کلیپ , کلیپ خنده دار , طنز , دانلود کلیپ خنده دار
آخرین اخبار انتخابات , انتخابات ریاست جمهوری 92 ایران , خبر انتخابات , انتخابات ریاست جمهوری , اخبار انتخابات , اخبار انتخابات 92 , انتخابات ایران , سایت ریاست جمهوری , انتخابات 92 , سایت انتخابات , سایت انتخابات 92 , سایت انتخابات ریاست جمهوری , نتایج انتخابات 92 , نتایج انتخابات 92 اعلام شد , اعلام نتایج انتخابات 92 , نتایج انتخابات 92 ریاست جمهوری , اسامی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , اسامی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری 92 , رزومه ی کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , تصاویر کاندیده های انتخابات ریاست جمهوری , اخبار جامع و لحظه ای از انتخابات 1392 ریاست جمهوری
وضعیت راه ها , نقشه راه ها , اطلاعات راه ها , اطلاعات راه , راه های ایران , وزارت راه , وضعیت راه های ایران , وضعیت راه های کشور , وضعیت راه های کشور ایران , سایت سازمان راه
یارانه ها , ثبت یارانه , ثبت نام یارانه , سایت یارانه , حساب یارانه , شماره حساب یارانه , واریز یارانه , سایت یارانه ها , یارانه خانوار , حساب یارانه , حساب یارانه ها , واریز یارانه , آخرین اخبار یارانه ها , زمان واریز یارانه این ماه خانوار , هدفمندی یارانه
چت روم کاربران یاهو گوگل مایکروسافت , چت فارسی , chat rooms , اتاق چت , چت روم , میهن چت , ناز چت , چت کردن , یاهو چت , سایت چت , چت ایرانی , دنیا چت , چت عسل , چت به چت
پیامک عید , پیامک تولد , پیامک زیبا , پیامک رایگان , اس ام جدید , اس ام اس جدید عاشقانه , sms , جوک , تبریک تولد , س ام اس , پیامک جدید , پیامک روز
عشق ممنوع , عکس عشق , عشق دختر , عشق پسر و دختر , عشق مادرانه , عشق پدر , عشق فرزند , عشق و ازدواج , عشق , عکس عشق , عشق من , عشق و جزا , عاشقانه , روابط دختر و پسر , عشق به دختر , عکس دختر , دختر ایرانی , زن , داستان دختر , دوست دختر , عکس دختر ایرانی , شماره دختر , اسم دختر , داستان دختر , دختر خوشگل , دختر و پسر
استخدام بانک , استخدام نفت , آگهی استخدام , سایت استخدام , استخدام 91 , استخدام 92 , استخدام شرکت نفت , استخدامی , استخدام شهرداری , استخدام آموزش پرورش , بازار کار , بازار کار استخدام , استخدام اصفهان , استخدام خوزستان , استخدام آبادان , استخدام اهواز , استخدام تهران , استخدام شیراز , استخدام کرمان , استخدام دیپلم , استخدام کارگر , استخدام مهندس , استخدام دکتر , استخدام دبیر , استخدام حسابدار , استخدام لیسانس , استخدام بدون سابقه , استخدام راحت
آلبوم های سامی یوسف
سامی  یوسف
 
     بازیگران امروز 
محمدرضا گلزار
متولد 1354 مدرک تحصیلی فارغ التحصیل...
محمدرضا گلزار
نیما شاهرخ شاهی
مدرک تحصیلی دانشجوی رشته عمران با بازی در نقش...
نیما شاهرخ شاهی
علی صادقی
نام و نام خانوادگی علی صادقی تاریخ تولد 14 آذر...
علی صادقی
نیوشا ضیغمی
متولد 1359 تهران مدرک تحصیلی کارشناس...
نیوشا ضیغمی
شقایق دهقان
بیوگرافی كامل شقایق دهقان از زبان خودش من...
شقایق دهقان
شبنم قلی خانی
شبنم قلی خانی در نوزدهم آبان سال ۱۳۵۶ در تهران...
شبنم قلی خانی
سعید راد
سعید راد متولد ۱۳۲۳ تهران همسرسابق نوشافرین یکی...
سعید راد
مهراوه شریفی نیا
مهراوه شریفی نیا در ٢٩ فروردین ماه سال ۱۳۶۰ در تهران...
مهراوه شریفی نیا
نگين صدق گويا
نگين صدق گويا متولد سال 1349 در تهران است او فارغ...
نگين صدق گويا
لاله صبوری
لاله صبوری متولد ۱۳۴۶ در تهران است وی معمولا نقشهایی...
لاله صبوری
 
