ارکو گرگوريان سال 1304 در کروپوتکين روسيه به دنيا آمد و 15 سال بعد همراه خانواده‌اش به ايران مهاجرت کرد، در شهر تبريز ساکن شد، بعدها به جلفاي اصفهان رفت، آنجا درس خواند و سال 1322 تحصيل هنر را در هنرستان کمال الملک آغاز کرد. سپس به ايتاليا رفت و سال 1333، عشق به ايران او را به کشور بازگرداند.

پس از بازگشت درتهران و در  ضلع جنوب شرقي ميدان فردوسي يک گالري تاسيس کرد به نام استاتيک. اين گالري مرکزي بود براي آموزش هنر و خيلي زود تبديل شد به پاتوقي براي هنرمندان نوگرا. گالري استاتيک جنب و جوشي خاص ميان هنرمندان پديد آورد.

راه‌اندازی نخستين" بي‌ينال" نقاشی ايران

مارکو گرگوریان در سال 1337 طرح راه اندازي نخستين بي ينال نقاشي تهران را به اداره هنرهاي زيبا که بعدها شد وزارت فرهنگ و هنر پيشنهاد داد، آنها هم پذيرفتند و بي‌ينال به همت خودش برگزار شد.

 مارکو در مدت اقامت در ايتاليا يک بار عضو هيات انتخاب بي‌ينال ونيز بود و يک بار هم عضو هيات داوری. او با خود فکر کرده بود ايران هم قابليت شرکت در اين بي‌ينال را دارد. به همين دليل نخستين بي‌ينال نقاشي را راه اندازي کرد تا برندگانش به بي‌ينال ونيز فرستاده شوند. 45 هنرمند نوگرا، در آن بي‌ينال شرکت داشتند.

در آن بی ینال اثر خود مارکو  به عنوان اثر برگزيده، انتخاب شد اما چون دبير بی ینال بود جايزه را نپذيرفت.
"غلامحسین نامي" در باره گرگوریان و "بازار سيد اسماعيل " مي گويد:
"يادم هست هر از گاهي با هم مي رفتيم به بازار سيد اسماعيل که خرت و پرت فروشي بود. بار اول که با هم رفتيم ديدم مارکو با بسياري از رهگذران و فروشندگان رابطه‌اي دوستانه دارد و گرم مي‌گيرد تا آنجا که فروشندگان موقع نهار او را به قهوه خانه بردند و مهمانش کردند. او با مردمي که خيلي‌ها حاضر نيستند طرفشان بروند، عجين بود. مظاهر اين نزديکي در آثارش به صورت کلاژ نان سنگک و ظرف ديزي بروز يافته‌اند. او به نحوي اين اشيا را کنار هم مي‌گذاشت که اثري پر محتوا به دست مي‌آمد، اثري که هويت و سنت ايراني در آن هويدا بود."

گروه آزاد نقاشان و مجسمه سازان ايران

نامي به " گروه آزاد نقاشان و مجسمه سازان ايران" اشاره مي کند و می گوید:

"اين گروه در سال 1353 با حضور 7 هنرمند تشکيل شد. من، مارکو، مرتضي مميز، سيراک ملکونيان، مسعود عربشاهي، دريابيگي و فرامرز پيلارام که عضو اين گروه بوديم، تصميم داشتيم با ارائه آثاري که مدرنيسم واقعي را به تصوير کشد با جرياني که هر اثر فاقد ارزشي را به هنر مدرن ربط مي داد، مقابله کنيم و در برابر آن بايستيم."

آثار نقاشی مارکو گرگوریان

اولين نقاشي‌هايي که گرگوریان ارائه داد، اکسپرسيونيستي بود. طرح‌ها قدرت داشت و حول موضوع انسان  مي گشت. نگاه مارکو به انسان خيلي تلخ بود.اما گرگوريان بعد از نقاشي هاي اکسپرسيونيستي ِ خود به استفاده از موادي چون خاک، شن، ماسه و کاه روي مي آورد. نامی به اين آثار اشاره می‌کند:"ريتم، حرکت و فضاهاي هندسي از مشخصات آثار او است. عشق به مسايل اجتماعي و رفتارهاي بومي او را به سمت استفاده از فرم‌هاي عاميانه کشاند. مارکو در ايران به پاپ آرت نگاه مي‌کند و به دليل علاقه به مردم کوچه و بازار مضاميني را در آثارش ارائه مي کند که به ريزه کاري‌هايي از اين قشر برمي‌گردد."

آثار مفهومی گرگوریان

نامي علاوه بر نقاشي ها به آثار مفهومي گرگوريان هم اشاره می کند:

"درست دو، سه سال بعد از نقطه اوج هنرهاي مفهومي در غرب ما به فکر راه اندازي نمايشگاه کانسپچوآل آرت در تهران افتاديم. اين نمايشگاه توسط گروه آزاد برگزار شد که تاثير بسياري هم داشت و از جمله هنرمنداني که بهترين کارها را ارائه داد مارکو بود. در يکي از نمايشگاه ها اثري درخشان عرضه کرد، يک صندلي شکسته و کهنه را با طناب به نرده بست و در اتاقک پارچه‌ای سياه گذاشت. پشت صندلي بوم سپيدی قرار داشت که با استفاده از دستگاه نمايش اسلايد، تصوير خود مارکو روی آن افتاده بود. به اثر که نگاه مي کردی انگار مارکو روی صندلی به بند کشيده شده، نشسته بود."

برگزاري بي ينال که سبب به رسميت شناختن جنبش هنر نوي ايران شد، از دستآوردهای مارکو گریگوریان بود که در تاريخ هنر معاصر ایران  هرگز فراموش نخواهد شد.
فصل نو