 
مشاهده:3956
پنج شنبه 25 فروردین 1390   

   عرفان و هنر، نزد عطار

حکمت عرفانی عطار در سنت عرفانی و دوران معاصر
محور سخن من این است که چرا حکمت عرفانی عطار در سنت عرفانی و دوران معاصر بد فهمیده شده است. بحث من ناظر بر عالم مدرن و ایران در شرایط کنونی است. اینکه اینگونه عرفانها را گل و بلبلی نام می نهند و صرفا آن را برای تزیین و اوقات فراغت می دانند، مدام تکرار می شود. این تفسیر برخاسته از یک سری بدفهمی هایی است که از خود عرفان برداشته می شود. بدون شک عطار در یک سنت معنوی خاص قرار داشت. معمولا همه عارفان را برخواسته از یک سنت معنوی می دانند. چنانچه مولانا خود می گوید؛ من در سنت سنایی و عطار هستم. درک این سنت عرفانی خود کار مهمی است و تا این سنت درک نشود نمی توانیم بفهمیم عطار و مولانا چه کسانی اند. تفاوت ها و کوبیدن های عارفان در هر عصر وجود دارد، چنانچه اکنون ابن عربی را به نفع مولانا می کوبند. این امر در سنت عرفانی کاملا بی معنی است. بی هیچ تردید عطار، مولانا و ابن عربی برای خود عارفانی مستقل اند. ولی نباید فراموش کرد که همه اینها از یک سنت سیراب می شوند که وجوه مختلف دارد. این بازی کوبیدن که شروع شده، بیشتر به عدم فهم عالم معنوی است که عوارض بدی دارد. علت هم قشری نگری و سطحی نگری آثار عرفاست. بدون درک حکمت معنوی نمی توان به عالم یک عارف وارد شد. شخصی که بخواهد بدون اطلاعات وارد این عالم شود دچار همان داستان فیل مولانا خواهدشد.

عطار طبعا در حکمت عرفانی و سنت معنوی خاص خود به سر می برد. حکمت عرفانی او ابعاد مختلفی دارد. این حکمت از جهتی با بُعد ولایت سروکار دارد در مقایسه با رسالت، با معنی کار دارد در مقابل صورت، با بُعد طریقت کار دارد، در مقابل شریعت، به تاویل می پردازد، در قیاس با تفسیر، با عقل کلی سروکار دارد، در قیاس با عقل جزیی، علاوه بر قال به حال توجه دارد، در قیاس فقه به اخلاق هم می پردازد، در مسایل مختلف جهان شناسی رابطه خلق با حق را از خلق بر خلاف متکلمان جدا نمی کند، در مساله رویت قایل به رویت قلبی است. در مقابل خلیفه صوری قایل به انسان کامل است.

تمام این ابعاد را به نحوی در عارفان می بینید. در سنت عرفانی می توانید همه این موارد را ببینید. بهتر است برای شناخت عطار این مسایل را در نظر بگیریم. تا متوجه این حکمت نشدیم نمی توانیم به عالم معنوی عطار وارد شویم. مثلا در تذکره الاولیا کسی از شبلی می پرسد که ذکات 20 درهم چقدر است؟ جواب می شنود 21 درهم. می گوید چرا؟ می شنود یک درهم ذکات شرعی است و 20 درهم هم باید بدهی که چرا این 20 درهم را نگه داشتی؟ او از بعد فقهی سخن نمی گوید بلکه از جانب طریقتی می گوید. کسی که این مساله را از جانب شریعتی می نگرد می گوید مزخرفات می گوید! منظورم این است که این توجهات باید باشد که مواجهه با آثار عطار مثل داستان فیل مولانا نشود.

عالم عطار در تذکره الاولیا عالم خاصی است که بیشترین مخالفت ها و بد فهمی ها در تاریخ تصوف راجع به آن شده است. هر کسی در این عالم راه پیدا نمی کند. این عالم، علایم و ویژگی های خاص دارد. یکی از عوامل عدم ورود به این عالم صورت بینی و قشری نگری است. چه به صورت درون بینی باشد و چه صورت برون بینی. جنگ بین صورت و معنا را کرارا در مثنوی می بینیم. در عطار هم به نوع دیگری می بینیم. هم می تواند از جانب علمای ظاهر باشد و کسانی که دین را منحصر به وجه ظاهری و فقهی اش می کنند و هم می تواند از جانب دانشمندان علوم تجربی باشد. نتیجه نهایتا یکی است. عدم درک این عالم از جانب هر دو اتفاق می افتد. مخالفتهایی که از جانب علما علیه عطار شد، آثاری که بر ضد بزرگان تصوف از اواسط دوره صفویه در عالم شیعه می بینیم در اوایل قاجاریه به تقلید از آن دوران تکرار می شود و تاکنون هم تکرار می شود. علت هم نفهمیدن این عالم است. کتاب خیراتی آقا محمد علی کرمانشاهی را بخوانید و ببینید که با عطار چه می کند. زیرا او نمی تواند قدمی در عالم عطار بردارد. گویی به او اجازه نمی دهند وارد شود. اگر این کتاب را بخوانید به راحتی می توانید نفهمی هایی را که به تعبیر مولانا به خریت یاد می شود ببینید. از جانب دانشمندان علوم تجربی چنانچه در عالم معاصر می بینیم بنا به متودولوژی خودشان که نوعی پوزیتیویسم علمی است، همین ماجرا دیده می شود. یک جور صورت پرستی و قشریت که اجازه نمی دهد کسی وارد عالم معنویی شود که عطار توصیف می کند. اما گروه دیگری که بیشتر درباره آنان صحبت می کنم کسانی هستند که عالم معنوی عطار (آثار) را از وجه ادبی می بینند.

البته بعضی اساتید ادبیات درباره آثار عطار تحقیق و بحث منصفانه کرده اند که قابل تقدیر است ولی نوعی بدفهمی از جانب آنها ایجاد شده که پوشیده است. یعنی مثل مخالفت علما و دانشمندان علوم تجربی نیست. اینها کسانی هستند که به آثار عرفانی از جنبه ادبی نگاه می کنند. نمونه این گروه کتاب دکتر حمیدی با عنوان گزیده مثنوی های عطار است. مرحوم حمیدی با مبانی ادبی خاص بدون اینکه هیچ گونه توجه عرفانی داشته باشد که عطار یک عارف شاعر است و ادیب نیست؛ با مبانی ادبی خود که بیشتر متوجه شعر سبک خراسان و توجه اش بیشتر به انوری، فرخی و منوچهری است می خواهد درباره عطار قضاوت کند. نتیجه اش این می شود که عطار را شاعری با بینش بس حقیر، یاوه گو و خرافاتی می خواند؟! تقریبا شبیه به آن چیزی که کسروی درباره حافظ می گوید. مشکل کار مرحوم حمیدی به تعبیر استاد کدکنی این است که او بیرون از منظومه فکری عطار می خواهد درباره او حکم صادر کند. در حالی که این منظومه معنوی و فکری را از درون باید دید و معیارهایش را باید از خودش گرفت. کدکنی می خواهد بگوید که دکتر حمیدی باید وارد موازین و ملاک های عرفانی می شد تا وارد عالم عطار شود نه با موازین ادبی. مثالی را هم که ایشان می آورد این است که کسی که به وجود خدا یا به امر نبوت یا نبوت پیامبر اسلام عقیده ندارد اگر به مشاجرات متکلمان اسلامی بر سر مساله حدوث یا قدیم بودن قرآن، یا رویت خداوند در قیامت بنگرد بی گمان این سخنان را مضحک و بی اساس احساس می کند. به معنای دیگر ما را به این دعوت می کند که باید آشنا به حکمت عرفانی عطار باشیم تا بتوانیم در مورد آثارش قضاوت کنیم.

اما مشکلی که در طرح این مساله وجود دارد این است که گفته می شود تصوف و عرفان عبارتست از نگاه هنری به الهیات و مذهب. به بیان دیگر عرفان، تلقی هنری از دین و الهیات است. یعنی در رد اقوال دکتر حمیدی گفته می شود که تصوف و عرفان عبارتست از نگاه هنری به الهیات و مذهب. این هم تا اینجا اشکالی ندارد. ولی لوازم و نتایجی که از این قول گرفته می شود خودش نوعی نفهمی است از عالم عرفانی عطار. این قول از این جهت درست است که هنر و به خصوص ادبیات و شعر ارتباط مستقیمی با عرفان و هنر نشان می دهند. ولی عرفان، حقیقت و شیون دیگری هم دارد. عرفان، حکمت دارد و می خواهد راه نجات را نشان دهد که همان شناخت حقیقت هستی است. عرفان می خواهد بگوید شما با چه معرفتی می توانید به حقیقت هستی راه پیدا کنید. وقتی ما می گوییم عرفان، نگاه هنری به الهیات و مذهب است، متوجه نیستیم که عرفای ما صحبت از هنر بی هنری می کنند. تعبیر هنر بی هنری از مولاناست. هنر بی هنری یعنی عملاً معنایی را که ما از هنر در نظر داریم و در هنرهای زیبا فهمیده می شود، این معنا از هنر نزد عارفان وجود ندارد. محصور کردن عرفان و ادبیات عرفانی کسانی مثل عطار در ادبیات و بی بهره ماندن ادبیات از تفکر و نظر باعث شده که متون عرفانی نیز عاری از تفکر و نظر و حکمت قلمداد شود و به صرف ظواهر و صنایع ادبی و بحث های ادبی اکتفا شود.

البته من باید از اساتید ادبیات تشکر کنم. زیرا ورود تصوف اسلامی در حوزه فهم ادبی حداقل باعث شد تحت عنوان ادبیات و متون ادبی این متون از حملات مخالفت های اهل ظاهر تا حدی مصون بماند. ولی ایراد این است که اگر عرفان را صرف ادبیات بدانیم آن را منحصر به قالبی کرده ایم که در آن نمی گنجد. آن گاه از تفکر و حکمت عرفانی غافل می شویم و تصور می کنیم که عرفان عیناً همان ادبیات عرفانی است. معمولاً نتیجه ای که گرفته می شود این است که افول ادبیات عرفانی فارسی که معمولا اوج آن را جامی می دانند، عین افول عرفان است. گویی که بعد از جامی عارفی نیست.

من قصد دارم درباره نگاه هنری توضیح دهم. مولانا از هنر بی هنری سخن می گوید. اساساً این مفهوم به این معنا که ما می فهمیم هنر در حوزه استتیک، در آثار ایده آلیست های آلمان برای اول بار، که اولین گروههای فلاسفه رمانتیک و پیروان مذهب پروتستان بودند، زاده شد. در مذهب پروتستان است که دین جنبه حکمی و معرفتی ندارد و صرفاً راه نجات را نشان می دهد. یکی از آراء اصلی پروتستان ها این است که نسبتی بین دین و معرفت نیست. یعنی اصولاً دین در حد عقل و معرفت نمی گنجد. دین فاقد معرفت شناسی و وجودشناسی است. بحث تجربه دینی از پروتستانیزم آغاز شد. اینکه عرفان تجربه دینی است درست شبیه این است که بگوییم عرفان نگاه هنری است. یعنی عاری کردن عرفان از معرفت و حکمت و این چیزی است که در مکتب پروتستان رخ می دهد. به همین جهت ما عارف پروتستان نداریم. از میان عرفای بزرگ مسیحی فقط سودربرگ سویدی را به عنوان عارف پروتستان نام می برند. زیرا پروتستان ها با عرفان در معنای ما مخالفند.

تعبیری که ما امروز هنر می دانیم در قرن 18 پیدا شد. کلمه Art را قبل از قرن 18 در هیچ زبان اروپایی نمی یابید. چنانچه در فارسی هم نمی یابید. در ابتدای ورود این کلمه به ایران آن را به صنایع مستظرفه ترجمه می کردند. کلمه هنر را نزدیک به 60 سال است که معادل art گذاشته اند. زیرا تلقی که از هنر به معنای استتیکی وجود دارد یعنی هنر در حوزه احساسات و عواطف، چنین تلقی در هیچ جای عالم وجود نداشته است. حال چگونه ما می توانیم بگوییم عرفان نگاه هنری به الهیات است؟ در حالی که این نگاه هنری نزد عارفان یعنی تقلیل عرفان به صرف احساسات و عواطف؟ چیزی که به آن سانتی مانتالیسم می گویند. این چیزی بود که در میان فیلسوفان رمانتیک آلمان پدید آمد. در واقع یک گونه عکس العمل بود نسبت به فیلسوفان روشنگری اروپا که می خواستند معرفت را به معرفت عقلی منحصر کنند. آن هم نه عقل ارسطویی بلکه عقل دکارتی. عقل حسابگر و جزیی و دوراندیش. در مقابل با این نحو تفکر، فیلسوفان رمانتیک آلمانی بر احساسات، عواطف و هنر تاکید کردند. لذا هنرهای زیبا پدید آمد و گرنه کلمه Art انگیلسی، آرس لاتین، تخنه یونانی، صنعت عربی، پیشه فارسی، همه مراد از نقاشی، موسیقی، نبوت و منطق و آهنگری است. هنرهای زیبا کجا جا دارد؟ جایی ندارد. ما تا قبل از دوره مدرن تلقی به نام هنرهای زیبا، نداریم. اینکه گفته می شود الهیات نگرش هنری است، توجهی نداریم که هنری که امروز می فهمیم نزد عارفان جایی ندارد.

در میان فیلسوفان رمانتیک بحث تجربه دینی مطرح شد. این اصطلاح توسط ویلیام جیمز پدید آمد. ما الان یکی از مباحثمان این است که عرفان، تجربه دینی است. بی هیچ تردیدی عارفان سخن از احوال می کنند. احوال، تجربه دینی است. اما توجه نداریم که تجربه دینی که ویلیام جیمز به کار برد به یک فلسفه ای ناظر است که معرفت را به تجربه به معنای حسی اش منحصر می کند. ولی هیچ عارفی این کار را نمی کند. در همان کتاب است که کلمه تجربه دینی مطرح شد. ما امروز به تقلید از این واژه می گوییم تجارب دینی یا تجارب عرفانی عطار. به نظر می رسد بین چیزی که جیمز می گوید تجربه دینی و آن چیزی که ما می گوییم احوال عرفانی کاملا متفاوت است چرا؟ عطار، احوال را واردات قلبی می داند. امر حسی محسوسی که حاصل یک نوع معرفت شناسی خاصی باشد، اصلا نیست. این احوال وقتی پیدا می شود که شخص از خودش بیرون شده باشد، اما تجربه دینی با شعور نفسانی همراه است. یعنی تمام توجه و کوگیتوی دکارت روی مَنی است که بر روی این شعور نفسانی حاکم است. اما عرفان از نظر عارفی چون عطار موقعی شروع می شود که شعور نفسانی رفته باشد. یعنی من محو شوم، احوال آن موقع پیدا می شود.

تفسیر دیگری از متون عرفانی عطار می شود به خصوص در مورد تذکره الاولیا گفته می شود که این کتاب جزو آثار سوریالیستی است. آدونیس شاعر لبنانی کتابی به نام تصوف و سورریالیست به رشته تحریر درآورده است. سورریالیست چیزی فرا واقعیت است. حال منظور از واقعیت چیست؟ آیا آنطور که سورریالیست ها قصد دارند از آن بیرون بروند، همانی است که در آثار عرفانی ماست؟ چیزی که سورریال ها می خواهند از آن فراتر روند چیزی است که دکارت تعریف می کند. او می گوید موجود خارجی، موجود ممتد ریاضی است. ما در کجای آثار عرفانی مان و عطار می بینیم که موجود را به صرف کمیت صرف تلقی کنند؟ این عالم، آن عالم نیست. از داستانی که در مثنوی است کاملا می توانیم بفهمیم که مراد از سورریالیسم چیست و این که آیا در آثار عرفانی و عطار جا دارد که او سورریالیست باشد؟

آنچه صوفی در عالم خیال یا معنوی و به تعبیر دیگر عالم مثال موجود می بیند رابطه باطن و ظاهر است. عالم خیال هم به جهتی استقلال وجود دارد که به آن خیال منفصل می گویند و از آن جهت که به انسان انتساب پیدا می کند می گویند خیال متصّل. اما مرجع خیالی که در سورریالیسم کسانی چون آدونیس صحبت می کنند، ناخودآگاه فروید است. فاصله بین ناخودآگاه فروید که مرجع خیالات است و آنچه که عرفای ما با عنوان خیال می گویند زمین تا آسمان است. اصلا چه ربطی است بین تذکره الاولیا و سوریالیسم؟ این نتیجه عدم توجه به عالم معنوی و سنت عرفانی است.

عطار تذکره الاولیا را در زمانه ای نوشت که می گفت در آن زمانه غفلت فراگیر شده است. اما آیا اکنون ما می دانیم که غافل از آن حقیقت معنوی مورد نظر هستیم؟ ظاهرا جهل ما نسبت به زمانه عطار جهل مرکب است. عطار چنین عالمی را که در آثارش توصیف می کند، چگونه برای ما مفهوم می شود و اصولاً به چه کار می آید؟ تردیدی نیست مخاطبین عطار در آن دوران که الزاما اهل علم و تحقیق، ادیب یا فقیه نبودند بلکه اغلب از افراد ساده اجتماع بودند، این عالم را درک می کردند و چون سخن عطار چنانکه خودش گفته بود از دلش آمده بود بر دل مردم نیز می نشست و مایه تذکرشان می شد. اما ما اینک 800 سال از آن عالم دور شده ایم و در عالم مدرن زندگی می کنیم و نگاهمان به گذشته نگاه موزه ای است. حال چگونه می توانیم وارد عالم معنوی عطار شده و حکمت او را بفهمیم؟

به نظر من برای اینکه کسی حکمت عطار را بفهمد باید مخاطبش شود. خود عطار می گوید باید از دوستان او بود. یعنی کسانی که در طریق حکمت عرفانی همراه وی بودند. برای اینکه از این پرده به قول حافظ رمزی بشنویم باید محرم اولیایی شویم که عطار توصیفشان کرد. زیرا گوش نامحرم نمی تواند پیغام سروش معنوی آنها را درک کند. عطار در تذکره الاولیا با هر یک از اولیایی که نام می برد به تعبیر مولانا ابتدا همزبان می شود و احوالشان را نقل می کند سپس همدل می شود. گویی که آدمی نمی فهمد کدام یک عطار و شبلی یا جنید و حلاج است. برای همدلی با این اولیا و یافتن طریقه فکری و سیره زندگی آنان ما نیز باید همزبان و همدل عطار شویم. با این همدلی دیگر به تذکره اولالیا به عنوان متنی ادبی که صرفا به جهت زبانی مورد توجه است یا متنی تاریخی نگریسته نمی شود که متعلق به یک گذشته تاریخی مرده و سپرده شده و لذا بی ارتباط با ما باشد، بلکه تذکره ای به معنای دقیق کلمه می شود که عطار از آن انتظار داشت در قلوب کسانی که همدل او هستند قرار گیرد. نمونه ای نیز می گردد از عالم معنویت فراموش شده در عصر ما که دردمندان، داروی درد خود را در عطاری او جستجو می کنند.


نوشتار حاضر متن سخنرانی دکتر شهرام پازوکی با عنوان عرفان و هنر نزد عطار می باشد که روز یکشنبه 25 فروردین 1387 در محل انجمن حکمت و فلسفه ایران ایراد شد سخنران شهرام پازوکی خبرنگار سعید بابایی
باشگاه اندیشه
Bookmark and Share
نظرات کاربران پیرامون این مقاله  
ثبت نظر شما  
 
 
 
              


 
  فروشگاه جوان امروز  
مستند تخت گازمستند تخت گاز
قیمت: 32400- 22800 تومان
ماه صیامماه صیام
قیمت: 8400- 7200 تومان
کلید بهشتکلید بهشت
قیمت: 13200- 12240 تومان
نرم افزار شادونهنرم افزار شادونه
قیمت: 9000- 7800 تومان
   تازه های ایران و جهان   
اجتماعی
پزشکی و سلامت
سیاسی
سینما و تلویزیون
موسيقي
سرگرمی
معارف اسلامی
حوادث
علم و فناوری
ورزش
استخدامی ها
چرا محمود کریمی امسال در بیت رهبری مداحی...
حاج محمود کریمی درباره عدم حضورش در مراسم امسال بیت رهبری گفت: برخی از...
استقرار پزشکان ایرانی در بین‌الحرمین
معاون عتبات عالیات مرکز پزشکی حج و زیارت جمعیت هلال احمر گفت: همزمان با...
دستورالعمل جدید ضوابط فروش خودرو
دستورالعمل ضوابط و شرایط فروش خودرو در کشور تدوین شده و در انتظار اقدام...
پیام تبریک روحانی به مناسبت روز ملی...
رییس‌جمهور در پیامی فرارسیدن روز ملی ترکیه را به «رجب طیب اردوغان» رییس‌...
 
   
برچسب ها و کلمات کلیدی